{"id":1864,"date":"2025-08-19T12:01:45","date_gmt":"2025-08-19T12:01:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1864"},"modified":"2025-08-19T12:01:46","modified_gmt":"2025-08-19T12:01:46","slug":"hukuksal-cikarim-teorisi-ve-uygulamasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/hukuksal-cikarim-teorisi-ve-uygulamasi\/","title":{"rendered":"HUKUKSAL \u00c7IKARIM TEOR\u0130S\u0130 VE UYGULAMASI"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><em>Dr.Ralf GR\u00d6SCHNER<br>\u00c7eviri: Do\u00e7.Dr.Yasemin I\u015eIKTA\u00c7<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131m teorisi (I) ve hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131m teorisinin uygulanmas\u0131 art\u0131k klasikle\u015fmi\u015f olan bir \u00e7at\u0131\u015fk\u0131y\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Salt teorik bir yakla\u015f\u0131mda uygulaman\u0131n eksik kalmas\u0131,salt uygulamaya y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise pratik olarak kurulmu\u015f olan teorinin eksikli\u011fi (II). \u015eimdi bu yakla\u015f\u0131m\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak konuyu iki farkl\u0131 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda de\u011ferlendirelim.<strong>I. TEOR\u0130<\/strong><strong>1. TEOR\u0130 OLARAK TEOR\u0130<\/strong>Alexy\u2019nin kurmu\u015f oldu\u011fu \u201cHukuksal \u00e7\u0131kar\u0131m teorisi\u201d nin \u00f6ncelikle (rasyonel tart\u0131\u015fman\u0131n kural ve formlar\u0131n\u0131n hukukun uygulanmas\u0131ndan kaynaklanan \u00e7\u0131kar\u0131mlardan farkl\u0131 olu\u015fu \u00e7er\u00e7evesinde ) soyut- teorik a\u00e7\u0131dan konuyu ele alan bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. Alexy temel olarak \u00fcnl\u00fc \u201colan\u201d \u201colmas\u0131 gereken\u201d ikileminden hareket etmektedir; Bir \u00e7\u0131kar\u0131ma ili\u015fkin uygulamada, uygulaman\u0131n kendili\u011finden rasyonel olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u201cger\u00e7ekte olan \u201c ile \u201c makul olan\u201d aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131k nedeniyle yine sadece uygulamadan hareketle \u00e7\u0131kart\u0131lamaz .Ancak, teorinin teori olarak bu yap\u0131lanmas\u0131nda bi\u00e7imsel bir sorun bulunmaktad\u0131r; felsefi anlamda prensiple ilgili,yani uygulaman\u0131n yan\u0131s\u0131ra ilk ba\u015fta ve son nedende bir teorinin ger\u00e7ekli\u011fi ile ilgili bir problem. Bu teori sadece hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131mlar i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bug\u00fcnk\u00fc bilim teorisi i\u00e7in de sorun olmaya devam eden teori- pratik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde \u00f6nemli bir \u00f6neri olma \u015fans\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.Alexy\u2019nin temel yan\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 \u00fcnl\u00fc \u201colan\u201d \u201colmas\u0131 gereken\u201d ikilemidir. Ger\u00e7ek \u00e7\u0131kar\u0131m uygulamas\u0131n\u0131n kendili\u011finden rasyonel uygulama olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u201colan\u201d ile \u201cmakul olan\u201d aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fk\u0131 nedeniyle yine sadece uygulamadan \u00e7\u0131kar\u0131lamaz. Hegel\u2019in mant\u0131ksal metafizi\u011finin ortadan kaybolmas\u0131ndan sonra bu \u00e7at\u0131\u015fk\u0131 uygulamada t\u00fcm mant\u0131ksal olu\u015fumlar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 ve t\u00fcm kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya dayanan \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131 olmu\u015ftur. Bir \u015fey ya \u201cvar\u201d d\u0131r, bu durumda tan\u0131mlanabilir, ya da bir \u015fey olmak \u201czorundad\u0131r\u201d, bu durum da da \u00f6rnek al\u0131nabilinir, ancak bir taraftan betimsel, di\u011fer taraftan da \u00f6rnek al\u0131nabilir teoremler bir birlerinden \u00e7\u0131kart\u0131lamaz.Bu esastan hareket etti\u011fimizde Alexy\u2019in bilimsel teorik terminolojisinde-hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131m teorisi amprik de\u011fil,ancak normatif bir teori olmak zorundad\u0131r- yukar\u0131da tan\u0131mlanan ikilem