{"id":1848,"date":"2025-08-19T11:58:00","date_gmt":"2025-08-19T11:58:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1848"},"modified":"2025-08-19T12:13:33","modified_gmt":"2025-08-19T12:13:33","slug":"turk-hukukunda-bilirkisinin-nitelikleri-ve-avukatin-bilirkisilik-yapmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/turk-hukukunda-bilirkisinin-nitelikleri-ve-avukatin-bilirkisilik-yapmasi\/","title":{"rendered":"T\u00dcRK HUKUKUNDA B\u0130L\u0130RK\u0130\u015e\u0130N\u0130N N\u0130TEL\u0130KLER\u0130 VE AVUKATIN B\u0130L\u0130RK\u0130\u015e\u0130L\u0130K YAPMASI"},"content":{"rendered":"\n

Yrd. Do\u00e7. Dr. Yahya DERYAL<\/h2>\n\n\n\n

KT\u00dc-\u0130\u0130BF Ticaret Hukuku<\/p>\n\n\n\n

Ana Bilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<\/p>\n\n\n\n

Email: yderyal@ktu.edu.tr<\/p>\n\n\n\n

Web: http:\/\/hukukdoktoru.ofisi.com<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0130nceleme Plan\u0131<\/h3>\n\n\n\n

I. T\u00fcrk Yarg\u0131 D\u00fczeninde Bilirki\u015finin Konumu<\/p>\n\n\n\n

II. Bilirki\u015finin Nitelikleri<\/p>\n\n\n\n

    A. Uzmanl\u0131k (\u0130htisas) ve Yeterlilik (Ehliyet)<\/p>\n\n\n\n

    B. Tarafs\u0131zl\u0131k<\/p>\n\n\n\n

    C. D\u00fcr\u00fcstl\u00fck<\/p>\n\n\n\n

III. Avukat\u0131n Bilirki\u015fi Olarak G\u00f6revlendirilmesi<\/p>\n\n\n\n

    A. Avukat\u0131n “Hukuk\u00e7u” Kimli\u011fi ve Hukuki Konularda Bilirki\u015fiye Ba\u015fvurma Yasa\u011f\u0131<\/p>\n\n\n\n

        1. Yasa\u011f\u0131n (HUMK.m.275, c.II, CMUK.m.66\/I) Anlam\u0131<\/p>\n\n\n\n

        2. Yasa\u011f\u0131n Ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi ve Bir \u00d6neri<\/p>\n\n\n\n

    B. Avukat\u0131n “Uzman” De\u011fil “Uygulamac\u0131” Bir Meslek \u0130nsan\u0131 Olmas\u0131<\/p>\n\n\n\n

    C. Yarg\u0131lama Faaliyetinin Bir Unsuru Olarak Avukat\u0131n “Taraf” Say\u0131lmas\u0131<\/p>\n\n\n\n

V. Son Olarak<\/p>\n\n\n\n

            I. T\u00fcrk Yarg\u0131 D\u00fczeninde Bilirki\u015finin Konumu<\/h3>\n\n\n\n

            Sosyal ili\u015fkiler i\u00e7inde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 hukuki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zmekle g\u00f6revli yarg\u0131 makamlar\u0131n\u0131n ve \u00f6zellikle hakimin, sosyal ili\u015fkilerin \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde, “mimar”, “m\u00fchendis”, “doktor”, “mali m\u00fc\u015favir”, “jeolog”, “grafolog”, “kimyager” gibi farkl\u0131 alanlarda uzmanl\u0131k sahibi ki\u015filerin bilgisine ihtiya\u00e7 duymas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Uzmanl\u0131k alanlar\u0131n\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn daha bir  geli\u015fti\u011fi ve derinle\u015fti\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, hakimin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yarg\u0131lama i\u00e7in bu uzman ki\u015filerin yard\u0131m\u0131na olan ihtiyac\u0131 daha \u015fiddetle kendini hissettirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

            Bilirki\u015filik kurumu, yarg\u0131lama usul\u00fcne ili\u015fkin kanunlar\u0131m\u0131zda d\u00fczenlenmi\u015f bir konudur. Bilirki\u015fi, yarg\u0131lama prosed\u00fcr\u00fc i\u00e7inde hakimin ihtiya\u00e7 duydu\u011funda ba\u015fvurdu\u011fu bir \u201cyard\u0131mc\u0131s\u0131\u201d ve bir \u201cyarg\u0131lama sujesi\u201d olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Nitekim bir Yarg\u0131tay karar\u0131nda \u201cbilirki\u015finin g\u00f6revi hakime yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r\u201d denilmektedir[1].<\/p>\n\n\n\n

            Fonksiyonel a\u00e7\u0131dan hakimin yard\u0131mc\u0131s\u0131 olan bilirki\u015fi ve a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc usul hukuku bak\u0131m\u0131ndan[2] ve niteli\u011fi y\u00f6n\u00fcnden takdiri deliller aras\u0131nda say\u0131lan bir delildir[3]. Deliller, davan\u0131n dayana\u011f\u0131 olan maddi vak\u0131alar\u0131n ispat\u0131na yarayan ara\u00e7lard\u0131r. Deliller yard\u0131m\u0131yla maddi vak\u0131alar, a\u00e7\u0131k ve net olarak tan\u0131mlanmal\u0131, belirlenmeli ve nitelendirilmeli ki, ondan sonra hangi hukuk kural\u0131n\u0131n o vak\u0131ay\u0131 \u00e7\u00f6zmek \u00fczere uygulanaca\u011f\u0131na karar verilebilsin. \u0130\u015fte hakimin hukuki bilgi ve tecr\u00fcbesini a\u015fan, \u00f6zel ve teknik bilgi ile ancak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenebilecek nitelikte bulunan hukuki uyu\u015fmazl\u0131klarda  hakimler bu alanda uzman bilirki\u015filerin g\u00f6r\u00fc\u015flerine ihtiya\u00e7 duyarlar. <\/p>\n\n\n\n

            Usul kanunlar\u0131m\u0131za g\u00f6re (HUMK.m.275, CMUK.m.66), mahkemeler, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6zel veya teknik bir bilgiyi gerektiren konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvururlar. Hakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olan konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurulamaz.<\/p>\n\n\n\n

            Bilirki\u015filik, yarg\u0131lama s\u00fcrecinin gerekli bir unsuru oldu\u011fu halde, uygulamada bu kurumun b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yozla\u015ft\u0131\u011f\u0131, adliye koridorlar\u0131nda bekle\u015fen kadrolu bilirki\u015filerin olu\u015ftu\u011fu[4], hemen her konuda bilirki\u015filere ba\u015fvuruldu\u011fu, bilirki\u015filerin hakimin yerine ge\u00e7erek onun yetkisini kulland\u0131\u011f\u0131 gibi \u015fikayetler yayg\u0131n olarak dile getirilmektedir[5].<\/p>\n\n\n\n

            II. Bilirki\u015finin Nitelikleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            A. Uzmanl\u0131k (\u0130htisas) ve Yeterlilik (Ehliyet)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Hakim, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6zel veya teknik bir bilgiyi gerektiren konularda bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurmak durumunda oldu\u011funa g\u00f6re, bilirki\u015finin \u00f6zel bir konuda veya teknik bir alanda uzman olmas\u0131 gerekti\u011fi varsay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hakim, hukuki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde uzmand\u0131r. Bilirki\u015fi ise, hukuki ili\u015fkinin \u00f6zel ve teknik bilgi gerektiren boyutunda ve maddi vak\u0131alar\u0131n nitelendirilmesinde kendi uzmanl\u0131\u011f\u0131 ile hakime yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

            \u00d6zel veya teknik bilgi gerektiren konunun hangi uzmanl\u0131k alan\u0131na girdi\u011fini belirlemek \u00f6nemli oldu\u011fu kadar, o uzmanl\u0131k alan\u0131nda bulunan kimselerden hangilerinin, mesleki yeterlilik bak\u0131m\u0131ndan o konuyu a\u00e7\u0131klamaya\/\u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye en liyakatli uzman kimse oldu\u011funu bilmek de \u00f6nemlidir[6]. Bunun i\u00e7in, bilirki\u015filerin kimlik ve uzmanl\u0131k bilgilerinin denetlenebilir \u015fekilde a\u00e7\u0131k olarak yaz\u0131lmas\u0131nda yarar vard\u0131r[7].<\/p>\n\n\n\n

