{"id":1884,"date":"2025-08-19T12:06:12","date_gmt":"2025-08-19T12:06:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1884"},"modified":"2025-08-24T15:21:39","modified_gmt":"2025-08-24T15:21:39","slug":"insan-haklari-hukuku-insancil-hukuk-ayrimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/insan-haklari-hukuku-insancil-hukuk-ayrimi\/","title":{"rendered":"\u0130nsan Haklar\u0131 Hukuku-\u0130nsanc\u0131l Hukuk Ayr\u0131m\u0131"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><em>H\u00fcsn\u00fc \u00d6nd\u00fcl<\/em><\/td><\/tr><tr><td>\u0130nsanc\u0131l Hukuk, Sava\u015f Hukuku ve Silahl\u0131 \u00c7at\u0131\u015fma Hukuku, ayn\u0131 anlama gelen(1) ve insan haklar\u0131 hukukundan farkl\u0131 ve fakat onunla ili\u015fkisi bulunan bir hukuk dal\u0131d\u0131r.Bu hukuk dal\u0131n\u0131n varolu\u015f nedeni, sava\u015f olgusudur. Genellikle insan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fctleri ve insanc\u0131l \u00f6rg\u00fctler (K\u0131z\u0131lha\u00e7 gibi) \u0130nsanc\u0131l Hukuk terimini kullan\u0131r. T\u00fcrkiye&#8217;de de \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi 24 Ekim l992 tarihli Ola\u011fan Genel Kurulu&#8217;ndan bu yana ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere Sava\u015f Hukuku ya da \u0130nsani Hukuk terimini kullanm\u0131\u015ft\u0131r.(2)\u0130nsan Haklar\u0131 Hukuku-\u0130nsanc\u0131l Hukuk Ayr\u0131m\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 Hukuku ile \u0130nsanc\u0131l Hukuk aras\u0131nda pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmak olanakl\u0131d\u0131r. Tan\u0131mlanmalar\u0131ndan koruma alanlar\u0131na ve bu alanlar\u0131n say\u0131s\u0131na (koruma alan\u0131 olarak niteledi\u011fim, korunan de\u011fer, ba\u015fka bir ifade ile hakk\u0131n konusunu kastediyorum), ili\u015fki ve \u00e7eli\u015fkinin taraflar\u0131 ile hangi ko\u015fullarda uygulanaca\u011f\u0131na ili\u015fkin farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6zlemlemek, saymak olanakl\u0131d\u0131r. \u0130nsan Haklar\u0131 Hukuku devlet ile birey, grup, halk aras\u0131ndaki ili\u015fki ve \u00e7eli\u015fmeyi d\u00fczenler. Bu hukuk dal\u0131nda her durumda \u00e7eli\u015fmenin bir taraf\u0131nda devlet vard\u0131r.\u0130nsan Haklar\u0131 Hukuku esas olarak sava\u015f d\u0131\u015f\u0131 ko\u015fullarda ge\u00e7erli normlar\u0131 ve kurumlar\u0131 d\u00fczenler. Sava\u015f d\u0131\u015f\u0131 ko\u015fullar genelde ola\u011fan rejim ko\u015fullar\u0131d\u0131r. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc rejim ko\u015fullar\u0131 da insan haklar\u0131 hukukunun d\u00fczenledi\u011fi bir alan olmakla birlikte, ola\u011fan\u00fcst\u00fc rejim nitelemesi, &#8220;sava\u015f\u0131&#8221; kapsamaz. Sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda bile ask\u0131ya al\u0131namayacak haklar ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler insan haklar\u0131 hukukunda say\u0131lmakla birlikte, sava\u015f kapsam\u0131ndaki eylemler bir ba\u015fka hukuk dal\u0131n\u0131n, \u0130nsanc\u0131l Hukukun ilgi alan\u0131ndad\u0131r ve sava\u015ftan kaynakl\u0131 eylemlerle ilgili insanc\u0131l hukukun mekanizmalar\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\u0130nsan Haklar\u0131 Hukukunun sava\u015f\u0131 kapsamayaca\u011f\u0131 \u015feklindeki de\u011ferlendirmemiz bu \u015fekilde anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u00fclkede sava\u015f cereyan eder ve fakat hukuk kurallar\u0131 da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Sava\u015f eylemi d\u0131\u015f\u0131ndaki eylemler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ku\u015fkusuz s\u00fcre\u00e7 insan haklar\u0131 hukuku \u00e7er\u00e7evesinde i\u015flemeye devam edecektir. \u0130nsan Haklar\u0131 Hukukunda, bir durumun insan haklar\u0131 hukukunun ilgi alan\u0131 haline gelmesi; hak formunda d\u00fczenlenmesi, ba\u015fka bir deyi\u015fle norm haline gelmesi s\u00fcreci \u015feklinde g\u00f6zlemlenir. O