anlam\u0131nda-mant\u0131kl\u0131 ve bundan dolay\u0131 \u201ciyi bir uygulama\u201d olan bir uygulamay\u0131 tan\u0131mlayan bir teoridirAlexy\u2019nin \u201cvarolan uygulaman\u0131n analiz edilmesini ve \u00f6ncelikle bundan yola \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131\u201d ilk ad\u0131m olarak b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u201canlaml\u0131\u201d bulmas\u0131 burada tart\u0131\u015f\u0131lanlarla ilgili olarak prensibi de\u011fi\u015ftirmez. Hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131m teorisinin ispat i\u00e7in att\u0131\u011f\u0131 son ad\u0131m, uygulamaya y\u00f6nelik \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n mant\u0131ksal dayana\u011f\u0131 olan normatif kriterlerin gerek\u00e7elerini hem teorik hem metodolojik ve felsefi olarak uygulamadan almas\u0131d\u0131r.Alexy felsefi anlamda varm\u0131\u015f oldu\u011fu bu son noktada Apel ve Habermas\u2019\u0131n temel kriteri olan \u201cideal ileti\u015fim birli\u011fi\u201d (Idealen Kommunikationsgemeinschaft) y\u00f6n\u00fcnde yani \u00e7\u0131kar\u0131msal rasyonel olabilirlik \u015fart\u0131ndan (deney \u00fcst\u00fc) ispat\u0131 y\u00f6n\u00fcnde atm\u0131\u015ft\u0131r Hegelyen anlamda akl\u0131n kendili\u011finden ger\u00e7ekle\u015fmesine inanmayan, ancak akla uygun \u00e7\u0131kar\u0131msall\u0131\u011fa inanan ki\u015fi, ger\u00e7ekli\u011fe uygun kan\u0131tlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daima kabul etmi\u015f ve b\u00f6ylece, prensip olarak ger\u00e7ekli\u011fe ili\u015fkin kan\u0131tlar\u0131n akla uygunlu\u011fu hakk\u0131nda karar verebilecek durumda olan \u201c\u00f6nyarg\u0131sal(apriorisch)\u201d (Apel), en az\u0131ndan \u201ckar\u015f\u0131t fiil(kontrafaktisc)\u201d (Habermas),ama her hal\u00fckarda \u201cideal\u201d (Alexy) bir ileti\u015fim birli\u011fini varsaym\u0131\u015f demektir.Felsefi a\u00e7\u0131dan da ge\u00e7erli bir \u015fekilde ispat edilmi\u015f olsa bile, bu tip normatif ak\u0131l prensibi olarak \u201cideal ileti\u015fim birli\u011fi\u201d rasyonel \u00e7\u0131kar\u0131m teorisinin temel problemati\u011finin son s\u00f6z\u00fc olarak yeterli de\u011fildir.Bu prensip, temelinin dayal\u0131 bulundu\u011fu ikili d\u00fc\u015f\u00fcnme kurgusunun ge\u00e7erli olma \u015fart\u0131yla ge\u00e7erlidir. \u015eu \u015fekilde a\u00e7\u0131klayabiliriz; yani daha \u00f6nce olmas\u0131gereken durumlarda akla gelebilecek olan, ama oldu\u011fu durumlarda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeyen bir rasyonalite i\u00e7in gerekli d\u00fczenlemenin olmas\u0131 ko\u015fulu. \u00c7\u0131kar\u0131m teorisinin bu kurguyu sorgulamamas\u0131n\u0131n nedeni teorik anlam\u0131ndan gelmektedir. Teoriler mant\u0131ksal \u00e7\u0131kar\u0131m ili\u015fkilerinden yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan -Alexy\u2019nin italik harflerle g\u00f6ze\u00e7arpar hale getirdi\u011fi gibi-\u201c<em>\u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n bu teorisinde modern mant\u0131k metodlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131ndan\u2026. feragat edilemez\u201d<\/em>&nbsp;Mant\u0131ktaki bu ikilem teori y\u00f6ntemleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Teori bu mant\u0131ksal &#8211; y\u00f6ntemsel zorlamadan daha \u00f6nce de oldu\u011fu gibi sadece diyalektik olarak kurtulabilece\u011fine,yani -idealist- materyalist metafizi\u011fe geri d\u00f6nmemek i\u00e7in- akl\u0131n zaferini \u201cideal ileti\u015fim birli\u011finin tarihi ger\u00e7ekle\u015fmesinden\u201d bekleyen \u201cHegel ve Marx aras\u0131ndaki diyalekti\u011fin\u201d yard\u0131m\u0131yla kurtulunabilece\u011fine inanmaktad\u0131rBu tip teorem ve i\u015flemler hakk\u0131nda kesin bir felsefi karardan burada s\u00f6zetmeye gerek yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6zkonusu ilke a\u00e7\u0131kt\u0131r. Teorinin teori olarak-mant\u0131ken tesbit edilmi\u015f teori olarak- olu\u015fumunda \u201colan\u201d ve \u201colmas\u0131 gereken\u201d ile birlikte teori ve uygulama ile teorik-ideal ve pratik- ger\u00e7ek \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131n felsefi ve metodolojik ikilemi de olu\u015fmaktad\u0131r. Bu ikileme bir alternatif , uygulaman\u0131n