{"id":1852,"date":"2025-08-19T11:59:05","date_gmt":"2025-08-19T11:59:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1852"},"modified":"2025-08-19T11:59:07","modified_gmt":"2025-08-19T11:59:07","slug":"avrupa-insan-haklari-sozlesmesi-cercevesinde-yapilan-bireysel-basvurular-icin-gerekli-sartlar-aihs-27-1-2-md","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/avrupa-insan-haklari-sozlesmesi-cercevesinde-yapilan-bireysel-basvurular-icin-gerekli-sartlar-aihs-27-1-2-md\/","title":{"rendered":"AVRUPA \u0130NSAN HAKLARI S\u00d6ZLE\u015eMES\u0130 \u00c7ER\u00c7EVES\u0130NDE YAPILAN B\u0130REYSEL BA\u015eVURULAR \u0130\u00c7\u0130N GEREKL\u0130 \u015eARTLAR (A\u0130HS 27, 1, 2 md)"},"content":{"rendered":"\n
Dr. Naim DEM\u0130REL<\/em><\/td><\/tr>
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinin 27. maddesinin 1. ve 2. f\u0131kralar\u0131 Komisyona ba\u015fvuru i\u00e7in alt\u0131 \u015fart\u0131 d\u00fczenlemektedir:Ba\u015fvuruda bulunan\u0131n kimli\u011fi belli olmal\u0131d\u0131r ( md. 27 1- a);Ba\u015fvuru daha \u00f6nce komisyonca incelenmi\u015f bir ba\u015fvuru ile ayn\u0131 olmamal\u0131d\u0131r \u201e res judicata\u201c;Ayn\u0131 konuda daha \u00f6nce ba\u015fka bir uluslararas\u0131 yere ba\u015fvurulmam\u0131\u015f olmas\u0131 \u201eLitispendenz\u201c( md. 27 1-b) ;Ba\u015fvurunun, s\u00f6zle\u015fme ile ba\u011fda\u015f\u0131r nitelikte olmas\u0131 ( md. 27\/2 );Ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksun olmamas\u0131 ( md. 27\/2 );Ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kulan\u0131lmamas\u0131 ( md. 27\/2 ).1.Ba\u015fvuruda bulunan\u0131n kimli\u011finin belli olmas\u0131<\/strong>S\u00f6zle\u015fmenin 25 maddesi gere\u011fince yap\u0131lan ba\u015fvurularda, ba\u015fvuru dilek\u00e7esi imzas\u0131z ise, bu ba\u015fvuru komisyonca i\u015fleme al\u0131nmayacakt\u0131r. ( md. 27\/1 ). Dilek\u00e7enin imzas\u0131z olu\u015fu ile, ba\u015fvuru dilek\u00e7esinden ba\u015fvuran\u0131n kimli\u011finin anla\u015f\u0131lamamas\u0131 ifade edilmektedir..Bu \u015fart devlet ba\u015fvurular\u0131ndaki us\u00fclde tan\u0131nmayan, daha do\u011frusu gerekli olmayan bir \u015fartt\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k bireysel ba\u015fvurularda ise \u00f6zel bir hedefe sahiptir. Bu d\u00fczenlemenin, \u0131srarla s\u00fcrekli \u015fans\u0131n\u0131 denemek isteyenlerin ba\u015fvurular\u0131 ile komisyonun istilaya u\u011framas\u0131na mani olmak i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ayr\u0131ca ba\u015fvuru hakk\u0131 kat\u0131 bir \u015fekilde ki\u015fi ve taraf kavram\u0131yla ilgilidir. Komisyona ba\u015fvuru i\u00e7in sadece genel bir insan hakk\u0131 ihlalinin iddia edilmesi yetmemektedir. Davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131n belirtilmesi gerekmektedir. Yarg\u0131lama usul\u00fcn\u00fc taraf te\u015fkil etme esas\u0131na bina etmi\u015f olan s\u00f6zle\u015fmenin yap\u0131s\u0131na, imzas\u0131z bir ba\u015fvuru uymamaktad\u0131r.Bu \u015farta s\u00f6zle\u015fmenin i\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn 43\/2 maddesiyle biraz daha a\u00e7\u0131kl\u0131k kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgili maddeye g\u00f6re herbir ba\u015fvuru, ba\u015fvuran taraf\u0131ndan yada vekili taraf\u0131ndan imzalanmak zorundad\u0131r. T\u00fczel ki\u015filerce yada t\u00fczel ki\u015fili\u011fi olmayan topluluklar taraf\u0131ndan yap\u0131lan ba\u015fvurular\u0131n ise, temsil yetkisi olan ki\u015filer taraf\u0131ndan imzalanmas\u0131 gerekmektedir. Bu d\u00fczenleme imzas\u0131z ba\u015fvurular\u0131 engellemeye y\u00f6neliktir.\u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn 44\/1 maddesine g\u00f6re isim, ya\u015f, adres ve ba\u015fvuran\u0131n mesle\u011fi m\u00fcracaat dilek\u00e7esinde yer almal\u0131d\u0131r. Bu d\u00fczenleme bilim adamlar\u0131 taraf\u0131ndan s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil edecek \u015fekilde geni\u015fletici \u015fartlar i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in ele\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130lgili d\u00fczenlemedeki \u015fartlar\u0131n geni\u015fletilmemesi 27 md\u2019nin 1. F\u0131kras\u0131nda emredilmektedir. 27 md 1 f\u0131kras\u0131 ba\u015fvurucunun kimli\u011finin tamam\u0131yla anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u015farta ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fvurucu hakk\u0131nda isminin haricindeki bilgiler esas itibariyle imzas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in zorunlu de\u011fildir.Uygulamada bu \u015fart\u0131n b\u00fcy\u00fck problemlere sebep olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu zamana kadar Komisyon sadece birka\u00e7 ba\u015fvuruyu bu sebeple reddetti. Komisyon bu konudaki bir karar\u0131nda, m\u00fcracaat dosyas\u0131nda ba\u015fvurucunun kimli\u011fini tesbit etmeyi sa\u011flayacak herhangi bir bilgi yer alm\u0131yorsa, bu t\u00fcr ba\u015fvurular reddedilecektir, demektedir. \u015eu andaki uygulamaya g\u00f6re Komisyon sekreterli\u011fi ba\u015fvurucunun \u201ebir ba\u015fvuru formunu\u201c doldurmas\u0131 ve doldurduktan sonra komisyon sekreterli\u011fine geri vermesi neticesinde yap\u0131lan bir inceleme sonras\u0131nda bireysel ba\u015fvurular\u0131 \u015fikayet olarak kaydetmektedir. Bu uygulama sebebiyle art\u0131k imzas\u0131z bir ba\u015fvuru kaydedilmeyecektir.Komisyon yeni kararlar\u0131n\u0131n birinde de bir ba\u015fvuruyu imzas\u0131z olu\u015funu gerek\u00e7e sayarak reddetti. Bu ba\u015fvuru birden fazla ki\u015fi nam\u0131na bir ki\u015fi taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve ba\u015fvurunun i\u00e7eri\u011finden adlar\u0131na ba\u015fvuru yap\u0131lanlar\u0131n kimlikleri yeterince anla\u015f\u0131lam\u0131yordu. E\u011fer m\u00fcracaat eden organizisasyon insan haklar\u0131 ihlalinden etkilenen ki\u015filerin kimliklerini tam anla\u015f\u0131labilir bir \u015fekilde bildirseydi bu eksiklik giderilebilirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc komisyon, ba\u015fvuran\u0131n