Mesela bir trafik kazas\u0131ndaki kusur oran\u0131n\u0131n tespitinde, o konuda tecr\u00fcbeli bir avukat m\u0131 veya bir trafik polisi mi[8] veya \u0130n\u015faat M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc Ula\u015ft\u0131rma ana bilim dal\u0131 \u00f6\u011fretim \u00fcyesi mi veya bir makine m\u00fchendisi mi, yoksa bir hukuk profes\u00f6r\u00fc m\u00fc uzman bilirki\u015fi say\u0131lacakt\u0131r? Bu belirleme, davan\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan fevkal\u00e2de \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

            Ayr\u0131ca muhasebe alan\u0131 ile ilgili bir konuda “yeminli mali m\u00fc\u015favir” belgesi mi aranacakt\u0131r, bilirki\u015finin muhasebe \u00f6\u011fretim \u00fcyesi[9] olmas\u0131 m\u0131 aranacakt\u0131r veya serbest muhasebeci olmak yeterli mi g\u00f6r\u00fclecektir?[10] Buna elbette somut olay\u0131n gerektirdi\u011fi \u00f6zellikler dikkate al\u0131narak hakim taraf\u0131ndan karar verilecektir.<\/p>\n\n\n\n

            Nitekim Yarg\u0131tay, i\u015f kazas\u0131 ve meslek hastal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle SSK taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lan r\u00fccuan tazminat davas\u0131nda, i\u015fverenin kusur oran\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in olu\u015fturulmas\u0131 gereken bilirki\u015fi heyetinde, o hastal\u0131k konusunda uzman bir hekim, i\u015f sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve i\u015f g\u00fcvenli\u011fi konular\u0131nda bir uzman ile hukuk\u00e7u bir uzman\u0131n yer almas\u0131 gere\u011fini \u015fart ko\u015fmaktad\u0131r[11]. Y\u00fcksek mahkemenin bir ba\u015fka karar\u0131nda da, bir yerin orman niteli\u011finde olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda inceleme yapacak bilirki\u015finin en az\u0131ndan “orman m\u00fchendisi” olmas\u0131 gerekti\u011fi, tapu fen memurunun bu konuda uzman say\u0131lamayaca\u011f\u0131 sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r[12].<\/p>\n\n\n\n

            Bilirki\u015finin ger\u00e7ekten o konunun uzman\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilinebilmesi ve (Yarg\u0131tayca) denetlenebilmesi i\u00e7in, bilirki\u015fi se\u00e7imine ili\u015fkin ara kararda bilirki\u015finin kimli\u011fi, mesleki kariyeri, unvan\u0131 ve uzmanl\u0131k alan\u0131 a\u00e7\u0131k \u015fekilde yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r[13]. <\/p>\n\n\n\n

            Bu arada, avukatl\u0131k mesle\u011fini icra eden hukuk\u00e7ular\u0131n, ba\u015fka hangi \u00f6zel veya teknik konuda uzman oldu\u011fu\/olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeden, (\u00f6rnek olarak, kira bedelinin tespiti davalar\u0131nda) uzman bilirki\u015fi olarak se\u00e7ilmesi kanaatimizce yanl\u0131\u015ft\u0131r[14]. Bir avukat\u0131n, hakimin bilmedi\u011fi-bilemeyece\u011fi hangi konuda uzmanl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu olabilir ve bu uzmanl\u0131k hangi sertifika veya diploma ile belgelenebilir[15]?<\/p>\n\n\n\n

            Hatta baz\u0131 hallerde, stajyer hakimlerin[16], mahkeme kalemindeki zab\u0131t katibi[17] veya m\u00fcba\u015firin bile bilirki\u015fi olarak g\u00f6revlendirildi\u011fine, polis memurunun ecrimisil bilirki\u015fisi se\u00e7ildi\u011fine rastlanmaktad\u0131r[18]. Hakimin hangi \u00f6zel veya teknik konuda bu kimselerin bilgisine ihtiya\u00e7 duydu\u011fu veya onlar\u0131 hangi konuda uzman olarak de\u011ferlendirdi\u011fini anlamak g\u00fc\u00e7t\u00fcr[19].<\/p>\n\n\n\n

            Baz\u0131 durumlarda, uzmanl\u0131k i\u00e7in “mali m\u00fc\u015favir”, “in\u015faat m\u00fchendisi”, “biyokimya uzman\u0131” gibi unvanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 yeterli olabilir. Baz\u0131 durumlarda, bir mesle\u011fin \u00f6\u011frenimini g\u00f6r\u00fcp, diplomas\u0131n\u0131 almak yeterli bulunmay\u0131p, o mesle\u011fi belli bir s\u00fcreden beri fiilen icra ediyor olmak (mesleki tecr\u00fcbe) uzmanl\u0131k i\u00e7in gerekli g\u00f6r\u00fclebilir. Baz\u0131 durumlarda da, “doktora” veya “profes\u00f6rl\u00fck” gibi akademik kariyer ifade eden unvanlar aranabilir.<\/p>\n\n\n\n

            \u00d6nemli olan uzmanl\u0131k alan\u0131n\u0131n bilinmesi\/g\u00f6sterilmesi ve bir anlamda belgelenebilmesidir. \u00d6rnek olarak, bir k\u00f6ydeki orman, kadastro veya arazi uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131nda kadim uygulamay\u0131 hakime bildirmek \u00fczere bilirki\u015fi olarak se\u00e7ilen k\u00f6y\u00fcn ya\u015fl\u0131lar\u0131 da bu anlamda uzman bilirki\u015fi say\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

            Bilirki\u015fi se\u00e7iminden s\u00f6z eden hemen t\u00fcm Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda bilirki\u015finin bu “uzmanl\u0131k” niteli\u011fine \u0131srarla ve \u00f6zellikle (hakl\u0131 olarak) vurgu yap\u0131lmakta, taraflar\u0131n \u00fczerinde anla\u015fmas\u0131 halinde dahi uzmanl\u0131\u011f\u0131 ilgisiz kimsenin hakim taraf\u0131ndan bilirki\u015fi se\u00e7ilemeyece\u011fi kabul edilmektedir[20].<\/p>\n\n\n\n

           B. Tarafs\u0131zl\u0131k<\/h3>\n\n\n\n

            Yarg\u0131lama i\u015finde \u00f6zel veya teknik bilgisi ile hakime yard\u0131mc\u0131 olan bilirki\u015finin, (hakim gibi) hi\u00e7bir etki alt\u0131nda kalmadan[21], objektif olarak bilgi ve g\u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fc mahkemeye sunmas\u0131 gerekir. Davan\u0131n taraflar\u0131 ile akrabal\u0131k ve menfaat ili\u015fkisinin bulunmamas\u0131 uygun olur[22]. Bilirki\u015finin ortaya koyaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f, o konunun uzman\u0131 olan herkesin \u00fczerinde birle\u015febilece\u011fi genel, nesnel, bilimsel[23] ve evrensel bir g\u00f6r\u00fc\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

            HUMK.m.28 ve 29’da belirtilen hallerde bilirki\u015finin de tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6lge d\u00fc\u015fece\u011fi kabul edilmelidir[24]. Bu hallerin varl\u0131\u011f\u0131nda, itiraz yolu ile bilirki\u015filerin reddi prosed\u00fcr\u00fcn\u00fc i\u015fletmeye bile gerek kalmadan, daha ba\u015flang\u0131\u00e7ta bilirki\u015filerin se\u00e7ilmesine engel olunmal\u0131d\u0131r[25].<\/p>\n\n\n\n

            Bilirki\u015filerin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, sadece taraflar\u0131n etki veya bask\u0131s\u0131ndan uzak olmay\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hakimin g\u00f6r\u00fc\u015f ve telkinlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnebilmeyi de gerektirir. Hakim, dosyay\u0131 bilirki\u015fiye tevdi ederken, bilirki\u015finin dosyay\u0131 kavramas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak nitelikte ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 baz\u0131 bilgileri bilirki\u015fiye aktarmas\u0131, bilirki\u015fiye sorulan sorular\u0131 s\u00f6zl\u00fc olarak a\u00e7\u0131klayarak daha bir netle\u015ftirmesi, g\u00f6revinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve kendisinden istenen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u00e7er\u00e7evesini hat\u0131rlatmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn ve hatta gerekli g\u00f6r\u00fclebilir ise de; bilirki\u015finin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc hangi y\u00f6nde a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n do\u011fru olaca\u011f\u0131n\u0131 ima eder \u015fekilde veya “siz hangi y\u00f6nde g\u00f6r\u00fc\u015f bildirirseniz bildirin benim karar\u0131m bu y\u00f6nde olacak” tarz\u0131nda \u00f6nceden ihsas-\u0131 reyde bulunarak ya da bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn hakim i\u00e7in ba\u011flay\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 kural\u0131n\u0131 hat\u0131rlatarak, bilirki\u015fiyi etkilemeye ve y\u00f6nlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, ona telkin ve tavsiyede bulunmas\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a kanuna ayk\u0131r\u0131d\u0131r[26].  <\/p>\n\n\n\n