uygulama olarak felsefi yap\u0131lanmas\u0131d\u0131r ( a\u015fa\u011f\u0131da II 1 ). Alternatif olu\u015f sadece felsefi prensipler nedeniyle de\u011fil ayn\u0131 zamanda &#8211; ve her\u015feyden \u00f6nce hukuk uygulamalar\u0131 i\u00e7in- pratik nedenlerden dolay\u0131 da gerekli olmas\u0131, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan teori probleminin baz\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m teorisine ili\u015fkin detaylar\u0131na dayanarak a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<strong>2. \u00c7IKARIM TEOR\u0130S\u0130 OLARAK TEOR\u0130<\/strong>Hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131m teorisinin, teorik olarak \u00f6rneklerle nas\u0131l ispatland\u0131\u011f\u0131, hukuksal g\u00f6r\u00fc\u015fmenin \u201c\u00f6zel durum\u201d olarak ele al\u0131nmas\u0131 ve rasyonel kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n hem \u201ctemel kural\u201d hem de \u201crasyonel kural\u201d olu\u015funun Alexy taraf\u0131ndan ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131n\u0131 inceleyelim inceleyelim.Ortaya konan deney\u00fcst\u00fc ilkenin her uygun \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n \u201colas\u0131l\u0131k \u015fart\u0131\u201d anlam\u0131ndaki temel dayanaklar\u0131 \u015funlard\u0131r;\u201cHi\u00e7bir konu\u015fmac\u0131 kendisi ile \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015femez\u201d\u201cHer konu\u015fmac\u0131 sadece kendisinin inand\u0131klar\u0131n\u0131 iddia edebilir\u201d\u201c\u0130deal ileti\u015fim birli\u011fi\u201d \u015fartlar\u0131na olan yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 Alexy taraf\u0131ndan vurgulanan ak\u0131l ilkelerinden ilki; \u201cHer konu\u015fmac\u0131 talep edilmesi halinde iddias\u0131n\u0131 ispat etmelidir, ancak ispat etmekten ka\u00e7\u0131nabilmesi i\u00e7in kendisini hakl\u0131 g\u00f6sterecek gerek\u00e7eler \u00f6ne s\u00fcrebilir\u201d.Son an\u0131lan kural\u0131 ortaya koymak i\u00e7in Alexy, Apel- Habermas g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u015fu \u015fekilde form\u00fcle etmektedir; \u201c\u0130\u00e7inde kesinlikle hi\u00e7bir iddia bulunmayan uzun s\u00fcrm\u00fc\u015f bir ileti\u015fim\u201d \u201csadece uygun \u015fartlarda, \u00f6rne\u011fin bir anla\u015fmada\u201d olanakl\u0131d\u0131r. Ama b\u00f6yle bir anla\u015fmada \u00f6n \u015fart olarak \u015fu kural\u0131 gerektirmektedir; \u201cBir kural yoksa,bu kurala uyulmas\u0131 i\u00e7in bir anla\u015fmaya var\u0131lamaz. Buna g\u00f6re ileti\u015fimlerde yer alan herkes ispat kural\u0131na tabidir\u201d. Bu mant\u0131ksal sonu\u00e7- ki yukar\u0131da an\u0131lan teori kural\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bu \u015fekilde form\u00fcle edilmi\u015ftir- ancak ikincil olarak dahil edilebilebileni (\u00f6rne\u011fin) bir \u201canla\u015fmay\u0131\u201d gerektirir: \u00f6ncelikle \u201canla\u015fma\u201d ile (esasen \u201cyapay\u201d) iddia i\u00e7ermeyen fiili ileti\u015fim , bir \u201ckural\u201d\u0131n ge\u00e7erlili\u011fine ba\u011fl\u0131 k\u0131l\u0131nmaktad\u0131r, bu kural -geleneksel olarak dualist-normatif ge\u00e7erli bir ilke olarak \u00f6n\u015fart halinde belirtilebilir ve -asl\u0131nda ikilem nedeniyle- \u00f6n\u015fart olarak belirtilmesi gerekir. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki prensip detaylar\u0131nda da etkindir.\u0130lk temel kural olan \u00e7eli\u015fme prensibinin gerek\u00e7esi olarak Alexy mant\u0131k kurallar\u0131na at\u0131fta bulunmaktad\u0131r. Teorinin mant\u0131ksal yap\u0131s\u0131na uygun olarak mant\u0131k kurallar\u0131 \u00f6n \u015fart olarak belirlenebilir. Ama bu tip \u00f6nko\u015ful ve at\u0131flarlarda ideal ileti\u015fim birli\u011fi hakk\u0131ndaki bilgilerde oldu\u011fu gibi ger\u00e7ek diyaloglarda ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7eli\u015fkiler i\u00e7in pratik bir \u015fekilde ispata ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n vazge\u00e7ilebilir. Hukuki g\u00f6r\u00fc\u015fmede g\u00f6r\u00fc\u015fmenin taraf\u0131, bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeye itiraz edildi\u011finde kendisine itiraz edilen ki\u015fidir ve ayr\u0131ca ideal ileti\u015fim