kimli\u011fi ba\u015fvuru dosyas\u0131ndan anla\u015f\u0131labildi\u011fi ba\u015fvuruyu imzas\u0131z saymamaktad\u0131r..Her ne kadar bu \u015fart komisyon uygulamalar\u0131nda \u00f6nemli rol oynamad\u0131 ve geni\u015f yorumland\u0131ysa da, imzas\u0131z olmama \u015fart\u0131 ele\u015ftirilmi\u015ftir. E\u011fer insan haklar\u0131 ihlali kollektif ve a\u011f\u0131r ise, b\u00f6yle bir \u015fart\u0131n aranmas\u0131, insan haklar\u0131n\u0131 koruma mekanizmas\u0131n\u0131n i\u015flemesindeki verimlili\u011fi sa\u011flamaya herzaman hizmet etmeyebilir.2. Ba\u015fvuru daha \u00f6nce Komisyonca incelenmi\u015f bir ba\u015fvuru ile ayn\u0131 olmamal\u0131d\u0131r<\/strong>27 maddenin 1 f\u0131kras\u0131, yap\u0131lan ba\u015fvuru komisyonca daha \u00f6nce incelenmi\u015f bir ba\u015fvuru ile \u00f6zde ayn\u0131 ise ve yeni olaylar i\u00e7ermiyorsa, komisyonun bu ba\u015fvurular\u0131 ele almayaca\u011f\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na almaktad\u0131r. Bu \u015fart, genel hukuk kurallar\u0131ndan biri olan \u201ene bis in idem\u201c kural\u0131n\u0131n komisyon \u00f6n\u00fcndeki \u015fartlar\u0131n incelenmesi a\u015famas\u0131nda uygulanan us\u00fclde ge\u00e7erli k\u0131l\u0131nmak istenmesinden dolay\u0131, s\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Komisyon kararlar\u0131nda bu \u015fart fazla uygulama alan\u0131 bulmamakt\u0131d\u0131r.Bir ba\u015fvurunun bu nedene dayan\u0131larak reddedilmesi i\u00e7in iki \u015fart\u0131n beraberce ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131 gerekmektedir.\u00d6nceki bir ba\u015fvuru ile ayn\u0131 olu\u015fYeni olaylar i\u00e7ermeme2. 1. Esas itibariyle ayn\u0131 olma<\/strong>Komisyonun eski kararlar\u0131nda, bir ba\u015fvurunun daha \u00f6nceki bir ba\u015fvuruyla ayn\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in, ba\u015fvuruda bulunan\u0131n, maddi vakalar\u0131n ve ba\u015fvuru konusunun ayn\u0131 olmas\u0131n\u0131 aranmaktad\u0131r. E\u011fer yeni bir ba\u015fvuru, farkl\u0131 ki\u015filerce yap\u0131lm\u0131\u015fsa veya ayn\u0131 ki\u015filerce farkl\u0131 olaylara dayan\u0131larak yap\u0131lm\u0131\u015fsa, bu ba\u015fvuru eski ba\u015fvuruyla esas itibariyle ayn\u0131 say\u0131lmaz. Mesela devletin birtek eyleminden yada i\u015fleminden e\u011fer birden fazla ki\u015fi herbirisi ayr\u0131 ayr\u0131 hak ihlaline u\u011fram\u0131\u015flarsa, yani sadece maddi vakalar ayn\u0131, ancak ba\u015fvuranlar ayr\u0131 ise, s\u00f6zle\u015fmenin 27\/1-b maddesi uygulanmaz.Ba\u015fvuruya konu olan hak ihlalinin hem direkt ma\u011fduru, hemde ba\u015fka ki\u015filer farkl\u0131 ba\u015fvurularla meseleyi komisyon \u00f6n\u00fcne getirmeleri halinde 27 md 1. F\u0131kras\u0131nda aranan esas itibariyle ayn\u0131 olu\u015f \u015fart\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olur. Ancak gerek do\u011frudan ma\u011fduru, gerek her dolayl\u0131 ma\u011fduru ba\u015fvurular\u0131nda ayr\u0131 ayr\u0131 kendi haklar\u0131n\u0131n zedelendi\u011fini iddia ediyorlarsa burada esas itibariyle ayn\u0131 olu\u015f sebebiyle red s\u00f6zkonusu olamaz. Esas itibariyle ayn\u0131 olu\u015f devlet ba\u015fvurular\u0131yla bireysel ba\u015fvurular aras\u0131nda da olabilir2. 2. Komisyonca \u00f6nceden incelenmemi\u015f olma<\/strong>Komisyon daha \u00f6nce inceledi\u011fi bir ba\u015fvuruyu tekrar incelemez. Komisyon taraf\u0131ndan \u00f6nceki ba\u015fvuru, ba\u015fvurunun kabul edilmi\u015f olmas\u0131, yada insan haklar\u0131 ihlalinin sona ermi\u015f olmas\u0131 yada \u00f6nceki ba\u015fvurunun usule yada esasa ili\u015fkin bir sebeple reddedilmesi suretiyle karara ba\u011flanm\u0131\u015fsa, bu ba\u015fvuru komisyon taraf\u0131ndan daha \u00f6nce incelenmi\u015f bir ba\u015fvuru say\u0131l\u0131r.Esas y\u00f6n\u00fcnden incelenmi\u015f say\u0131lma, e\u011fer ba\u015fvuru a\u00e7\u0131kca temelden yoksunsa yada s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ile \u201eratione materia\u201c ( komisyonun konu bak\u0131m\u0131ndan inceleme yetkisi ) uyu\u015fmuyorsa ortaya \u00e7\u0131kar.Bir ba\u015fvurunun formal gerek\u00e7elerle ( i\u00e7 hukuk yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmemi\u015f olmas\u0131, imzas\u0131z olu\u015f, ba\u015fvurunun i\u00e7inde a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 ifadelerin kullan\u0131lmas\u0131 sebebiyle ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131l\u0131yor say\u0131lmas\u0131, yada hakk\u0131nda \u015fikayette bulunulan devletin bir ek protokolu imzalamamas\u0131 gibi sebeblerle ) reddedilmesi hallerinde, bu eksiklerin giderilmesiyle ba\u015fvuru yeniden yap\u0131labilir..Komisyonun kabul etti\u011fi ba\u015fvurular 27\/1 madde anlam\u0131nda incelenmi\u015f ba\u015fvuru say\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015fvurunun kabul\u00fc karar\u0131 devlet ba\u015fvurular\u0131nda aranmayan basit muhakeme usul\u00fcne tabi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. (md 27\/ 2 ) .Ba\u015fvurunun kabul edilmesinden sonra y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren ve yap\u0131lan ba\u015fvuruyu destekleyen kanun de\u011fi\u015fiklikleri, esasa y\u00f6nelik incelemelerde nazara al\u0131n\u0131r.3.Yeni olayar i\u00e7ermeme<\/strong>Komisyon \u00f6n\u00fcne gelen ba\u015fvuru e\u011fer yeni olaylar i\u00e7ermiyorsa, eskiden yap\u0131lan bir ba\u015fvuruyla ayn\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 konu hakk\u0131nda yap\u0131lan ba\u015fvurular, e\u011fer yeni yap\u0131lan ba\u015fvuruda, yeni ve \u00f6nemli olaylara dayan\u0131yorsa istisnai olarak kabul edilebilir.27\/1 madde anlam\u0131nda neler \u201eyeni olaylar\u201c (relevant new informations\/faits nouveaux) olarak komisyonca de\u011ferlendirilecektir?Her\u015feyden \u00f6nce yeni \u201emaddi vakalar\u201c yeni olaylar olarak kabul edilecektir. Ulusal hukuk, uluslararas\u0131 hukuk andla\u015fmalar\u0131 yarg\u0131lama usul\u00fcnde \u201emaddi olaylar\u201cdan addedilmektedir. Bu sebeple i\u00e7 hukuktaki de\u011fi\u015fiklik komisyonca 27\/1-b anlam\u0131nda yeni bir \u201eolay\u201c say\u0131labilir..Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ayn\u0131 vakalar hakk\u0131ndaki hukuki m\u00fctalalar yada ulusal hukuka y\u00f6nelik yeni bilgiler 27\/1-b anlam\u0131nda yeni bir olay say\u0131lmaz. Ancak bu t\u00fcr bilgilerin komisyonun \u00f6nceki karar\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 esaslar\u0131 ortadan kald\u0131rmas\u0131 hali buna tabi de\u011fildir.Prensip olarak \u00f6nceki ba\u015fvuru hakk\u0131nda komisyon karar verirken, bilinmeyen her bir vaka, 27\/1-b maddesine g\u00f6re yeni vaka say\u0131l\u0131r. Karar verilirken var olan ancak komisyon ve ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan bilinmeyen vakalar da s\u00f6zle\u015fmenin 27\/1-b maddesine g\u00f6re yeni olaylar olarak nazara al\u0131nmaktad\u0131r. Yine kural olarak ba\u015fvurunun reddi karar\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131kan ve bu sebeple de karar s\u0131ras\u0131nda komisyonca nazara al\u0131namayacak olan her bir olay yeni vaka say\u0131l\u0131r.Usule ili\u015fkin bir eksiklik sebebiyle reddedilen ba\u015fvurularda, bu eksikli\u011fin giderilmesi yeni bir vaka say\u0131labilir. Mesela ilk ba\u015fvuruda i\u00e7 hukuk yolar\u0131 t\u00fcketilmemi\u015fse, bu eksikli\u011fin giderilmesiyle yeniden ba\u015fvuru yap\u0131labalir.Mahkemenin s\u00fcresi yada tutukluluk s\u00fcresinin uzunlu\u011fundan \u015fikayetle yap\u0131lan ba\u015fvurunun ( md 6\/1 ) tekrarlanmas\u0131 halinde, ilk ba\u015fvurudan ikinci ba\u015fvuruya kadar ge\u00e7en s\u00fcre a\u015f\u0131r\u0131 artm\u0131\u015fsa, bu yeni bir vaka say\u0131labilir.Tabiiki ilk ba\u015fvuru s\u0131ras\u0131nda ba\u015fvurucunun haberdar oldu\u011fu ve bu sebeple ilk ba\u015fvurusunda dile getirebilecek durumda oldu\u011fu olaylar, yeni vakalardan say\u0131lmaz.\u0130lk ba\u015fvuruda yer alan vakalar, ikinci ba\u015fvuruda farkl\u0131 gerek\u00e7elere sar\u0131larak yeniden dile getirilmesi 27\/1-b madde anlam\u0131nda yeni vaka say\u0131lmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc olaylar\u0131n meydana geli\u015f \u015fekli de\u011fi\u015fmemi\u015ftir.Yeni vakalar komisyonun verdi\u011fi \u00f6nceki karar\u0131 esastan etkileyecek durumda olmal\u0131d\u0131r. Komisyon kararlar\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, ba\u015fvurucunun getirdi\u011fi herbir yeni olay 27\/1-b madde anlam\u0131nda \u201eyeni vaka\u201c say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, karar\u0131 etkileyen maddi vakalara y\u00f6nelik m\u00fclahazalar\u0131 ve b\u00f6ylelikle hukuki durumu esastan etkileyecek nitelikte olmal\u0131d\u0131r E\u011fer bu hususlarda esasl\u0131 bir de\u011fe\u015fiklik getirmiyorsa, sonraki ba\u015fvuruda \u00f6nceki gibi reddedilecektir.4. Ayn\u0131 konuda daha \u00f6nce ba\u015fka bir uluslararas\u0131 makama ba\u015fvurulmam\u0131\u015f olmas\u0131<\/strong>S\u00f6zle\u015fmenin 27\/1-b maddesindeki d\u00fcz\u00fcnlemeye g\u00f6re, e\u011fer bir ba\u015fvuru daha \u00f6nce bir ba\u015fka uluslararas\u0131 makama yap\u0131lm\u0131\u015fsa, Komisyon bu ba\u015fvuruyu reddeder. Daha \u00f6nceki ba\u015fvurunun ilgili makamca karara ba\u011flanm\u0131\u015f olup olmamas\u0131n\u0131n bir etkisi yoktur. Ancak bu yeni ba\u015fvurunun eski ba\u015fvuru ile esasta ayn\u0131 olmas\u0131 ve yeni vakalar\u0131 i\u00e7ermemesi gerekmektedir.Uluslararas\u0131 hukukun bir makam\u0131 \u00f6n\u00fcnde yarg\u0131lama konusu olan bir meselenin ayn\u0131 anda bir ba\u015fka makam\u0131n konusu olamamas\u0131 \u015feklindeki b\u00f6yle bir kural, bu kadar kapsaml\u0131 bir \u015fekilde uluslararas\u0131 hukuk alan\u0131nda ilk defa yer almaktad\u0131r. Ama \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorki, s\u00f6zle\u015fmeyi kaleme alanlar \u201ene bis in idem\u201c temel kural\u0131n\u0131 s\u00f6zle\u015fme hukuku ile uluslararas\u0131 hukukun sahas\u0131na dahil etmek istemi\u015flerdir.Bu kural komisyon kararlar\u0131nda \u00e7ok fazla uygulama alan\u0131 bulmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok az ba\u015fvuru bu sepeble reddedilmi\u015ftir. Komisyon ile uluslararas\u0131 hukukun ayn\u0131 dava hakk\u0131nda karar verebelicek durumda olan di\u011fer ilgili makamlar aras\u0131nda, karara ba\u011flanm\u0131\u015f olanlar yada g\u00f6r\u00fclmekte olan davalar hakk\u0131nda d\u00fczenli bir bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi olmamas\u0131 ve bir ba\u015fka uluslararas\u0131 makama davas\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcp g\u00f6t\u00fcrmedi\u011fine y\u00f6nelik ba\u015fvurucuya y\u00f6neltilen soruya cevap verme hususunda ba\u015fvurucunun serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 gibi sebepler dolay\u0131s\u0131y\u0131la, bu \u015fart\u0131n gelecektede \u00f6zel bir rol oynamayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.S\u00f6zle\u015fmenin 27\/1-b maddesinden ortaya \u00e7\u0131kan neticeye g\u00f6re, ba\u015fka bir makama sunulan bir ba\u015fvuru ile komisyon \u00f6n\u00fcndeki ba\u015fvuru esasta ayn\u0131 olmak zorundad\u0131r. Bu da taraflar\u0131n ve dava konusunun ayn\u0131 olmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Buna uygun olarak komisyon, daha \u00f6nce uluslararas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6rg\u00fct\u00fcne yap\u0131lan bir ba\u015fvuruyu konusu ayn\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen taraflar\u0131 ayr\u0131 olu\u015fu sebebiyle kabul etti.. Devlet ba\u015fvurular\u0131yla bireysel ba\u015fvurular hakk\u0131nda aralar\u0131nda benzerlik olmas\u0131 sebebiyle \u00f6nceki ba\u015fvuru ile sonraki ba\u015fvuru ayn\u0131 olaylara dayan\u0131yor olsa bile, benzerlik sebebiyle red karad\u0131 verilmez. E\u011fer ba\u015fvurular\u0131n konular\u0131 ayn\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, yeni maddi vakalar da ba\u015fvuruda dile getirilmi\u015fse, davan\u0131n konusunun ayn\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclemez.Uluslararas\u0131 