            Bilirki\u015filerin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamaya y\u00f6nelik tedbirlerden biri de, hakimin gerekli g\u00f6rmesi halinde, tarafs\u0131zl\u0131k konusunda bilirki\u015fiye yemin yapt\u0131rmas\u0131d\u0131r: “Hakim l\u00fczum g\u00f6r\u00fcrse ehlivukufu beyan ettikleri veya edecekleri rey ve m\u00fctalaan\u0131n bitarafane oldu\u011funa veya olaca\u011f\u0131na dair tahlif edebilir” (HUMK.m.276\/IV).<\/p>\n\n\n\n

            Yarg\u0131tay\u2019a g\u00f6re, bir eserin \u201cm\u00fczelik\u201d olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususunda m\u00fcze elemanlar\u0131 yerine tarafs\u0131z uzman bilirki\u015filerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nmal\u0131d\u0131r[27].<\/p>\n\n\n\n

            C. D\u00fcr\u00fcstl\u00fck<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Konunun ger\u00e7ekten uzman\u0131 ve hakimin tarafs\u0131z bir dan\u0131\u015fman\u0131 olan bilirki\u015finin, g\u00f6revi gere\u011fi do\u011fruluktan ayr\u0131lmayan, bilgisini hi\u00e7bir etki alt\u0131nda kalmadan oldu\u011fu gibi yans\u0131tan ve bu arada g\u00f6revi nedeniyle taraflardan hi\u00e7bir menfaat sa\u011flamayan ve beklemeyen bir ahlaki olgunluk\/tutarl\u0131l\u0131k ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck i\u00e7inde olmas\u0131 beklenir.<\/p>\n\n\n\n

                        D\u00fcr\u00fcstl\u00fck, ahlaki bir tav\u0131r ve bir erdemdir. Bu niteli\u011fi eksik olan bir bilirki\u015finin, tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve uzmanl\u0131\u011f\u0131 da zarar g\u00f6r\u00fcr. Zira d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fc kaybetmi\u015f bir kimse, uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bu ahlaki zaaf\u0131na kolayca kurban edebiliyor demektir.<\/p>\n\n\n\n

                        Bilirki\u015finin raporunu haz\u0131rlarken d\u00fcr\u00fcst davranmas\u0131, bireysel ahlaka dayanan bir karakter ve ki\u015filik problemi oldu\u011fu kadar, sosyal \u00e7evre fakt\u00f6rlerinin etkisinde bir kollektif ahlak konusudur. Bu bak\u0131mdan hakimin, ne \u00f6l\u00e7\u00fcde uzman olursa olsun d\u00fcr\u00fcstl\u00fck konusunda sab\u0131kas\u0131 bulunan ki\u015fileri ay\u0131klamas\u0131 ve bilirki\u015fi olarak g\u00f6revlendirmemesi beklenir.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fcr\u00fcstl\u00fck ilkesini ihlal eden bilirki\u015filer, hem adalet da\u011f\u0131tmakla g\u00f6revli mahkemeyi bilirki\u015filik maskesi arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131narak yan\u0131ltmakta ve adaletin tersy\u00fcz olmas\u0131na sebep olmakta; hem de davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131n zarar g\u00f6rmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan tarafs\u0131zl\u0131k ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ilkelerine ayk\u0131r\u0131 olarak g\u00f6rev yapan bilirki\u015filerin hukuki ve cezai sorumluluk h\u00fck\u00fcmlerine tabi olacaklar\u0131 muhakkakt\u0131r. Ger\u00e7e\u011fi saklayan veya bile bile \u00e7arp\u0131tan bilirki\u015filer, TCK.m.290 uyar\u0131nca cezaland\u0131r\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

            III. Avukat\u0131n Bilirki\u015fi Olarak G\u00f6revlendirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Uygulamada hakimlerin \u00e7o\u011fu kere “hukuk\u00e7u bilirki\u015fi” s\u0131fat\u0131yla avukatlar\u0131 g\u00f6revlendirdiklerine \u015fahit olunmaktad\u0131r. Bunun \u00e7ok de\u011fi\u015fik nedenleri bulunabilir. \u00d6ncelikle Yarg\u0131tay’\u0131n baz\u0131 konularda hukuk\u00e7u bilirki\u015fiye ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131 veya olu\u015fturulacak heyette konunun uzman\u0131 bir hukuk\u00e7unun da bulunmas\u0131n\u0131 emretti\u011fi durumlarda[28], davaya bakan hakimin \u00e7evresinde mesleki yeterlili\u011fi ile tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir avukat\u0131 bilirki\u015fi olarak g\u00f6revlendirmesi s\u00f6z konusu olabilmektedir. Hukuk Fak\u00fcltesi bulunmayan illerde ve genel olarak ta\u015frada ise hukuk\u00e7u bilirki\u015fi olarak avukata ba\u015fvurulmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmaktad\u0131r[29]. Fakat Ankara ve \u0130stanbul gibi birden fazla Hukuk Fak\u00fcltesinin ve y\u00fczlerce (hukuk\u00e7u) \u00f6\u011fretim \u00fcyesinin bulundu\u011fu yerlerde bile avukatlar\u0131n bilirki\u015fi olarak se\u00e7ilmesi zannederim kolayc\u0131l\u0131k al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile yorumlanabilir.<\/p>\n\n\n\n

            Hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131 yasaklayan usul kural\u0131 (HUMK.m.275) bir yana; yarg\u0131lama faaliyetinin vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 ve bir serbest meslek mensubu olan avukat\u0131n, “tarafs\u0131z ve uzman” bir bilirki\u015fi kimli\u011fi ile hakime yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye de\u011fer bir noktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

            A. Avukat\u0131n “Hukuk\u00e7u” Kimli\u011fi ve Hukuki Konularda Bilirki\u015fiye Ba\u015fvurma Yasa\u011f\u0131<\/h3>\n\n\n\n

            \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6zel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde (HUMK.m.275[30], CMUK.m.66) bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurulmas\u0131 gerekti\u011fine g\u00f6re, avukata hangi \u00f6zel veya teknik alanda uzman oldu\u011fu i\u00e7in ba\u015fvurulmaktad\u0131r? Avukat olabilmek i\u00e7in Hukuk Fak\u00fcltesi mezunu olmak ve hukuk e\u011fitimi almak gerekli ve yeterli oldu\u011funa g\u00f6re (AvK.m.3\/b), avukata da “hukuk\u00e7u kimli\u011fi” nedeniyle ba\u015fvuruluyor demektir. Ancak, avukat ile ayn\u0131 e\u011fitimi alan ve yarg\u0131lama yetkisi ile donat\u0131lan hakimin, hangi “\u00f6zel veya teknik bilgi” alan\u0131nda “uzman bilirki\u015fi” s\u0131fat\u0131yla avukat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaya de\u011fer bir husustur. <\/p>\n\n\n\n

            1. Yasa\u011f\u0131n (HUMK.m.275,c.II, CMUK.m.66\/I) Anlam\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        HUMK.m.275 uyar\u0131nca, ancak, \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6zel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde\u201d bilirki\u015fiye ba\u015fvurulabilecektir. CMUK\u2019a g\u00f6re de, \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6zel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirki\u015finin rey ve m\u00fctalaas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na karar verilir\u201d (m.66). Bir ba\u015fka ifadeyle \u201chakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olan konularda\u201d bilirki\u015fiye ba\u015fvurulamaz (HUMK.m.275[31], CMUK.m.66)[32].<\/p>\n\n\n\n

                        Bu h\u00fck\u00fcmden anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken, hakimin, bir hukuk kural\u0131n\u0131n yorumlanmas\u0131nda, s\u00f6zle\u015fmede taraflar\u0131n iradelerinin ve kulland\u0131klar\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerin hangi anlama geldi\u011finin  yorumlanmas\u0131nda, maddi meselenin hukuki tavsifi veya vak\u0131aya uygulanacak hukukun tespiti gibi hukuki konularda bilirki\u015finin oy ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurmas\u0131n\u0131n yasak olmas\u0131d\u0131r[33].<\/p>\n\n\n\n