birli\u011finin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in de\u011fil ger\u00e7ek konu\u015fman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 nedeniyle itiraz eden ki\u015fidir. \u00c7eli\u015fme prensibinin pratikte ne anlama geldi\u011fi ve pratikte neye dayand\u0131\u011f\u0131, bu nedenle- daha \u00f6nce an\u0131lan \u201ckar\u015f\u0131t tutum\u201d dan yola \u00e7\u0131karak- mant\u0131ksal \u201cprencipium contradictionis\u201d (\u00e7eli\u015fme prensibi)nden ziyade \u201cvenire contra factum proprium\u201d (kendi eski tutumuna ayk\u0131r\u0131l\u0131k) hukuk ilkesi ile daha kolay kan\u0131tlanabilir. \u201cAB de\u011fildir\u201d ve \u201cBA de\u011fildir\u201d \u00e7eli\u015fmeleri ancak ikilik veya \u00e7okluklar\u0131n belirtilmesiyle,diyalog a\u00e7\u0131s\u0131ndan ger\u00e7ek anlamda bir \u00e7eli\u015fme \u00f6zelli\u011fine kavu\u015fur: (\u201cAB de\u011fildir\u201d) s\u00f6ylemi daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f olan ve sadece d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f olan bir s\u00f6ylemle, konu\u015fmac\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu iddian\u0131n-ama dinleyicinin de\u011fil- kendi iddias\u0131 ile \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesi nedeniyle \u00e7eli\u015fmenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r \u00d6zg\u00fcn hukuksal iddialar i\u00e7in de\u201c venire contra factum proprium\u201d ilkesi farkl\u0131 bir \u015fey s\u00f6ylememektedir.\u00d6rne\u011fin, alacakl\u0131y\u0131 \u00f6deme yapabilmesini garanti alt\u0131na almak i\u00e7in, dava a\u00e7maktan vazge\u00e7iren ve b\u00f6ylece zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131n kesilmesini engelleyen bor\u00e7lu, kendisinin engel oldu\u011fu zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131 olgusunun sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yasal olarak ba\u015fkas\u0131na y\u00fckleyemez .Mant\u0131ksal ve hukuksal a\u00e7\u0131dan ayn\u0131 olu\u015fun nedenine gelince , \u201cA B dir.\u201d veya \u201c\u00f6demeye haz\u0131r\u0131m\u201d \u015feklinde beyanda bulunan, bu beyana g\u00fcvenmi\u015f ve buna g\u00f6re davranm\u0131\u015f olan taraftan bu beyana ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 bekler. \u00c7\u00fcnk\u00fc beyan bir taraf ba\u011flayan ancak di\u011fer taraf i\u00e7in etkili olmayan bir durum de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda bir diyalog oldu\u011fu i\u00e7in ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r. Beyanda bulunan y\u00f6nelmi\u015f oldu\u011fu ki\u015fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tamamen pratik olan bir anlamda ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r .Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz Hukuksal \u00c7\u0131kar\u0131m Teorisinin ikinci temel kural\u0131 olan \u201cinsan\u0131n sadece kendisinin de inand\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyi iddia etmesi\u201dkural\u0131n\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131n da da pratik materyal kullan\u0131lamaz. Alexy i\u00e7in tart\u0131\u015fman\u0131n d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin bu kural \u201cher s\u00f6zel ileti\u015fim i\u00e7in belirleyicidir\u201d bu kural olmasayd\u0131 \u201cyalan bir kez bile m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131,\u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fc zorunlu k\u0131lan bir kural \u00f6n \u015fart olarak ortaya konmu\u015fsa aldatma d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez\u201d \u015eimdiye kadar verilen \u00f6rnekler i\u00e7in kullan\u0131lan kan\u0131tlama burada da i\u015flemektedir; olas\u0131 olan ancak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilendir, bu noktada ilk belirleyici kural-mant\u0131ksal-ikili- zorlay\u0131c\u0131- \u201c\u00f6n ko\u015ful olarak belirlenmelidir\u201d. Bu t\u00fcr uygulamalar \u00f6zellikle aldatma bi\u00e7imini aldd\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcndelik ya\u015fama ili\u015fkin olarak \u00f6n ko\u015fulsuz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bu durumu \u015f\u00f6yle bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klayabiliriz,k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocuktan ellerini y\u0131kamas\u0131 istenilebilir. Bunu yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131 soruldu\u011funda cevab\u0131 \u201cevet\u201d tir, ama ayn\u0131 zamanda -eskisi gibi kirli ellerini- saklamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Pratik olarak kolayca belirlenebilecek olan bu aldatmay\u0131 teorik olarak da b\u00f6yle de\u011ferlendirmenin tek ko\u015fulu \u00e7ocu\u011fun soru- cevap ili\u015fkisini, sadece birbiriyle konu\u015fma ve hareket etmenin ge\u00e7ekle\u015fmesinden, k\u0131sacas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 konu\u015fma uygulamas\u0131ndan olu\u015fan bu duyguyu ger\u00e7ekten anlam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Sadece bu uygulama ile \u00e7ocuk bir emrin anlam\u0131n\u0131 ve buna uygun istemin anlam\u0131n\u0131 kavrar ve ancak uygulamayla- emrin anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen- y\u0131kanmam\u0131\u015f ellerini saklamas\u0131 anla\u015f\u0131labilir. \u00c7ocuklar en do\u011frudan ve ilkel anlaman\u0131n ne demek oldu\u011funu bilirler; belirli bir ki\u015fisel ili\u015fkiden- \u00f6ncelikle ve \u00e7o\u011funlukla ebeveyn ile olan ili\u015fkiden- do\u011fan bir beklentinin yerine getirilmesinde birisinin aldat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Hukuksal anlamda da aldatma- medeni hukuk anlam\u0131nda hile veye ceza hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k olsun yada olmas\u0131n-kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 diyalog ili\u015fkisine dayanarak beklentinin yerine getirilmesini bekleyen ki\u015finin bilinci bir \u015fekilde aldat\u0131lmaktad\u0131rYalan s\u00f6ylememe, doland\u0131rmama ve aldatmama tarz\u0131n\u0131n t\u00fcm kurallar\u0131 bu diyalogsal,pratik,somut , ger\u00e7ek ili\u015fkiye dayanmaktad\u0131r. Bu sonucun yeni bir felsefi ba\u015flang\u0131\u00e7 gerektirip gerektirmedi\u011fi ise bu tart\u0131\u015fman\u0131n \u201cuygulama\u201dya ili\u015fkin b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7inde belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r.<strong>II. UYGULAMA<\/strong><strong>1. UYGULAMA OLARAK UYGULAMA<\/strong>Hukuk biliminin felsefi a\u00e7\u0131dan gereksinim duydu\u011fu \u015fey hukuksal uygulaman\u0131n esasa ili\u015fkin bir kan\u0131tlanmas\u0131n\u0131 gerektirir. Varolan \u201cpratik felsefenin itibar\u0131n\u0131n iadesi\u201dnin \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131 kural olarak yukar\u0131da da de\u011finildi\u011fi gibi belirleyici i\u015faretler bekleyemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc uygulaman\u0131n tekrar ortaya konulmas\u0131 Aristo felsefesindeki r\u00f6nesans\u0131n i\u015faretidirAristoteles s\u00f6zkonusu \u201cpratik\u201d eylemden \u00e7ok \u201cpoiesis\u201din yap\u0131c\u0131 olu\u015fumuna ve b\u00f6ylece teoriye dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Uygulaman\u0131n Aristoya \u00f6zg\u00fc anlam\u0131n da belirten herkezce bilinen \u00fcnl\u00fc teleoloji teorisidir. \u201cPoietik\u201d uygulama i\u00e7inde mesleksel ve sanatkarhane yap\u0131lm\u0131\u015f i\u015f amac\u0131na y\u00f6nelmi\u015ftir. \u201cPratik\u201d ise m\u00fckemmel,ahlaki a\u00e7\u0131dan iyi bir ya\u015famd\u0131r. Aristo uygulamas\u0131n\u0131 her zaman i\u00e7in iyi bir uygulama olarak belirleyen,politik bir canl\u0131 olan insan\u0131n (zoon politikon) do\u011fa (\u201cphysei\u201d) taraf\u0131ndan iyi olarak d\u00fczenlenmi\u015f ya\u015fam de\u011feri i\u00e7inde iyiye ula\u015fma amac\u0131n\u0131 y\u00f6nelen bir uygulamad\u0131r .Bu metafiziksel bir yakla\u015f\u0131md\u0131r ve b\u00f6ylece de kalacakt\u0131r yani g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n ger\u00e7eklerindeki uygulamalarla kan\u0131tlanam\u0131yacak felsefi bir spek\u00fclkasyon. Biz insanlar kendi \u201cdo\u011fam\u0131za\u201d en iyi kendi -pratik- ya\u015fam ili\u015fkilerimiz i\u00e7inde etki yapabiliriz;ger\u00e7ek do\u011fam\u0131z\u0131n -teorik- bilgisinden ise d\u0131\u015f d\u00fczenlere kar\u015f\u0131 zay\u0131flayan inan\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda her zamankinden daha uzaktay\u0131z S\u00f6zkonusu, do\u011fru karar\u0131 vermek i\u00e7in \u201cbu\u201d ger\u00e7e\u011fe inanmak yerine, zaman zaman bireysel ve bir kerelik olgulara giri\u015fen, hatta &#8211; bu fiili giri\u015fimi tamamen \u201cprattein\u201d oldu\u011fundan- bunlarla sava\u015fan her hukuk\u00e7u i\u00e7in do\u011frudur. Hukuk i\u00e7in verilen sava\u015f her zaman uygulamaya ta\u015f\u0131nmal\u0131d\u0131r: bu hukuksal deneyim art\u0131k felsefi &#8211; usulen ve pratik olarak da -Apel- Habermas\u2019\u0131n \u201cileti\u015fim birli\u011fi\u201d(bkz I 1) veya Aristo\u2019nun \u201cpolis\u201di gibi teorik \u00f6nko\u015fullar olmaks\u0131z\u0131n- kan\u0131tlanmal\u0131d\u0131r.Uygulaman\u0131n bu tip \u00f6nko\u015fulsuz kan\u0131tlanmas\u0131 -\u00f6zg\u00fcn insan eylemleri gibi- sadece antropolojik olarak ba\u015far\u0131labilir. Antropoloji, bu ba\u011flamdaki \u201c\u00f6n ko\u015fulsuzlu\u011fu\u201d ancak \u201cinsan\u201d\u0131n tan\u0131m\u0131ndan- belirli bir varl\u0131k olarak ve bu \u201cvarl\u0131\u011f\u0131n\u201d bir tan\u0131m\u0131 anlam\u0131nda- feragat ederse harekete ge\u00e7ebilir. \u201c\u0130nsan\u201d, ne Aristo\u2019nun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi \u201cpolitik bir varl\u0131k\u201d ne Scheler\u2019in g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi sadece bir \u201cruh\u201d, ne de Gehlen\u2019in g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi bir \u201ceksik varl\u0131k\u201dt\u0131r Pratikte tan\u0131mlanm\u0131\u015f belli bir insan yoktur, Kendi yap\u0131p ettikleri i\u00e7inde kendi gibi olan herkes insand\u0131r. \u201cKendi\u201d yap\u0131p ettikleri zaman i\u00e7inde yeni faaliyetlere olanak tan\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc o ana kadar olan deneyimleri her zaman i\u00e7in ger\u00e7ek icraat\u0131n\u0131n temeli olarak kal\u0131r. H. Plessner bunu insan\u0131n \u201cegzantrik pozisyon bi\u00e7imi\u201d olarak adland\u0131rmaktad\u0131r \u00c7\u00fcnk\u00fc biz insanlar \u201cegzantrik olarak kendi merkezimizden uzakla\u015fabiliriz, ayr\u0131ca \u201crefleksif\u201d, kendine geri d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc olarak tekrar merkeze gelebiliriz. Bu nedenle deneyimlerimizin \u201cdenenmesi\u201d kolay de\u011fildir, ancak her zaman do\u011fru olarak s\u00f6ylendi\u011fi gibi,kendi deneyimlerimizi yapmak durumunday\u0131zPlessner\u2019in yar\u0131m y\u00fczy\u0131l \u00f6nce \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak ald\u0131\u011f\u0131 kendi ya\u015fam\u0131n\u0131n, ya\u015fayarak \u00f6\u011frenmenin ve deneyim kazanman\u0131n felsefi antropolojisi ,g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn biyolojik antroplojisiyle sa\u011flam amprik bir temele oturmu\u015ftur. \u00d6zellikle Erns Meier \u201c Usul kavram\u0131 ve Geli\u015fimi\u201d konusundaki \u00f6nemli eseriyle, cinsel \u00fcreme yapan populasyonlardaki genetik de\u011fi\u015fkenli\u011fi ara\u015ft\u0131rarak her &#8211; hayvansal veya insana \u00f6zg\u00fc- bireyin tekelli\u011fine ili\u015fkin pozitif bilim kan\u0131tlar\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015fturBu sonu\u00e7tan daha \u00f6nemli ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayan konu \u201cfikir\u201d, \u201cvarl\u0131k\u201d, \u201c\u0131rk\u201d ve \u201ccins\u201d gibi geleneksel teorik, standartlara ba\u011flay\u0131c\u0131 d\u00fczen kategorilerinin art\u0131k antropolojik olarak reddedilmesidir.Mayr\u2019\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla, \u00f6zellikle \u201ct\u00fcr\u201d kavram\u0131, homo sapiens t\u00fcr\u00fcn\u00fcn de dahil oldu\u011fu, \u00fcreyen ve bir arada bulunan ve \u00fcreme engelleriyle izole olmu\u015f pop\u00fclasyon i\u00e7in biyolojik kavram olarak b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yenilenmi\u015f, Eflatun ve Aristo felsefelerinden uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r . Asl\u0131nda \u00fcreyen t\u00fcr olmay\u0131p bireydir. T\u00fcrler, soy ve potansiyel \u00fcreme yoluyla birbirleriyle akraba olmu\u015f bireylerden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n soy ge\u00e7mi\u015fi &#8211; k\u0131saca