makamlar olarak nazara al\u0131nmas\u0131 gerekli ilk makam, insan haklar\u0131 ihlallerinde yarg\u0131 makam\u0131 olan BM organlar\u0131\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n aras\u0131ndada bilhassa uluslararas\u0131 medeni ve siyasal haklar\u0131n kontrol organ\u0131 olan Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonunun ad\u0131n\u0131 zikretmek laz\u0131md\u0131r.Avrupa Divan\u0131 27\/1-b deki manas\u0131yla ayr\u0131 bir makam olamaz. Bu makam \u00f6n\u00fcnde her\u015feyden \u00f6nce \u015fikayet konusu yada dava konusunun ayn\u0131 olmas\u0131 \u015fart\u0131 yerine gelmeyecektir.Ba\u015fvurucu, ba\u015fvurunun kay\u0131t edilmesinden \u00f6nce gerekli olan bilgileri \u015fikayet formlar\u0131na yazmak zorundad\u0131r. Ba\u015fvurunun bir ba\u015fka uluslararas\u0131 hukuk makam\u0131 \u00f6n\u00fcne getirilip getirilmedi\u011fini komisyon g\u00f6revi gere\u011fi ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.5. Ba\u015fvurunun s\u00f6zle\u015fmenin h\u00fck\u00fcmleri ile ba\u011fda\u015f\u0131r olmay\u0131\u015f\u0131<\/strong>Bir ba\u015fvuru komisyon kararlar\u0131na g\u00f6re \u015fah\u0131s y\u00f6n\u00fcnden (ratione personae), yer y\u00f6n\u00fcnden (ratione loci), konu y\u00f6n\u00fcnden (ratione materiae) ve zaman y\u00f6n\u00fcnden (ratione temporis) s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleriyle ba\u011fda\u015fmayabilir.Konu y\u00f6n\u00fcnden s\u00f6zle\u015fme ile uyumlu olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tesbiti basit muhakeme usul\u00fcn\u00fc gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Komisyonun ki\u015fi, zaman ve yer bak\u0131m\u0131ndan yetikili olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, \u015fartlar\u0131n incelenmesinde formal kriterlerdendir.Komisyon kararlar\u0131nda, s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleriyle uyu\u015fmazl\u0131k ile komisyonun yetkisi aras\u0131nda tam a\u00e7\u0131k bir ayr\u0131m yap\u0131lmamaktad\u0131r.5. 1. ratione personae<\/strong>S\u00f6zle\u015fmede h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nan haklar vatanda\u015fl\u0131klar\u0131na, hangi \u0131rktan olu\u015flar\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n her insana tan\u0131nmaktad\u0131r. Bir ba\u015fvurunun ki\u015fi y\u00f6n\u00fcnden s\u00f6zle\u015fme ile uyu\u015fup uyu\u015fmad\u0131\u011f\u0131, ba\u015fvuran (aktiv legitimation) yada aleyine ba\u015fvurulan (passiv legitimation) ki\u015fiye ba\u011fl\u0131d\u0131r.Ba\u015fvuran\u0131n taraf yada dava ehliyeti olmamas\u0131, ba\u015fvurucunun insan haklar\u0131n\u0131n ihlal edilmemi\u015f olmas\u0131 yada ba\u015fvuran\u0131n insan haklar\u0131 ihlali te\u015fkil edildi\u011fi savunulan devletin fiilinin ma\u011fduru olmay\u0131\u015f\u0131 yada ba\u015fvuran\u0131n hukuki korumadan istifade etme hakk\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 gibi sebeplerle bir ba\u015fvuru ki\u015fi y\u00f6n\u00fcnden \u201eratione persone\u201c s\u00f6zle\u015fme ile uyu\u015fmaz bulunup red edilmektedir.E\u011fer aleyhinde ba\u015fvurulan devlet s\u00f6zle\u015fmenin taraf\u0131 de\u011filse yada protokolda yer alan bir hak ihlali iddias\u0131yla ba\u015fvuru yap\u0131l\u0131yorsa ve bu protokol aleyhinde ba\u015fvuruda bulunulan \u00fclke taraf\u0131ndan imzalanmam\u0131\u015fsa yada ilgili \u00fclke s\u00f6zle\u015fmenin 64 maddesine dayanarak bir \u00e7ekince koymu\u015fsa, yada s\u00f6zle\u015fmenin 4. Ek-Protokol\u00fcn\u00fcn 6\/1 yada 7. Ek-protokol\u00fcn 7\/2 maddelerine g\u00f6re bireysel ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mam\u0131\u015fsa yada aleyhinde ba\u015fvurulan taraf ilgili eylemden dolay\u0131 sorumlu de\u011filse bu t\u00fcr ba\u015fvurular ayn\u0131 \u015fekilde reddedilecektir.5. 2. ratione temporis<\/strong>Uluslararas\u0131 hukukun genel kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde s\u00f6zle\u015fmenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden feshi ihbar edilmesine yada s\u00f6zle\u015fme taraf\u0131 \u00fclkenin Avrupa parlementosundan istifa etmesine kadar Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi ilgili devlet i\u00e7in ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r.Bir ba\u015fvuru aleyhine ba\u015fvuruda bulunulan devletin maddi hukuk ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yada bireysel ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 tan\u0131ma zaman\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak \u201ezaman itibariyle\u201c (\u201eratione temporis\u201c) s\u00f6zle\u015fme ile uyu\u015fmaz say\u0131labilir.5. 3. ratione materiae<\/strong>S\u00f6zle\u015fmede yer almayan haklara dayanarak yap\u0131lan ve bu sebeple de komisyonca reddedilen ba\u015fvurular\u0131n say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a fazlad\u0131r. Ba\u015fvuruda ancak ana s\u00f6zle\u015fme ve onun ek protokollerinde garanti alt\u0131na al\u0131nan haklar\u0131n ihlali iddia edilebelir. Ve yine aleyhinde ba\u015fvuruda bulunulan \u00fclkenin bu haklar\u0131 korumak \u00fczere y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck \u00fcstlenmi\u015f olmas\u0131 \u015fartt\u0131r. E\u011fer ba\u015fvurucu s\u00f6zle\u015fmede yada onun ek protokollerinde yer almayan haklar\u0131n ihlalini iddia ediyorsa, Komisyon b\u00f6yle bir ba\u015fvuruyu konu y\u00f6n\u00fcnden \u201eratione materiae\u201c s\u00f6zle\u015fme ile uyu\u015fmazl\u0131k sebebiyle reddedecektir.Garanti alt\u0131na al\u0131nmayan haklara bilhassa \u201esosyal haklar\u201c, uygun bir meskene sahip olma hakk\u0131, meslek edinme hakk\u0131, kamu hizmetlerine giri\u015f hakk\u0131, \u00e7evrenin korunmas\u0131 ve iyi bir \u00e7evrenin kurulmas\u0131 gibi yine bir \u00fclke vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 kazanma, iltica hakk\u0131, su\u00e7lunun takibini isteme haklar\u0131 gibi haklar dahil de\u011fildir. E\u011fer ba\u015fvuruda, s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k\u00e7a garanti alt\u0131na