                        1991 tarihli \u201cHukuk Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanun Tasar\u0131s\u0131\u201dn\u0131n 197. maddesinde hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvuru yasa\u011f\u0131 vurguland\u0131ktan (tekrarland\u0131ktan) sonra, ayr\u0131ca yasa\u011f\u0131n ihlali durumunda bir yapt\u0131r\u0131ma da yer verilmi\u015ftir: \u201cTaraflar bu durumda bilirki\u015fi \u00fccreti yat\u0131rmaya zorlanamaz\u201d[34].<\/p>\n\n\n\n

                        Hangi hallerde bilirki\u015fiye ba\u015fvurulabilece\u011fini ya da hangi durumlarda bilirki\u015fi incelemesinin gerekli oldu\u011funu belirleyebilmek i\u00e7in, kanunda ge\u00e7en \u201c\u00f6zel bilgi\u201d ve \u201cteknik bilgi\u201d deyimlerinin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131, i\u00e7eri\u011finin doldurulmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

                        Her \u015feyden \u00f6nce \u201c\u00f6zel bilgi\u201d, maddenin ikinci c\u00fcmlesinde ge\u00e7en \u201cgenel bilgi\u201d deyiminin kar\u015f\u0131t\u0131 olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Genel bilgi ise, maddede \u201cve ba\u011flac\u0131\u201d ile \u201chukuki bilgi\u201d kavram\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015f ve bu iki kavram\u0131n birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi istenmi\u015ftir: \u201cgenel ve hukuki bilgi\u201d. O halde, genel hukuk bilgisi d\u0131\u015f\u0131nda kalan bilgiler, \u201c\u00f6zel bilgi\u201d veya \u201cteknik bilgi\u201d kapsam\u0131nda yer almaktad\u0131r[35].<\/p>\n\n\n\n

                        Hakimin gerek Hukuk Fak\u00fcltesindeki \u00f6\u011frenimi s\u0131ras\u0131nda, gerek hakimlik staj\u0131 a\u015famas\u0131nda, gerek hizmet i\u00e7i e\u011fitim faaliyetleri dolay\u0131s\u0131yla veya mesle\u011fini icra yoluyla edindi\u011fi mesleki birikim ve deneyim, onun \u201cgenel ve hukuki bilgi\u201dsinin \u00e7er\u00e7evesini ve muhtevas\u0131n\u0131 belirlemektedir[36]. Ayr\u0131ca hakimin \u201chayat tecr\u00fcbeleri\u201d[37] ile \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturabilece\u011fi konular da, \u201cgenel bilgi\u201d kapsam\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir[38]. Yine, belli bir \u00f6\u011frenim g\u00f6rm\u00fc\u015f herkes\u00e7e bilinebilecek teknik kurallar ve bilimsel kanunlar da, bilirki\u015fiye gerek g\u00f6stermeyen genel bilgi konular\u0131d\u0131r[39].<\/p>\n\n\n\n

                        Elbette, her hakimin genel ve hukuki bilgisinin ayn\u0131 d\u00fczeyde oldu\u011fu iddia edilemez. Ancak, kavram\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirleyebilmek i\u00e7in, benimsenen ve \u00e7ok kullan\u0131lan bir deyimle \u201corta d\u00fczeyde bir hakimin sahip olmas\u0131 gereken genel ve hukuki bilgi\u201d kriteri kullan\u0131labilir. Hukuk Fak\u00fcltelerinin m\u00fcfredat program\u0131[40] a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bellidir ve bilinmektedir. Hakimlik staj\u0131nda hangi bilgilerin \u00f6\u011fretildi\u011fi ve nas\u0131l bir program izlendi\u011fi ilgilenenler taraf\u0131ndan bilinmektedir. Hakimlik mesle\u011fini icra etmekle edinilecek tecr\u00fcbe de erbab\u0131 taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilebilir bir \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr[41].<\/p>\n\n\n\n

                        \u0130\u015fte, \u201chakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olan konularda\u201d bilirki\u015fiye ba\u015fvurulmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015f olup[42], hakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan ve \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6zel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde\u201d bilirki\u015fiye ba\u015fvurulabilecektir.<\/p>\n\n\n\n

                        Hakimin bilirki\u015fiye ba\u015fvurmas\u0131, bilirki\u015fi bak\u0131m\u0131ndan bir dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti olarak kabul edilirse, hakimin \u201cgenel ve hukuki bilgi\u201d alan\u0131nda bilirki\u015fiye dan\u0131\u015fmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015f olup; buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u201c\u00f6zel veya teknik bilgi\u201d alan\u0131nda bilirki\u015fiye dan\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                        Yarg\u0131tay, sigortal\u0131 olma niteli\u011fini kazanma olgusunun belirlenmesini[43], delillerin de\u011ferlendirilmesi, olgular\u0131n belirlenmesi ve hukuki nitelendirme[44] gibi yarg\u0131lama i\u015flemlerini[45], taahh\u00fctl\u00fc mektupla g\u00f6nderilen s\u0131nav g\u00fcn\u00fcn\u00fc i\u00e7eren belgelerin tebli\u011f edilmemesi nedeniyle u\u011fran\u0131lan zarar\u0131n belirlenmesini[46], davadaki maddi olgular\u0131n tespitini[47], miras\u00e7\u0131lar\u0131n sakl\u0131 paylar\u0131n\u0131n ve murisin tasarruf nisab\u0131n\u0131n bilinmesi ve bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda tenkis hesaplar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131[48] ve \u00f6zel \u015fartnamedeki h\u00fck\u00fcmlerin yorumlanmas\u0131n\u0131[49] hakimin bilirki\u015fiye gerek kalmadan \u00e7\u00f6zebilece\u011fi \u201cgenel ve hukuki bilgi\u201d alan\u0131nda kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

            Ayr\u0131ca, manevi tazminat davas\u0131nda davac\u0131 taraf\u0131ndan sarf edilen bir s\u00f6z\u00fcn ki\u015fili\u011fe tecav\u00fcz te\u015fkil edip etmedi\u011fini tayin ve takdir hakk\u0131n\u0131n, genel ve hukuki bilgi alan\u0131nda hakimin yetkisinde oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmektedir[50].<\/p>\n\n\n\n

            2. Yasa\u011f\u0131n Ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi ve Bir \u00d6neri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        HUMK.m.275, c.II uyar\u0131nca, \u201cHakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olan konularda bilirki\u015fi dinlenemez\u201d[51]. \u201cBilirki\u015fiye ba\u015fvuru yasa\u011f\u0131\u201d olarak nitelenebilecek bu kural\u0131n iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve uygulanmas\u0131 halinde, bilirki\u015filik kurumuna y\u00f6nelik ele\u015ftirilerin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalaca\u011f\u0131 kanaatindeyim[52].<\/p>\n\n\n\n

                        Hakim, hukuki konularda ni\u00e7in bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ihtiya\u00e7 duyar? Bunun pek \u00e7ok sebebi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir? Ancak ilk akla gelen sebep, bilgi yetersizli\u011fi ve formasyon eksikli\u011fidir. \u0130kinci olarak, zaman yoklu\u011fu ve i\u015f yo\u011funlu\u011fu say\u0131labilir[53]. Yarg\u0131tay’\u0131n alt dereceli mahkemelere g\u00fcvensizli\u011fi, hatta hakimlerin kendilerine olan g\u00fcvensizli\u011fi de, bilirki\u015fi kurumunun g\u00f6rev alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmekte ve etkinli\u011fini art\u0131rmaktad\u0131r[54].<\/p>\n\n\n\n

                        Hakimlik mesle\u011fi, somut hukuki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n soyut hukuk kurallar\u0131 ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi faaliyetidir. Hukuk kurallar\u0131n\u0131 bilmek hakimin g\u00f6revi oldu\u011fu gibi, bu kurallar\u0131 davan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde uygulamak da hakimin yetkisindedir. Roma hukukundan beri kabul edildi\u011fine g\u00f6re, \u201chakim hukuku kendili\u011finden uygular\u201d: Jura Novit Curia.<\/p>\n\n\n\n