ve \u00f6rnek olmak \u00fczere- her birimizin soy a\u011fac\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu a\u011fac\u0131n k\u00f6klerinin ne kadar derine gitti\u011fine gelince; yeterince derine gidildi\u011finde k\u00f6k u\u00e7lar\u0131nda da bulunacak olan yine kendi t\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn bireyleri olacakt\u0131r. Pratik antropoloji, bu k\u00f6klerin tam olarak nerede bitti\u011f ve &#8211; resmin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalmak i\u00e7in- hangi ve kimin topra\u011f\u0131nda k\u00f6k sald\u0131klar\u0131n\u0131, buradaki ispatlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan cevaplamak zorunda de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bireyin, ,insan\u0131n hem onto jenetik (bireysel ) hem de filojenetik ( soy esas\u0131na dayal\u0131) geli\u015fiminde biyolojik gerek\u00e7eli kabul\u00fc ile bireysel ya\u015fam uygulamas\u0131ndaki antropolojik \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131 yeniden kazanm\u0131\u015ft\u0131r\u0130nsanlar hakk\u0131nda bir \u015fey \u00f6\u011frenmek istersek yine kendimizden yola \u00e7\u0131kabiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, soyut anlamda insan yani \u201cO\u201d nun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k antropolojik olarak da biliyoruz. Kendi deneyimlerinden bu \u015fekilde yola \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n sadece insan\u0131 de\u011fil her\u015feyi anlamak i\u00e7in \u00f6n ko\u015ful oldu\u011funa dair dini yorumlar\u0131 da eklersek o zaman teorileri korkmadan unutabilir ve -sonunda- s\u00fcrekli olarak uygulamay\u0131 hat\u0131rlar\u0131z. Bunun hukuk\u00e7ular aras\u0131nda muhakeme uygulamas\u0131n\u0131n tekrar de\u011ferlendirilmesini anlatmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn konusunu olu\u015fturacakt\u0131r.<strong>2. \u00c7IKARIM UYGULAMASI OLARAK UYGULAMA<\/strong>Hukuk\u00e7u burada s\u00f6z\u00fc edilen ve -yukar\u0131da kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 gibi- sadece ki\u015fisel deneyimle kendisinden bahsedilen uygulamay\u0131 ciddi \u015fekilde ilk olarak staj\u0131n\u0131 yaparken tan\u0131r; bir olaya,bir savc\u0131,bir avukat bir ceza veya idare hukuku yarg\u0131c\u0131 gibi teorik ve mesafeli bir a\u00e7\u0131dan de\u011fil do\u011frudan bir pratik \u00e7\u00f6z\u00fcm bulucu bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7ine girer Burada belirleyici olan konu, bir \u00e7ok anlamda yetkili oldu\u011fu olay\u0131 kendi olay\u0131 olarak hissetmesidir. Kendi yetenekleri \u00e7er\u00e7evesinde- kendisine uygun olan ve kendisinin bu yetkileri kullanmas\u0131nda \u201csorumlu\u201d oldu\u011fu ve pratikte bu sorumlulu\u011fun yerine getirilebilmesi o konuya ili\u015fkin uzmanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131. Hukuk biliminin ve herhangi bir ba\u015fka uygulaman\u0131n temel dayana\u011f\u0131 i\u015fte bu uzmanl\u0131kt\u0131r. Hukuksal olarak g\u00f6r\u00fclmekte olan ve mahkeme d\u0131\u015f\u0131nda i\u015fleme konulan sorundan anlamak gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc incelenmekte olan her hukuksal problem kendi \u00f6zg\u00fcn i\u015flemini ve buna uygun icraat\u0131 talep eder. Gerekli i\u015flemi yapmaya yetkili olan ki\u015fi, daima var olan t\u00fcm kurallar\u0131n ne kadar az i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir. Delinmi\u015f testereyle kesilmi\u015f, t\u00f6rp\u00fclenmi\u015f, \u00e7eki\u00e7le vurulmu\u015f\u2026 Dava a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, cevap verilmi\u015f, mahkeme \u00f6n\u00fcnde iddia ve savunmada bulunulmu\u015f, karar verilmi\u015f\u2026 pratikte kurallara g\u00f6re de\u011fil, olay\u0131n kendi \u00e7er\u00e7evesine g\u00f6re do\u011fru olur.Hukuk uygulamas\u0131nda da g\u00f6r\u00fclmekte olan konu ile bu yak\u0131n ili\u015fki ba\u015fka bir yerde kapsaml\u0131 olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r Hukuk, ceza ve idare mahkemelerinde a\u00e7\u0131lan davalarda \u201c\u2026alehine a\u00e7\u0131lan idari dava\u201d, \u201c\u2026 Alehine a\u00e7\u0131lan ceza davas\u0131\u2026\u201d vb. Ibareler kullan\u0131l\u0131r. Bu \u201calehine\u201d