al\u0131nmayan bir hak ihlali iddia ediliyorsa, ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan iddia edilen hak ihlalinin, s\u00f6zle\u015fme ile garanti alt\u0131na al\u0131nan haklardan birisinin koruma alan\u0131na girip girmedi\u011fi kesinlikle incelenmesi gerekmektedir. Airey <\/em>olay\u0131nda bilhassa s\u00f6zle\u015fmede d\u00fczenlenen haklar\u0131n bir \u00e7o\u011funun \u00f6nemli sosyal ve ekonomik etkilerinin oldu\u011funun alt\u0131 \u00e7izilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edilme tehditine kar\u015f\u0131 yap\u0131lan ba\u015fvurularda Komisyon, ba\u015fvuruda bulunan ki\u015fi geri iade edildi\u011fi \u00fclkede k\u00f6t\u00fc muameleye tabi tutulup tutulmayaca\u011f\u0131n\u0131, e\u011fer tutulacaksa bu muamelenin insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 ve insanl\u0131k haysiyetine ayk\u0131r\u0131 muameleyi yasaklayan s\u00f6zle\u015fmenin 3. maddesini ihlal edip etmeyece\u011fini incelemektedir. Ve yine komisyon, s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme i\u015flemini, ba\u015fvurucunun \u00f6zel ve ailevi hayat\u0131n\u0131 koruma alt\u0131na alan 8. maddeyi ihlal edip etmedi\u011fini ayn\u0131 \u015fekilde incelemektedir.S\u00f6zle\u015fmenin 19. maddesine g\u00f6re komisyon, uluslararas\u0131 kontrol organ\u0131 olarak sadece s\u00f6zle\u015fmenin ihlal edilip edilmedi\u011fini inceler. Maddi vakalar\u0131n isabetli olarak tesbit edilip edilmedi\u011fi yada di\u011fer haklar\u0131n do\u011fru bir \u015fekilde uygulanm\u0131\u015f olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemez.Komisyon temyiz mercii de\u011fildir. \u0130\u00e7 hukukda ba\u015fvurulan en son mercinin bir mahkeme de\u011filde, bir idari makam olsa dahi bu netice de\u011fi\u015fmeyecektir. Ba\u015fvuru dilek\u00e7esinde \u00f6zel hukukun, ceza hukukunun yada idare hukukunun h\u00fck\u00fcmlerinin s\u00f6zle\u015fmenin taraf\u0131 olan \u00fclkelerin organlar\u0131nca yanl\u0131\u015f yorumland\u0131\u011f\u0131na yada ulusal hakimlerin delillerin takdirini yaparken yanl\u0131\u015f yapt\u0131klar\u0131na yada maddi vakalar\u0131 yanl\u0131\u015f tesbit ettiklerine dair verilen bilgiler ve yine s\u00f6zle\u015fmenin ihlaline dair bir ipucu vermeyen hususlar, davan\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir i\u015fe yaramayacakt\u0131r. Bir\u00e7ok ba\u015fvurucunun fark\u0131na varmad\u0131\u011f\u0131 bu husus s\u0131k\u00e7a sekreterlik taraf\u0131ndan ba\u015fvuruculara hat\u0131rlat\u0131lmaktad\u0131r. Komisyon bu t\u00fcr ba\u015fvurular\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksun olmas\u0131 sebebiyle 27\/2 maddesine g\u00f6re reddetmektedir.Komisyon bir ba\u015fvurunun maddi y\u00f6nden incelenmesini \u00fc\u00e7 a\u015famada yapmaktad\u0131r: \u00f6nce ba\u015fvuru hakk\u0131nda iratione materiae\u201c maddi y\u00f6nden yetkili olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceler; daha sonra ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksun olup almad\u0131\u011f\u0131 incelemesini yapar; bu incelemeler ba\u015fvurucunun lehine sonu\u00e7lanmas\u0131 halinde, s\u00f6zle\u015fmede garanti alt\u0131na al\u0131nan haklardan birisini ihlal edip etmedi\u011fi olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu ele al\u0131r. E\u011fer komisyon ilgili ba\u015fvuruyu incelemek i\u00e7in gerekli olan yetkiye sahip oldu\u011funu \u00f6nceden tesbit edilebiliyorsa, yani davan\u0131n temellendi\u011fi hak esasta s\u00f6zle\u015fme ile garanti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00f6nceden tesbit edilebiliyorsa, komisyon prensip itibariyle bu t\u00fcr ba\u015fvurular\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksun olmas\u0131 sebebiyle reddetmektedir.Bahsi ge\u00e7en \u00fc\u00e7 a\u015fama aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar tam olarak belirlenemez. Her ne kadar s\u00f6zle\u015fme metninde \u201erationae materiae\u201c yer almamaktaysada, komisyon, \u00f6n\u00fcne gelen her bir ba\u015fvuruyu bu noktadan incelemektedir. Bu uygulama doktrinde ele\u015ftirilmi\u015ftir:Bu uygulama ile bir ba\u015fvurunun \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk\u201c ile di\u011fer \u015fartlar aras\u0131ndaki farklar\u0131n belirlenmesi zorla\u015fmaktad\u0131r. Maddi hukuk y\u00f6n\u00fcnden yetki \u201eratione materiae\u201c ile \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k\u00e7a kural alt\u0131na al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer bir ba\u015fvuru s\u00f6zle\u015fmede yer almayan bir hakka dayan\u0131yorsa, bu ba\u015fvuru \u201eratione materiae\u201c olarak yetkisizlik sebebiyle mi yoksa a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk\u201c sebebiyle mi komisyon taraf\u0131ndan red edilece\u011fine karar vermek zordur.Dava konusu eylem s\u00f6zle\u015fmede garanti alt\u0131na al\u0131nan haklardan birisini ihlal edip etmedi\u011finin tesbit edilmesi komisyonun g\u00f6rev alan\u0131na girmektedir. S\u00f6zle\u015fmede yer almayan bir hak ihlaline dayanan ba\u015fvurunun komisyon taraf\u0131ndan incelemeye al\u0131nmamas\u0131 gerekti\u011finin tesbit edilmesi ilk bak\u0131\u015fta basit g\u00f6r\u00fcr. Ancak belli ba\u015fl\u0131 baz\u0131 haklar\u0131n s\u00f6zle\u015fme ile garanti alt\u0131na al\u0131nmam\u0131\u015f oldu\u011funun tesbiti, genellikle kolay g\u00f6r\u00fcnmekte ise de, bunun i\u00e7in s\u00f6zle\u015fmenin yorumlanmas\u0131 gerekmektedir. Bu sebeple bu gibi durumlarda komisyon kendi yetkisizli\u011finin tesbitinden ziyade, ba\u015fvurunun a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksun oldu\u011funu tesbit edip reddetmelidir. Yine bu g\u00f6r\u00fc\u015f kendisini, s\u00f6zle\u015fmede garanti alt\u0131na al\u0131nmam\u0131\u015f olan bir hak, s\u00f6zle\u015fme ile garanti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olan bir hakk\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in gerekli \u015fart olabilir, gerek\u00e7esine dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer Komisyon maddi hukuk y\u00f6n\u00fcnden \u201eratione materiae\u201c yetkisini s\u0131n\u0131rlarsa, bu t\u00fcr sorular\u0131n incelenme yolunu kapatm\u0131\u015f olur.Komisyonun yeni kararlar\u0131nda bir ba\u015fvurunun kabul edilmesinde maddi y\u00f6nden s\u00f6zle\u015fme ile uyum i\u00e7inde olup olmad\u0131\u011f\u0131na dair geni\u015f bir incelemeye girmeyerek, daha sonra esas hakk\u0131nda verilecek karar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meme e\u011filimi g\u00f6r\u00fcnmektedir.5. 