                        \u201cHakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi\u201d, ilk derece mahkemelerinde g\u00f6revli her bir hakimin meslek \u00f6ncesi ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitim, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc staj ve meslek s\u0131ras\u0131nda edindi\u011fi bilgi ve deneyimden ibarettir. Fak\u00fclte mezunu herkesin bilebilece\u011fi genel k\u00fclt\u00fcr bilgileri ve Hukuk Fak\u00fcltesi mezunu olup, hakimlik staj\u0131n\u0131 ba\u015fararak mesle\u011fe atanm\u0131\u015f her hakimin bilmesi gereken genel hukuk bilgisi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenebilecek konularda, elbette bilirki\u015fiye ba\u015fvurulamayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

                        Bununla birlikte burada \u00f6nemli olan, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zmekle g\u00f6revli hakimin bu konudaki nitelemesi ve bilgi alg\u0131lamas\u0131d\u0131r. Hangi problemi genel hukuk bilgisi ile \u00e7\u00f6zebilece\u011fine, hangi konuda genel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn elveri\u015fli oldu\u011funa elbette -kendi alg\u0131lamas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde- kendisi karar verecektir.<\/p>\n\n\n\n

                        \u015eimdi hal b\u00f6yleyken, 275. maddenin ikinci c\u00fcmlesindeki bu kural\u0131 \u201chukuki sorunlar i\u00e7in bilirki\u015fiye ba\u015fvurulamaz\u201d[55] bi\u00e7iminde genelle\u015ftirmek ne \u00f6l\u00e7\u00fcde makul ve isabetli bir yorumdur? Bir davada \u201chukuki sorun\u201d-\u201chukuki olmayan sorun\u201d ay\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 nas\u0131l ve ne kadar kolay yapabilirsiniz? Hukuku ilgilendiren ve hukuk bilgisini gerektiren her sorunu “hukuki sorun” olarak nitelendirir ve hakimin b\u00fct\u00fcn bu \u201chukuki sorunlar\u0131\u201d bilebilecek ve \u00e7\u00f6zebilecek durumda oldu\u011funu farz ve kabul edersek, bilirki\u015filik kurumuna ne ihtiya\u00e7 kal\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

                        Hukuk Fak\u00fcltelerinde ders programlar\u0131 g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e geli\u015ftirilir ve yenilenirken; modern hayat\u0131n de\u011fi\u015fim h\u0131z\u0131na paralel olarak hukuk bran\u015flar\u0131 \u00e7e\u015fitlenir ve derinle\u015firken; her ge\u00e7en g\u00fcn h\u0131zla art\u0131\u015f g\u00f6steren yeni uzmanl\u0131k alanlar\u0131nda, binlerce ara\u015ft\u0131rma ve uzmanl\u0131k tezi \u00fcretilirken; davay\u0131 \u00e7\u00f6zmekle g\u00f6revli hakimin, b\u00fct\u00fcn bu \u201chukuki sorunlara\u201d ve konulara (hakimlik mesle\u011finin gere\u011fi olarak) vak\u0131f olmas\u0131n\u0131 beklemek ne kadar ger\u00e7ek\u00e7i olacakt\u0131r?[56]<\/p>\n\n\n\n

                        Ticaret mahkemesi hakimli\u011finden i\u015f mahkemesine, icra tetkik mercii  hakimli\u011finden a\u011f\u0131r ceza mahkemesi \u00fcyeli\u011fine, cumhuriyet savc\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan sulh hukuk hakimli\u011fine atamalar\u0131n yap\u0131labildi\u011fi ve hakimlerin uzmanla\u015fmas\u0131na izin verilmedi\u011fi bir sistemde[57], her t\u00fcrl\u00fc hukuki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, her y\u00f6n\u00fcyle \u00e7\u00f6zebilecek bir \u201chakim profili\u201d aramak bo\u015f bir \u00e7abadan ibarettir[58].<\/p>\n\n\n\n

                        Kald\u0131 ki, ticari davalarda uzmanla\u015fma f\u0131rsat\u0131 bulabilmi\u015f bir hakimin dahi, ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla geli\u015fme kaydeden ticaret hukuku konular\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 \u201cgenel hukuk bilgisi\u201d ile \u00e7\u00f6zebilme imkan\u0131 var m\u0131d\u0131r?[59]<\/p>\n\n\n\n

                        Yarg\u0131lama hizmetinin iyi i\u015flemedi\u011fi yayg\u0131n bir kanaat haline gelen \u00fclkemizde, hakimlerin dosya y\u00fck\u00fc alt\u0131nda ezilmekte oldu\u011fu bir ger\u00e7ektir[60]. Duru\u015fma yapmak ve dosya incelemekten hakimlerimizin ara\u015ft\u0131rmaya ve kendilerini geli\u015ftirmeye maalesef pek vakitleri kalmamaktad\u0131r[61]. Adli personel ve teknik donan\u0131m yetersizli\u011fi[62], gelir darl\u0131\u011f\u0131  gibi g\u00fc\u00e7l\u00fckler de eklendi\u011finde, hakimlerimizin verimli \u00e7al\u0131\u015famad\u0131klar\u0131 ortadad\u0131r[63]. Bu durumdaki bir hakimin, \u201chakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi\u201d d\u00fczeyinin y\u00fcksek olmas\u0131n\u0131 beklemek, ak\u0131lc\u0131 ve ger\u00e7ek\u00e7i olamaz.<\/p>\n\n\n\n

            Yak\u0131n tarihli bir ara\u015ft\u0131rmada \u015f\u00f6yle denilmektedir: \u201cHakim, her \u015feye ra\u011fmen hukuki konularda bilirki\u015fiye gidiyorsa, bunu ihtiya\u00e7 duydu\u011fu i\u00e7in yapmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Frans\u0131z Hukukunda, art\u0131k hakimin hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurmas\u0131 yasaklamaktan vazge\u00e7ilmi\u015f; en az\u0131ndan temyiz a\u015famas\u0131nda, Temyiz Mahkemesinin, yeni ve ilgin\u00e7 olay ve konularda \u201camicum curiae\u201d ad\u0131 verilen hukuk\u00e7u bilirki\u015filere ba\u015fvurmas\u0131na imkan tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r\u201d[64].   <\/p>\n\n\n\n

            1981 y\u0131l\u0131nda kabul edilen HUMK.m.275,c.II de\u011fi\u015fikli\u011finin, genel kabul\u00fcn aksine, uygulanabilir nitelikte ger\u00e7ek\u00e7i bir d\u00fczenleme olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatindeyim[65]. Bununla birlikte, bu f\u0131kraya ra\u011fmen, \u201cgenel ve hukuki bilgi\u201d ile \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen ve uzmanl\u0131k gerektiren hukuki konular\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in de, hakimin, uygulamac\u0131 hukuk\u00e7ulara (avukatlara) de\u011fil, en az\u0131ndan hukuk doktoras\u0131 yapm\u0131\u015f \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri gibi ger\u00e7ekten belli bir alanda uzman oldu\u011fu tescilli say\u0131labilecek ki\u015filere ba\u015fvurarak g\u00f6r\u00fc\u015f isteyebilmesi (pozitif hukukumuz bak\u0131m\u0131ndan) yine de m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmelidir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum[66].<\/p>\n\n\n\n

            Daha genel olarak belirtmem gerekirse, hakimin ihtiya\u00e7 duydu\u011funda bilirki\u015fiye ba\u015fvurmas\u0131n\u0131n, onun serbest takdirine b\u0131rak\u0131lmas\u0131ndan yanay\u0131m. Bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvuru zorunlulu\u011fu hisseden hakim, o konuyu genel ve hukuki bilgisi ile \u00e7\u00f6zemeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor demektir[67]. \u015eimdi hakimin bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini g\u00f6rmezden gelerek, bilirki\u015fiye ba\u015fvurmas\u0131n\u0131 engellemek ve o konuyu kendi bilgisi (do\u011frusu bilgi yetersizli\u011fi) ile \u00e7\u00f6zmeye zorlamak, daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yarg\u0131lama sonucunu mu do\u011furacakt\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

            Yarg\u0131tay da, pek \u00e7ok karar\u0131nda, hukuk alan\u0131nda uzman bilirki\u015filere ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131 veya olu\u015fturulacak heyette hukuk\u00e7u bilirki\u015filere de yer verilmesini istemektedir. Bu t\u00fcr kararlara \u015fu \u00f6rnekler verilebilir[68]:<\/p>\n\n\n\n

10.HD., 13.10.1978, 5531\/4555: “Bilirki\u015fi incelemesinde i\u015f g\u00fcvenli\u011fi mevzuat\u0131n\u0131n bu arada da hususiyle yap\u0131 i\u015flerinde \u0130\u015f\u00e7i Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcvenli\u011fi T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc h\u00fck\u00fcmlerinin g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve bundan sonra karar vermek…”[69];<\/p>\n\n\n\n