nedenle \u00e7e\u015fitli ya\u015fama durumlar\u0131 insan haklar\u0131 hukukunun konusu olabilir. G\u00f6zlemlenen s\u00fcre\u00e7 ya yarg\u0131sal i\u00e7tihatlarla norm gibi de\u011fer ta\u015f\u0131r, ya da s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde norm olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Ulusal ya da ulusal\u00fcst\u00fc belgelerde-tarihsel bir g\u00f6zlemde bulundu\u011fumuzda bunu g\u00f6rebiliriz. \u0130nsan haklar\u0131 hukukunun dinamik ve evrimci karakteri i\u015fte bu \u00e7e\u015fitli ya\u015fama durumlar\u0131ndan kayna\u011f\u0131n\u0131 almas\u0131 ve bu durumlar\u0131n hak formuna kavu\u015fabilme olanak ve yetene\u011fine sahip olma potansiyelidir. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz dinamik ve evrimci s\u00fcre\u00e7 nedeniyledir ki, insan haklar\u0131n\u0131n listesine nokta konulamaz. Bu hukuk dal\u0131nda, hakk\u0131n \u00f6znesi ile, hakk\u0131n sahibinin kim oldu\u011funun yan\u0131t\u0131 verilir. Hakk\u0131n konusu ile, o hakla korunan de\u011ferin ne oldu\u011fu kastedilir. Muhatap ile, sorumlu ve y\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn kim oldu\u011funa i\u015faret edilir. Yapt\u0131r\u0131m ile de, haklar\u0131n korunma ve uygulanma s\u00fcrecinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen hukuk yollar\u0131 ile bu s\u00fcre\u00e7te yer alan idari ve yarg\u0131sal tedbirler, para ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten yoksun b\u0131rakma cezalar\u0131 kastedilir. B\u00f6ylece &#8220;hak&#8221; olarak nitelemenin belli ba\u015fl\u0131 d\u00f6rt unsuru da say\u0131lm\u0131\u015f olmaktad\u0131r. \u0130nsan Haklar\u0131 Hukukunda sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda da ask\u0131ya al\u0131namayacak, dokunulamayacak, s\u0131n\u0131rlanamayacak haklar vard\u0131r ve esasen \u0130nsanc\u0131l Hukuk ile \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 hak kategorileri bunlard\u0131r. Bu, sava\u015f d\u00f6neminde de dokunulamayacak haklar Ki\u015fisel ve Siyasal Haklar Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinin 4. maddesinde say\u0131lmaktad\u0131r. Uluslararas\u0131 Hukuk Derne\u011fi sava\u015f d\u00f6neminde de dokunulamayacak (dokunma&#8217;y\u0131 ask\u0131ya al\u0131namazl\u0131k ve ayk\u0131r\u0131 \u00f6nlem al\u0131namazl\u0131k anlam\u0131nda kullan\u0131yorum) haklar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 l6 olarak saymaktad\u0131r.<br><br>(1) Sabih \u00c7ayc\u0131, Askeri Adalet Dergisi, Ocak l994, say\u0131 89, s.14<br>(2) \u0130HD \u00c7al\u0131\u015fma Raporu, 1992-1994, \u0130HD yay\u0131n\u0131<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00fcsn\u00fc \u00d6nd\u00fcl \u0130nsanc\u0131l Hukuk, Sava\u015f Hukuku ve Silahl\u0131 \u00c7at\u0131\u015fma Hukuku, ayn\u0131 anlama gelen(1) ve insan haklar\u0131 hukukundan farkl\u0131 ve fakat onunla ili\u015fkisi bulunan bir hukuk dal\u0131d\u0131r.Bu hukuk dal\u0131n\u0131n varolu\u015f nedeni, sava\u015f olgusudur. Genellikle insan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fctleri ve insanc\u0131l \u00f6rg\u00fctler (K\u0131z\u0131lha\u00e7 gibi) \u0130nsanc\u0131l Hukuk terimini kullan\u0131r. T\u00fcrkiye&#8217;de de \u0130nsan Haklar\u0131 Derne\u011fi 24 Ekim l992 tarihli Ola\u011fan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"elementor_theme","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1884","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1884","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1884"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1884\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1885,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1884\/revisions\/1885"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1884"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1884"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1884"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}