4. ratione loci<\/strong>Yer itibariyle yetki \u201eratione loci\u201c komisyon kararlar\u0131nda ve \u00f6\u011fretide s\u0131k\u00e7a rastlanan bir kavramd\u0131r.E\u011fer iddia edilen ihlal aleyhine ba\u015fvuruda bulunulan \u00fclkenin teritoryumu ( yarg\u0131 sahas\u0131 ) i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fse s\u00f6zle\u015fme \u201eratione loci\u201c yer bak\u0131m\u0131ndan uygulanabilir. Bu teritoryum s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k\u00e7a tarif edilmemi\u015ftir. Ancak 1. madde ve 63. madde teritoryum kavram\u0131n\u0131 anlamaya yarayacak ipu\u00e7lar\u0131 i\u00e7ermektedir.1. maddeye g\u00f6re, s\u00f6zle\u015fmeye taraf \u00fclkeler hakimiyet alan\u0131ndaki herkese, s\u00f6zle\u015fmede yer alan b\u00fct\u00fcn hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri garanti etmektedirler. Bu ifadeden, s\u00f6zle\u015fmeci devletlerin, s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerine sadece kendi hakimiyet alanlar\u0131 i\u00e7inde dikkat edecekleri anlam\u0131 \u00e7\u0131kmamaktad\u0131r. Yani iddia edilen hak ihlali -teritoryal olarak- mutlaka aleyhinde ba\u015fvuruda bulunulan develetin hakimiyet s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde i\u015flenmi\u015f olmas\u0131 gerekmemektedir. \u0130lgili devlet uluslararas\u0131 hukuka uygun yada uygun almayan bir \u015fekilde fonksiyonel olarak devlet kuvveti ile hareket ederek hak ihlaline konu olan eylemi i\u015flemi\u015f olmas\u0131 yeterlidir.Bir ki\u015finin devletin yarg\u0131 yetkisi alan\u0131na tabi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tesbiti her bir olay\u0131n olu\u015f \u015feklinin incelenmesinden anala\u015f\u0131labilecektir. Komisyonun da ifade etti\u011fi gibi, daval\u0131 devletin devlet kuvveti ile hareket ediyor olmas\u0131 yanl\u0131z ba\u015f\u0131na yeterli olmaktad\u0131r. Devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde yada d\u0131\u015f\u0131nda hareket ediyor olmas\u0131 neticeyi de\u011fi\u015ftirmeyecektir.B\u00f6ylelikle \u201crotione loci\u201c s\u00f6zle\u015fmenin uygulama alan\u0131 s\u00f6zle\u015fme devletlerinin \u00fclke haricindeki diplomatik temsilciliklerini ve konsolusluklar\u0131n\u0131da i\u00e7ine alacak \u015fekilde geni\u015flemektedir. Yine bu alana devletler aras\u0131 ortak \u00e7al\u0131\u015fmalarda, s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fan trafik i\u015flerinde, g\u00fcmr\u00fck ba\u011flant\u0131 yerlerinde, kolluk hizmetlerinde yada su\u00e7lulukla m\u00fccadelede devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda devlet kuvvetiyle i\u015fledikleri eylemlerde, yine uluslararas\u0131 koruma g\u00fcc\u00fc olarak i\u015f yapt\u0131klar\u0131nda ayn\u0131 durum s\u00f6zkonusudur.S\u00f6zle\u015fmenin 63. maddesi s\u00f6zle\u015fmeci devlete yapaca\u011f\u0131 uygun bir a\u00e7\u0131klama ile, s\u00f6zle\u015fmenin uygulama alan\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 ili\u015fkilerinden sorumlu oldu\u011fu di\u011fer \u00fclke topraklar\u0131n\u0131 ( teritoryum ) da kapsayacak \u015fekilde geni\u015fletme imkan\u0131 tan\u0131maktad\u0131r.Bu d\u00fczenlemeden ortaya \u015fu ger\u00e7ek \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fmeye taraf \u00fclke kendi ba\u015f\u0131na hareket etmeyen teritoryal memurlar\u0131n hareketlerinden esasta sorumlu olmayacakt\u0131r. Yanl\u0131z e\u011fer devlet bu t\u00fcr fiillerini yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klama ile kapsam alan\u0131na alm\u0131\u015fsa durum ba\u015fkad\u0131r. Ba\u011fl\u0131 olan yerlerde, e\u011fer s\u00f6zle\u015fmeye taraf devlet do\u011frudan devlet kuvveti ile eylemde bulunuyorsa, sorumlulu\u011fu s\u00f6zle\u015fmeye g\u00f6re devlet yetkisini kullanarak icra etti\u011fi her eylemde otomatik olarak do\u011far.63. madde yerle ilgili yetkiye dair bir h\u00fck\u00fcm i\u00e7ermemekte, aksine sadece s\u00f6zle\u015fmeye taraf bir devletin konuyla alakal\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. Bu sebeple komisyonun inceleme yetkisi 63. madde de dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda hak ihlalinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yere g\u00f6re belirlenmedi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu sebeple yer itibariyle yetki \u201eratione loci\u201c tek ba\u015f\u0131na bir \u015fart olarak fazla bir anlam ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r.6. A\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk<\/strong>27\/2 maddeye g\u00f6re bir ba\u015fvuru a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksun ise, komisyon bu ba\u015fvuruyu reddetmektedir. E\u011fer iddia edilen hak ihlali ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015fse yada maddi olaylar s\u00f6zle\u015fmede d\u00fczenlenen haklardan birisinin koruma alan\u0131na kesin olarak girmiyorsa, bu ba\u015fvuru a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksun say\u0131l\u0131r.B\u00f6ylelikle \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131nda komisyon bir bireysel ba\u015fvurunun maddi vakalar\u0131n\u0131 da g\u00f6z\u00f6n\u00fcne alarak esasa ili\u015fkin bir incelemeye girmektedir. Ger\u00e7i bu, bir kanuni yolun kabuledilebirli\u011fine dair karar verilmeden esasa y\u00f6nelik karar verilemez, \u015feklindeki usul hukukunun ana kurallan\u0131dan birisine ilk bak\u0131\u015fta uygun g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u015eunu nazara almak laz\u0131md\u0131r ki, bu d\u00fczenleme, ba\u015fvuru yarg\u0131lama