10. HD 14.10.1985, 4787\/5604: “Mahkeme maddi olguyu sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve kesinlikle bizzat saptad\u0131ktan sonra, bu t\u00fcr i\u015flerde i\u015f g\u00fcvenli\u011fi mevzuat\u0131na g\u00f6re i\u015fverence ne gibi \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini -gene bu mevzuat belirtilerek- saptayacak ve ancak bundan sonrad\u0131r ki, somut maddi olaya g\u00f6re mevzuata uyulup uyulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyecektir. Bu y\u00f6nde olu\u015fturulamam\u0131\u015f bir bilirki\u015fi incelemesi yeterli say\u0131lamaz…”[70];<\/p>\n\n\n\n

11. HD 14.10.1986, 4035\/5264: “\u0130\u00e7lerinde bas\u0131n k\u00f6kenli bir gazeteci ve Ticaret Hukuku k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden \u00d6\u011fretim \u00dcyesi bulunmayan… bilirki\u015fi raporuna dayan\u0131larak h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131 bozmay\u0131 gerektirmi\u015ftir…”;<\/p>\n\n\n\n

6. CD 28.1.1987, 10118\/671: “Gerekti\u011finde icra ve iflas, ticaret hukuku ve muhasebeden anlayan bilirki\u015filere inceleme yapt\u0131r\u0131lmas\u0131 san\u0131klar\u0131n eylemelerinin \u0130cra ve \u0130flas Yasas\u0131n\u0131n 310 ve 311. maddelerinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen taksirli ya da hileli iflasa girip girmedi\u011finin saptanmas\u0131… gerekirken…”;<\/p>\n\n\n\n

6. CD 25.3.1987, 11000\/3026: “Bir muhasebeci, bir bankac\u0131 ve icra iflas i\u015flerinden ihtisas\u0131 olan bir hukuk\u00e7u gibi \u00e7e\u015fitli ve ilgili meslek mensuplar\u0131ndan olu\u015facak bilirki\u015fi kurulundan al\u0131nacak rapor yerine…”;<\/p>\n\n\n\n

9. HD 23.11.1999, 11032\/17794: “Bankac\u0131l\u0131k, ithalat ve ihracat i\u015flerinden anlayan i\u00e7lerinde bir hukuk\u00e7u bulunan bilirki\u015filer kurulu marifetiyle ara\u015ft\u0131rma ve inceleme yapt\u0131r\u0131lmas\u0131…”;<\/p>\n\n\n\n

                        Yarg\u0131tay\u0131n hukuki konularda bilirki\u015fiye gidilmesi yolunu a\u00e7mas\u0131 ve hukuk\u00e7u bilirki\u015fi aramas\u0131n\u0131 ele\u015ftiren baz\u0131 yazarlar, \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak \u015fu ilgin\u00e7 \u00f6neride bulunmaktad\u0131rlar: \u201cHukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurularak HUMK’nun 275. maddesinin emredici h\u00fckm\u00fcn\u00fcn \u00e7i\u011fnenmesi ve bu uygulamaya z\u0131mnen veya a\u00e7\u0131k\u00e7a izin verilmesini uygun bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Hukuki olmayan konularda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc istenen bilirki\u015fi raporlar\u0131ndan daha iyi yararlan\u0131labilmesi i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn ise, hukuki bilgiye de sahip \u00f6zel ve teknik bilgisinden yararlan\u0131lacak bilirki\u015filerin bulunmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir. Bu m\u00fcmk\u00fcn olmazsa bilirki\u015fiye sorular sorulur, g\u00f6rev verilirken gerekli hukuki a\u00e7\u0131klamalarda yap\u0131labilir\u201d[71].<\/p>\n\n\n\n

                        Uygulamada, hukuki nitelikteki pek \u00e7ok konuyu, bilirki\u015fi s\u0131fat\u0131yla hukuk fak\u00fclteleri \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin, emekli hakimlerin ve avukatlar\u0131n se\u00e7ildi\u011fi bilirki\u015filere ba\u015fvurarak \u00e7\u00f6zme \u015feklindeki yayg\u0131n uygulamay\u0131, mevcut kurallar kar\u015f\u0131s\u0131nda do\u011fru bulmayan baz\u0131 yazarlar ise, hukuki konular\u0131n uzman\u0131 kabul edilerek yarg\u0131 yetkisini kullanmakla g\u00f6revlendirilmi\u015f hakimin, karara ba\u011flamak zorunda oldu\u011fu davada hukuki bilgisinin yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, Medeni Kanunun 1. maddesi h\u00fckm\u00fc uyar\u0131nca bilimsel ve yarg\u0131sal g\u00f6r\u00fc\u015flerden yararlanma ad\u0131na, hukuki m\u00fctalaa veya bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015f isteme yoluna gitmesini \u00f6nermektedirler[72].<\/p>\n\n\n\n

            Asl\u0131nda MK.m.1\u2019de yer alan ve hakim i\u00e7in bir yard\u0131mc\u0131 kaynak niteli\u011finde bulunan \u201cbilimsel g\u00f6r\u00fc\u015fler\u201d ile \u201cbilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\u201d aras\u0131nda, hakimin karar vermesindeki etkisi ve ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcyle nas\u0131l bir fark bulundu\u011funu anlam\u0131\u015f de\u011filim. \u0130lk olarak, bu g\u00f6r\u00fc\u015f sahipleri de, hakimin hukuki konularda bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ihtiya\u00e7 duyabilece\u011fini \u2013z\u0131mnen- kabul etmektedirler. \u0130kinci olarak, MK.m.1\u2019deki bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015fler de, bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc gibi hakim a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u011flay\u0131c\u0131 de\u011fildir. Sonunda karar\u0131 hakim verecektir. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, ne \u00f6l\u00e7\u00fcde karma\u015f\u0131k olursa olsun her hukuki problem davan\u0131n hakimi taraf\u0131ndan ara\u015ft\u0131r\u0131larak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenebilir. Fakat hakimlerimizin bu ara\u015ft\u0131rma i\u015fini yapabilecek zamana ve donan\u0131ma sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyebilir miyiz? O halde, onun ad\u0131na bu ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revini bilirki\u015fiye havale etmenin ne sak\u0131ncas\u0131 olabilir? Ayr\u0131ca, bu ara\u015ft\u0131rmac\u0131 uzman hukuk\u00e7unun bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u201chukuki m\u00fctalaa\u201d veya \u201cbilirki\u015fi raporu\u201d olarak mahkemeye sunmu\u015f olmas\u0131 aras\u0131nda ne fark vard\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

            Bir ba\u015fka a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hakimi ba\u011flamayaca\u011f\u0131na (HUMK.m.286) ve hakim di\u011fer delilleri oldu\u011fu gibi, takdiri bir delil olan bilirki\u015fi delilini (g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc) de serbest\u00e7e de\u011ferlendirece\u011fine (HUMK.m.240), hatta hukuki bir konuda verilmi\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc daha kolayl\u0131kla denetleyebilece\u011fine g\u00f6re; hakimin ihtiya\u00e7 duydu\u011funda bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurmas\u0131n\u0131, \u201cyarg\u0131lama yetkisinin devri\u201d \u015feklinde yorumlamak, kanaatimce yersiz bir evham ve endi\u015feden ibarettir[73].<\/p>\n\n\n\n

                        Hukuki konularda da bilirki\u015fiye ba\u015fvurulabilece\u011fini kabul etmekle birlikte, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurulacak hukuk\u00e7unun hangi alanda ne gibi bir uzmanl\u0131k bilgisine ve belgesine sahip bulundu\u011funun daha bir titizlikle ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu konuda en g\u00fcvenilir \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn de, y\u00fcksek lisans, doktora gibi bilimsel unvanlar ile do\u00e7entlik, profes\u00f6rl\u00fck gibi akademik unvanlar oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m.  <\/p>\n\n\n\n