ibaresi ile hukuk\u00e7u ba\u015flang\u0131\u00e7tan itibaren ve diyologdan do\u011fan uygulamaya dayanarak kendini belirler; alehine delil sunulmas\u0131 gereken kar\u015f\u0131 taraf hep vard\u0131r, pratik olarak kar\u015f\u0131 taraf olmaks\u0131z\u0131n- bu kelimenin burada olu\u015fturulan anlam\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde- hukuksal bir \u00e7\u0131kar\u0131m adli bir \u00e7\u0131kar\u0131m olmazd\u0131. Bu uygulamada \u00f6zg\u00fcn olaylarda kan\u0131tlaman\u0131n nas\u0131l sa\u011flanaca\u011f\u0131, \u00f6ncelikle- burada olu\u015fturulan anlamda \u201cusulen\u201d- somut davaya ve ihtilaf konusu olan, ancak m\u00fc\u015fterek olaydaki bireysel kar\u015f\u0131 tarafa ba\u011fl\u0131d\u0131rDavan\u0131n \u201cm\u00fc\u015fterek\u201d olarak tan\u0131mlanan ihtilaf olmas\u0131 ise, ileti\u015fim teorisine g\u00f6re kendi ikicil prensibinde (yukar\u0131da I1 ve 2) ayk\u0131r\u0131 bir paradoks olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Son olarak. \u201cideal ileti\u015fim birli\u011fi\u201d ihtilafl\u0131 olamayan \u201cgerekli k\u0131l\u0131nan\u201d mant\u0131\u011f\u0131 \u00f6n ko\u015ful olarak belirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc ihtilaf, bu tip mant\u0131ksal bir zorunluluk de\u011fildir. Ama \u201cihtilaf- ger\u00e7ek ya\u015famda oldu\u011fu gibi- mant\u0131ktan ba\u015fka yasalara da uyar. M\u00fccadele ederek, genelde mant\u0131ken olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi,\u201dsonu\u00e7land\u0131r\u0131lamaz\u201d ama olaya uygun bi\u00e7imde karar verilir Bu tip uygulama kar\u015f\u0131konulamaz bir bi\u00e7imde bireysel ve s\u00fcbjektiftir. Ancak bu s\u00fcbjektivite i\u00e7in s\u0131n\u0131r kar\u015f\u0131 taraf\u0131n ayn\u0131 ihtilafa y\u00f6nelik s\u00fcbjektif talebi ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir s\u00fcbjektivitedir. \u201c\u0130leti\u015fim birli\u011fi \u201c sa\u011flan\u0131nca, o zaman ger\u00e7ek, mant\u0131ksal \u00e7\u0131kar\u0131m garanti edilmi\u015f olur \u00c7\u0131kar\u0131ma konu olan hukuksal ihtilafta birlikte davranman\u0131n, mant\u0131\u011f\u0131n ve \u00e7\u0131karsaman\u0131n birlikte y\u00fcr\u00fcyebilmesi i\u00e7in daima giri\u015fimde bulunmal\u0131, fiilen \u00e7\u0131kar\u0131m uygulanmal\u0131d\u0131r. Buna uygun olmak isteyen bir \u00e7\u0131kar\u0131m teorisi usule y\u00f6nelik de\u011fil olaya uygun ve olaya y\u00f6nelik olmal\u0131d\u0131r Hukuken \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc istenen olayla ve ihtilaf konusuyla ilgili bu muhakemelerden farkl\u0131 olan bir teori yanl\u0131z uygulaman\u0131n de\u011fil, teorinin de itibar\u0131n\u0131 zedeler. \u00c7\u00fcnk\u00fc, en iyi teori her zaman i\u00e7in uygulaman\u0131n teorisidir.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr.Ralf GR\u00d6SCHNER\u00c7eviri: Do\u00e7.Dr.Yasemin I\u015eIKTA\u00c7 Hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131m teorisi (I) ve hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131m teorisinin uygulanmas\u0131 art\u0131k klasikle\u015fmi\u015f olan bir \u00e7at\u0131\u015fk\u0131y\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Salt teorik bir yakla\u015f\u0131mda uygulaman\u0131n eksik kalmas\u0131,salt uygulamaya y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise pratik olarak kurulmu\u015f olan teorinin eksikli\u011fi (II). \u015eimdi bu yakla\u015f\u0131m\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak konuyu iki farkl\u0131 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda de\u011ferlendirelim.I. TEOR\u01301. TEOR\u0130 OLARAK [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1864","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1864","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1864"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1864\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1865,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1864\/revisions\/1865"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1864"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1864"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1864"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}