usul\u00fcn\u00fcn genel \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde bir zorunluluk olarak kendisini g\u00f6stermektedir. Bunun \u00f6tesinde komisyon sadece yar\u0131 kazai bir yetkiye sahip oldu\u011fu i\u00e7indir ki, o kazai tasarrufta bulunan bir makam\u0131n us\u00fcl hukukunun genel kurallar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi kendisini bu kurallar ba\u011fl\u0131 hissetmez.S\u00f6zle\u015fmenin 28. maddesi, ba\u015fvuru hakk\u0131nda \u00f6n incelemelerde komisyona bir g\u00f6rev y\u00fcklemektedir. Bu g\u00f6reve g\u00f6re, komisyon kabul edilebilir g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ba\u015fvurular\u0131n herbiri i\u00e7in dost\u00e7a \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmak i\u00e7in gereken \u00f6nlemleri al\u0131r, te\u015febb\u00fcslerde bulunur. Bu hedef ancak, \u00f6n incelemelerin neticesinde komisyon bir insan hakk\u0131 ihlali kanaatine var\u0131rsa yada en az\u0131ndan b\u00f6yle bir ihtimali hesaba katmak zorunlulu\u011fu duyarsa, ger\u00e7ekle\u015felebir.Bu \u015fart sebebiyle bir \u00e7ok ba\u015fvuru, basit muhakeme usul\u00fc yap\u0131lan bir inceleme sonras\u0131nda \u201ea\u00e7\u0131kca temelden yoksunluk\u201c sebebiyle reddedilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ba\u015fvurularda daha ilk bak\u0131\u015fta aleyhinde ba\u015fvuruda bulunulan devlete kar\u015f\u0131 herhangi bir \u015fikayet sebebi tesbit edilememektedir.Her ne kadar \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a\u201c kelimesi, maddi gerek\u00e7elendirmenin sadece tamamiyle a\u00e7\u0131k se\u00e7ik olan davalarda nazara al\u0131naca\u011f\u0131 beklentisini uyand\u0131r\u0131yorsa da, komisyon genellikle delillerin yetersizli\u011fi sebebiyle reddedilen herbir ba\u015fvuruda, \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc bir ara\u015ft\u0131rmadan \u00f6te bazan \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk\u201cun tesbit edilebilmesi i\u00e7in esasl\u0131 bir incelemeden sonra karar vermekte ve hatta bazan da \u00e7o\u011funlu\u011fun oyu ile red karar\u0131 vermektedir. B\u00f6ylelikle komisyon kararlar\u0131nda \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk\u201c kriteri dinamik bir kavram olarak ortaya \u00e7\u0131kmakta ve \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a\u201cl\u0131k unsuru ise muhakeme s\u0131ras\u0131nda ise \u00f6nemini biraz yitirmektedir.Bu uygulama doktrinde ele\u015ftirilmi\u015ftir. E\u011fer komisyon esastan yoksunlu\u011fu \u00e7ok derinlemesine bir ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131ktan sonra tesbit edebiliyorsa, yada basit bir \u00e7o\u011funlukla sa\u011fl\u0131yorsa, b\u00f6yle bir ba\u015fvurunun \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a\u201c temelden yoksunlu\u011funu s\u00f6ylemek zordur. Bundan \u00e7\u0131kan netice Komisyonun kararlar\u0131nda \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a\u201c kavram\u0131n\u0131n anlam\u0131 \u00fczerinde fazla durulmadan, s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131 olarak, \u201ea\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk\u201c kabul etme engel olma \u00f6zelli\u011finden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p, gerek\u00e7elendirmenin \u015fart\u0131 niteli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor olmas\u0131d\u0131r. Komisyon bu uygulamas\u0131yla a\u00e7\u0131k olan olaylarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olan esasa y\u00f6nelik karar verme yetkisini a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.Bu teredd\u00fctlere ve ele\u015ftirilere ra\u011fmen son zamanlarda komisyon uygulamalar\u0131 doktrinde desteklenmi\u015ftir:A\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk\u201c \u00fczerine komisyonun uygulamalar\u0131 usul ekonomisine hizmet eder ve filtre fonksiyonu ile, Adalet Divan\u0131 yada Bakanlar Komitesini bo\u015fu bo\u015funa bir dava ile me\u015fgul olmaktan korur. Komisyonun red karar\u0131ndan ayn\u0131 zamanda s\u00f6zle\u015fmenin maddi hukuk k\u0131sm\u0131na y\u00f6nelik neticeler \u00e7\u0131kar\u0131labilir. Bu uygulamay\u0131 destekleyen di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015f ise, \u00f6n incelemede verilen red karar\u0131 ayn\u0131 zamanda, bir sonraki a\u015famada \u00e7o\u011funlu\u011fun, ba\u015fvurunun kabul\u00fcne dair bir g\u00f6r\u00fc\u015f bildiriminde bulunaca\u011f\u0131na dair bir beklentinin olmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir.Komisyon bir \u00e7ok ba\u015fvuruyu bu sebeple reddetmi\u015ftir. Bilhassa kendileri hakk\u0131nda verilen mahkumiyet kararlar\u0131n\u0131n tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irilmesini temin etmek, m\u00fcmk\u00fcnse mahkumiyet karar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ba\u015fvuruyu son \u015fans g\u00f6ren mahkumlardan gelen ba\u015fvurular a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk sebebiyle reddedilmektedir. Komisyon bu red kararlar\u0131nda ulusal mahkemelerin kararlar\u0131n\u0131 verirken hukuki yada maddi hata yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etme yetkisine sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak bu hatalar ayn\u0131 zamanda insan haklar\u0131 ihlali te\u015fkil ediyorsa bu incelemeyi yapabildi\u011fini ifade etmektedir.1.1.1991 tarihinden bu yana komisyon a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk sebebiyle red karar\u0131 verdi\u011fi ba\u015fvurularda muhakemede yeni bir global ifade \u015fekli kullanmaktad\u0131r. Ba\u015fvurular\u0131n global red kararlar\u0131nda kullan\u0131lan yeni ifadelendirmede, komisyon 27 maddede yer alan di\u011fer red sebeplerini de nazara almaktad\u0131r.7. Ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131<\/strong>E\u011fer komisyon bir ba\u015fvuruyu, ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 olarak m\u00fctaalaa ederse, 27\/2 maddeye g\u00f6re, bu ba\u015fvuruyu reddetmelidir. Bu sebeple bir\u00e7ok ba\u015fvuru red edilmi\u015ftir.Mevcut komisyon kararlar\u0131 \u201eba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131\u201c kavram\u0131ndan ne anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine y\u00f6nelik bir belirleme imkan\u0131 vermemektedir. Bu kararlar iki gruba ayr\u0131labilir.Birinci grup ba\u015fvurular, s\u00f6zle\u015fmeyle garanti alt\u0131na al\u0131nan haklar\u0131n korunmas\u0131yla takip edilen hedeften ba\u015fka bir hedefe sahiptirler. Bu gruba kamu oyuna y\u00f6nelik politik propaganda ve hakk\u0131nda ba\u015fvuruda bulunulan devlete kar\u015f\u0131 bask\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in yap\u0131lan ba\u015fvurular girmektedir.Komisyon uygulamalar\u0131na g\u00f6re ba\u015fvurunun, politik olaylar ile sadece bir \u015feklide ili\u015fkili olmas\u0131 temelde hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 gerek\u00e7esiyle redde yetmemektedir. K\u00f6t\u00fcye kullanmadan, ancak ba\u015fvurucunun ana hedefi, s\u00f6zle\u015fmenin hedefinin haricinde neticeler elde etmeye y\u00f6nelik ise bahsedilebilir.\u0130kinci ba\u015fvuru grubuna ise, hedefi, aleyhinde ba\u015fvuruda bulunulan devleti rahats\u0131z etmek, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zedelemek ve taciz etmek olan ba\u015fvurular girer. Komisyonun m\u00fcteaddit defa ikazlar\u0131na ra\u011fmen davac\u0131, aleyhine ba\u015fvurulan h\u00fck\u00fcmet aleyhine yada ba\u015fka bir resmi kurum temsilcisi aleyhine hakaret edici, karalay\u0131c\u0131 ifadeler kullanmaya devam ederse bu t\u00fcrden k\u00f6t\u00fcye kullanma s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Yine bunun yan\u0131nda komisyon \u00fcyelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131 rahats\u0131z etmek ya da yanl\u0131\u015f bilgilerle komisyonu yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda kasti olarak yan\u0131ltmaya te\u015febb\u00fcs edilmesi halinde yine ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanma s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r.Bu t\u00fcr ba\u015fvurular\u0131n haks\u0131z yere komisyonun i\u015fine mani oldu\u011fu yada zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez. Ancak ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131 kural\u0131n\u0131n bu kadar geni\u015f bir \u015fekilde uygulamas\u0131n\u0131n isabetlili\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Komisyonun bu t\u00fcrdeki kararlar\u0131 disiplin cezalar\u0131 mahiyetindedir ki, onun bu hususta yetkisi yoktur. Ne s\u00f6zle\u015fme ve ne de komisyon i\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc bu hususta bir h\u00fck\u00fcm i\u00e7ermemektedir. Yarg\u0131n\u0131n ve kat\u0131lanlar\u0131n \u015ferefinin kurtar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fka vas\u0131talar\u0131n bulunmas\u0131 gerekmektedir. Komisyonun ba\u015fvurunun k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131ndaki kararlar\u0131 emniyetli ve yeterli de\u011fildir. Bilhassa moralize etmesi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bu ele\u015ftirilere ra\u011fmen disiplin cezas\u0131n\u0131 and\u0131r\u0131r \u015fekilde bir ba\u015fvurunun reddedilmesini belli \u015fartlar alt\u0131nda baz\u0131 yazarlar desteklemektedirler. Ba\u015fvurucunun yarg\u0131 makam\u0131n\u0131n taleplerine umursamaz reaksiyon g\u00f6stermesi, kendisinden istenen bilgileri sebepsiz geciktirmesi gibi haller bu \u015fartlardan say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu hareket ayn\u0131 zamanda ba\u015fvurunun geri al\u0131nmas\u0131 olarak da m\u00fctalaa edilebilir.Komisyonun bu t\u00fcr kararlar\u0131n\u0131 disiplin \u00f6nlemleri olarak de\u011ferlendiren g\u00f6r\u00fc\u015fte ele\u015ftirilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6t\u00fcye kullanma y\u00fcz\u00fcnden reddedilen mevcut ba\u015fvurular, zaten a\u00e7\u0131k\u00e7a temelden yoksunluk sebebiyle yada 27 maddede say\u0131lan di\u011fer sebeplerden dolay\u0131 reddedileceklerdi. E\u011fer ba\u015fvurular kabul olunmaya y\u00f6nelik ciddi belirtilere sahipse, belki o zaman bu ele\u015ftiri tutarl\u0131 olabilir.Komisyon k\u00f6t\u00fcye kullanma \u015fart\u0131n\u0131 ihtiyatl\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r.Her ne kadar ilgili maddede bu \u015fart sadece bireysel ba\u015fvurularda ileri s\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmi\u015fse de, ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 \u015fart\u0131 devlet ba\u015fvurular\u0131nda s\u0131k\u00e7a ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Komisyon buna uygun olarak ilk Yunan olay\u0131nda ve T\u00fcrkiye\u2019nin K\u0131br\u0131s\u2019a kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvuruda bu hususta karar vermi\u015ftir. K\u00f6t\u00fcye kullanma h\u00fckm\u00fc devlet ba\u015fvurular\u0131nda da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131 gereken bir genel hukuk prensibi olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu komisyon bu olaylarda a\u00e7\u0131k b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr. Naim DEM\u0130REL Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinin 27. maddesinin 1. ve 2. f\u0131kralar\u0131 Komisyona ba\u015fvuru i\u00e7in alt\u0131 \u015fart\u0131 d\u00fczenlemektedir:Ba\u015fvuruda bulunan\u0131n kimli\u011fi belli olmal\u0131d\u0131r ( md. 27 1- a);Ba\u015fvuru daha \u00f6nce komisyonca incelenmi\u015f bir ba\u015fvuru ile ayn\u0131 olmamal\u0131d\u0131r \u201e res judicata\u201c;Ayn\u0131 konuda daha \u00f6nce ba\u015fka bir uluslararas\u0131 yere ba\u015fvurulmam\u0131\u015f olmas\u0131 \u201eLitispendenz\u201c( md. 27 1-b) ;Ba\u015fvurunun, s\u00f6zle\u015fme […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1852","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1852"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1852\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1853,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1852\/revisions\/1853"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}