            Yabanc\u0131 hukuku uygulamak zorunda olan hakim, yabanc\u0131 hukukun ispat\u0131 i\u00e7in bilirki\u015fiye ba\u015fvurabilece\u011fi gibi[74], \u00f6rf ve adet hukukunun tespiti i\u00e7in de bilirki\u015fiye ba\u015fvurabilecektir[75]. Ayr\u0131ca mevzuat ve s\u00f6zle\u015fmelerin yorumunda da hukuk\u00e7u bilirki\u015filere ba\u015fvurulabilece\u011fi kabul edilmektedir[76]. Sonu\u00e7 olarak Karayal\u00e7\u0131n’\u0131n h\u00fckm\u00fcn\u00fc tekrarlamak isterim: \u201cKanuna hangi h\u00fckm\u00fc koyarsan\u0131z koyun, hakimin hukuk\u00e7u uzman bilirki\u015filerin g\u00f6r\u00fc\u015flerine ihtiyac\u0131 vard\u0131r\u201d[77].<\/p>\n\n\n\n

            B. Avukat\u0131n “Uzman” De\u011fil “Uygulamac\u0131” Bir Meslek \u0130nsan\u0131 Olmas\u0131<\/h3>\n\n\n\n

            Avukatl\u0131k, “hukuki m\u00fcnasebetlerin d\u00fczenlenmesine, her t\u00fcrl\u00fc hukuki mesele ve anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n adalet ve hakkaniyete uygun olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesine ve genellikle hukuk kuralar\u0131n\u0131n tam olarak uygulanmas\u0131 hususunda yarg\u0131 organlar\u0131 ve hakemlerle resmi ve \u00f6zel kurul ve kurumlara yard\u0131m etmek” \u00fczere ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir serbest meslek faaliyetidir (AvK.m.1, 2\/I). “Avukat bu ama\u00e7la, hukuki bilgi ve tecr\u00fcbelerini adalet hizmetine ve ki\u015filerin yararlanmas\u0131na tahsis eder” (AvK.m.2\/II).<\/p>\n\n\n\n

            Yarg\u0131lama faaliyeti i\u00e7inde, maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, hakk\u0131n sahibine teslimi ve adaletin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in, avukat m\u00fcvekkilinin lehine olan maddi vak\u0131alar\u0131 ve hukuki delilleri ortaya koyacak, b\u00f6ylece hakimin adaleti da\u011f\u0131tmas\u0131na katk\u0131da bulunacakt\u0131r. Bu, yasal deyimle (AvK.m.2\/I) “hukuk kuralar\u0131n\u0131n tam olarak uygulanmas\u0131” bak\u0131m\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f bir katk\u0131d\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle avukat, bir kamu hizmeti faaliyeti olan adalet hizmetinde g\u00f6rev \u00fcstlenmi\u015f bir uygulamac\u0131 meslek insan\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

            Avukat meslek olarak “hukuk\u00e7u” oldu\u011funa g\u00f6re, hukuk alan\u0131nda “uzman-bilirki\u015fi” say\u0131larak mahkemece g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurulamaz m\u0131? M\u00fchendislik Fak\u00fcltesi mezunu bir “m\u00fchendis” veya \u0130\u015fletme Fak\u00fcltesi mezunu bir “mali m\u00fc\u015favir” kendi alan\u0131nda bilirki\u015fi olarak g\u00f6r\u00fc\u015f bildirirken, e\u015f-de\u011fer stat\u00fcde bulunan Hukuk Fak\u00fcltesi mezunu bir avukat\u0131n bilirki\u015fi olmas\u0131 neden yad\u0131rgan\u0131yor olsun?    <\/p>\n\n\n\n

            Do\u011frusu, her meslek mensubu gibi avukatlar da, kendi alanlar\u0131nda uygulama yapabilmek i\u00e7in gerekli bilgi ve donan\u0131ma sahip meslek erbab\u0131d\u0131r. Her avukat\u0131n, hukuk alan\u0131nda yeterli bir e\u011fitim ve yetkin bir formasyona sahip bulundu\u011fu kabul edilmelidir. Hatta bir k\u0131s\u0131m avukatlar\u0131n baz\u0131 hukuk alanlar\u0131nda \u00f6zel olarak kendilerini yeti\u015ftirdikleri ve edindikleri uygulama tecr\u00fcbesi ve birikim ile konular\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131s\u0131 ile bildikleri ve belli alanlarda s\u00f6z sahibi olduklar\u0131 da s\u00f6ylenebilir. Fakat bunun ad\u0131 uzmanl\u0131k de\u011fildir. Belli bir konuda uzun s\u00fcreden beri uygulama yapm\u0131\u015f olmaktan kaynaklanan bir birikim ve deneyim olabilir, ama bu uzmanl\u0131k olarak nitelendirilemez[78]. 40 y\u0131ld\u0131r pratisyen hekim olarak \u00e7al\u0131\u015fan bir doktorun “uzman hekim” say\u0131lamamas\u0131 gibi. Belki de, bu 40 y\u0131ll\u0131k hekimin sahip oldu\u011fu birikim ve deneyim nedeniyle, yeni diplomas\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f gen\u00e7 bir uzmana g\u00f6re hastalar\u0131n\u0131 daha iyi tedavi etti\u011finden bile s\u00f6z edilebilir. Fakat buna ra\u011fmen bu 40 y\u0131ll\u0131k uygulama bilgisi “pratisyen”i “uzman” yapmaya yetmez. <\/p>\n\n\n\n

            Kald\u0131 ki, bir avukat\u0131n 40 y\u0131ll\u0131k tecr\u00fcbesi olsa bile, yarg\u0131laman\u0131n hakimi, genel hukuk bilgisine dayanan ve uygulama ile kazan\u0131lan bu bilgiye (“hakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi”:HUMK.275) meslek ve konumu gere\u011fi zaten sahip olmak zorundad\u0131r. Hakimin genel hukuk bilgisi ile \u00e7\u00f6zemeyip avukat\u0131n tecr\u00fcbesi ile \u00e7\u00f6zebilece\u011fi bir konuda bilirki\u015fiye gitmesi m\u00fcmk\u00fcn olamaz. Avukat ile e\u015f de\u011fer konumda olan mali m\u00fc\u015favir ve m\u00fchendis gibi meslek mensuplar\u0131 ise, yukar\u0131da tan\u0131mlanan \u015fekilde “uzman” olmasalar da, \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6zel veya teknik bir bilgiyi gerektiren” ve “hakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi” ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir alanda meslek icra ettiklerinden bilirki\u015fi olarak g\u00f6r\u00fc\u015flerine ba\u015fvurulabilecektir. Yani, avukat\u0131n uygulama ile ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 meslek bilgisi ve formasyona, hakimin “hakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi” ile ula\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu temel bir varsay\u0131m olarak kabul edilmelidir. Bu nedenle “hakimlerden daha fazla bilgisi olmayan avukatlar\u0131 bilirki\u015fi tayin etmek, a\u00e7\u0131klanmas\u0131 kolay olmayan bir tutumdur\u201d[79].<\/p>\n\n\n\n

            Yarg\u0131tay, bir karar\u0131nda hakimin bilmesi gerekli hukuki bir konuda uzman bilirki\u015fi olarak g\u00f6revlendirdi\u011fi bir avukattan hukuki g\u00f6r\u00fc\u015f alarak karar vermi\u015f olmas\u0131n\u0131 Anayasaya (m.141) ve yasaya (HUMK.m.275) ayk\u0131r\u0131 buldu\u011fu halde, sonuca etkili bir bozma sebebi kabul etmemi\u015ftir. Karar \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n

            “Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 2494 say\u0131l\u0131 Kanunla de\u011fi\u015fik 275. maddesi (Mahkeme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6zel veya teknik bilgiyi gerektirecek hallerde bilirki\u015finin oy ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131na karar verir. Hakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgiyle \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olan konularda bilirki\u015fi dinlenemez) h\u00fckm\u00fcn\u00fc getirmi\u015ftir. Asl\u0131nda bu kural kanunla\u015fmadan \u00f6nce de Yarg\u0131tay uygulamas\u0131 ile y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte idi. Mahkeme, yukar\u0131da an\u0131lan bi\u00e7imde \u00f6n\u00fcne getirilen uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131na karar vermi\u015f, bilirki\u015fi olarak se\u00e7ilen avukat mahkemeye hukuki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bildirmi\u015ftir. Bilirki\u015fiye ba\u015fvurulan kanunun \u00f6zel veya teknik konuyla ilgisi yoktur. T\u00fcrk Milleti ad\u0131na yarg\u0131 hakk\u0131n\u0131 kullanan hakimin bilmesi gerekli hukuki konuda bilirki\u015fiye ba\u015fvurmas\u0131 yasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Di\u011fer taraftan davalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 yarg\u0131n\u0131n g\u00f6revidir. Mahkeme, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131’n\u0131n 141. maddesinde yarg\u0131ya y\u00fcklenen bu g\u00f6revde \u00f6zensizlik g\u00f6stermi\u015ftir. Pahal\u0131 adaletin ger\u00e7ekle\u015fmesine neden olmu\u015ftur. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan nedenler bir bozma sebebi olarak sonuca etkili g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir; ancak bu hatalara de\u011finilmekle yetinilmi\u015ftir”[80].<\/p>\n\n\n\n

            Ayr\u0131ca, avukata bilirki\u015fi olarak ba\u015fvurulmas\u0131 s\u00f6z konusu olsa bile, hangi avukat\u0131n hangi hukuk alan\u0131nda tecr\u00fcbe ve birikim sahibi oldu\u011funu ve hangi konuda uzman hukuk\u00e7u bilirki\u015fi olarak kabul edilebilece\u011fini g\u00f6steren (objektif) bir kriter de mevcut de\u011fildir[81].  <\/p>\n\n\n\n

            Bununla birlikte, bir k\u0131s\u0131m avukatlar\u0131n mesle\u011fe ba\u015flamadan \u00f6nce ya da mesleki faaliyeti s\u0131ras\u0131nda y\u00fcksek lisans (master) veya doktora d\u00fczeyinde akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar yaparak belli bir alanda “uzman” veya “doktor” s\u0131fat\u0131n\u0131 elde etmesi halinde, bu konularda “uzman bilirki\u015fi” olarak kendisine ba\u015fvurulabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Zira “bilim uzman\u0131” veya “hukuk doktoru” gibi akademik unvanlar, belirli bir bilim disiplininde belirli bir yeterlilik ve yetkinlik d\u00fczeyini belgelemektedir. \u00d6rnek olarak Hukuk Fak\u00fcltesinde \u00d6zel Hukuk ana bilim dal\u0131nda ve medeni hukuk bilim dal\u0131 i\u00e7inde, akademik s\u0131navlar\u0131 ba\u015fararak -mesela- nafaka konusunda bir tez haz\u0131rlayarak “bilim uzman\u0131” veya “hukuk doktoru” unvan\u0131n\u0131 alan bir avukat\u0131n, nafaka davalar\u0131nda tazminat\u0131n hesaplanmas\u0131nda ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funda bilirki\u015fi olarak g\u00f6rev almas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir[82]. <\/p>\n\n\n\n

            C. Yarg\u0131lama Faaliyetinin Bir Unsuru Olarak Avukat\u0131n “Taraf” Say\u0131lmas\u0131<\/h3>\n\n\n\n

            Avukatl\u0131k, adaletin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 gibi \u00f6nemli bir kamu hizmeti faaliyetine katk\u0131da bulunan bir meslek olsa da; avukat, sonu\u00e7ta hi\u00e7 bir kamu makam\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n (ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak: AvK.m.1\/II) g\u00f6rev yapan ve \u00f6zel hukuk h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re vekalet ili\u015fkisi i\u00e7ine girdi\u011fi ki\u015filerin hukuki menfaatlerini takip eden bir serbest meslek erbab\u0131d\u0131r. Avukat, adaletin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ve da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunurken m\u00fcvekkilinin penceresinden bakmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan da avukatlar, hukuki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 “taraf g\u00f6z\u00fcyle” izlerler. Hukuki yorum ve de\u011ferlendirmeleri, hakikatin yandan (profilden) \u00e7ekilmi\u015f bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. Avukatlar, yan\u0131nda yer ald\u0131klar\u0131, bulunduklar\u0131 taraf\u0131n bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 (g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc) yans\u0131t\u0131rken, hakim her iki profilden \u00e7ekilmi\u015f bu foto\u011fraflardan yararlanarak, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 “cepheden”, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle (tam olarak) g\u00f6rmeye ve \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

            \u015eimdi bir yarg\u0131 \u00e7evresinde avukat s\u0131fat\u0131yla g\u00f6rev yapmakta ve m\u00fcvekkillerinin menfaatlerini takip etmekte olan bir avukat, yer yer hakimlerle ve avukat meslekta\u015flar\u0131 ile hatta kar\u015f\u0131 yan ile hukuki tart\u0131\u015fmalara ve m\u00fccadelelere girmek zorunda kalmakta, hatta baz\u0131 durumlarda husumete yol a\u00e7an olumsuz ili\u015fkiler do\u011fabilmektedir. Sonra, bu taraf temsilcisinin ayn\u0131 yarg\u0131 \u00e7evresinde bulunan bir mahkeme taraf\u0131ndan taraf kimli\u011finden soyutlanarak “tarafs\u0131z bilirki\u015fi” olarak g\u00f6revlendirilmesi ne \u00f6l\u00e7\u00fcde sa\u011fl\u0131kl\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furabilir? Bu konuda deneyimli bir avukat ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir akademisyen olan Prof. Dr. Av. \u015eener AKYOL’un tespiti \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n

            \u201cAvukat-bilirki\u015fi veya bilirki\u015fi-avukat ayn\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc son derece sakil ve sak\u0131ncal\u0131d\u0131r. Bir mahkeme nezdinde y\u0131lda y\u00fczden fazla bilirki\u015filik yapan veya ayn\u0131 mahkeme nezdinde dava izleyen avukat \u00f6rne\u011fini istatistik olarak tespit etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr”[83].<\/p>\n\n\n\n

            Avukatl\u0131k Kanununa g\u00f6re, ayn\u0131 i\u015fte daha \u00f6nce taraflardan birine avukatl\u0131k etmi\u015f veya m\u00fctalaa vermi\u015f olan bir avukat, menfaati z\u0131t olan kar\u015f\u0131 taraf\u0131n vekaletini alamaz (m.38\/b). Bu h\u00fck\u00fcm uyar\u0131nca, s\u00f6z geli\u015fi bir avukat ceza davas\u0131nda savundu\u011fu bir kimseye kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan hukuk davas\u0131nda davac\u0131n\u0131n (ceza davas\u0131nda m\u00fcvekkilinin kar\u015f\u0131s\u0131ndaki kimsenin) avukatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenemez. Hatta ceza davas\u0131nda savundu\u011fu ki\u015fi ile birlikte m\u00fcteselsil sorumlulu\u011fu bulunan kimseye kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lacak tazminat davas\u0131nda da vekalet almas\u0131 kabul edilmemektedir[84]. <\/p>\n\n\n\n

            Bu bak\u0131mdan, bir yarg\u0131 \u00e7evresinde fiilen avukatl\u0131k yapmakta olan ki\u015filerin ayn\u0131 yarg\u0131 organlar\u0131 taraf\u0131ndan bilirki\u015fi olarak g\u00f6revlendirilmesi \u00e7e\u015fitli sak\u0131ncalar\u0131 davet etmekte, her \u015feyden \u00f6nce bu durum bilirki\u015fide bulunmas\u0131 gereken tarafs\u0131zl\u0131k niteli\u011fine zarar vermektedir.<\/p>\n\n\n\n

            V. Son Olarak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            1. Hukuki niteli\u011fi itibariyle hakimin yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve dan\u0131\u015fman\u0131[85] konumunda bulunan bilirki\u015finin, kendisine ba\u015fvurulan \u00f6zel veya teknik konuda yetkin ve uzman olmas\u0131, tarafs\u0131z bir konumda bulunmas\u0131 ve tarafs\u0131z bir tutum i\u00e7inde g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmesi ve d\u00fcr\u00fcst davranmas\u0131 gerekir. Hakimlerin de, mesleki yeterlilik -ehliyet- d\u00fczeyi itibariyle hangi nitelikte ve inceleme alan\u0131 itibariyle hangi konuda bilirki\u015fiye ba\u015fvurmas\u0131 gerekti\u011fini \u00e7ok  dikkatlice belirlemesi ve bilirki\u015finin d\u00fcr\u00fcst ve tarafs\u0131z ki\u015fili\u011fini \u00e7ok iyi ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ve taraflar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc de alarak haz\u0131rlayaca\u011f\u0131 sorularla bilirki\u015fiyi iyi y\u00f6nlendirmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

            2. HUMK.m.275,c.II ve CMUK.m.66\/I’de yer alan, \u201chakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olan konularda bilirki\u015fi dinlenemez\u201d kural\u0131, ger\u00e7ek\u00e7i bir d\u00fczenleme olmad\u0131\u011f\u0131ndan uygulamada pek kabul g\u00f6rmemekte; hakimlerimiz pek \u00e7ok hukuki meselede “uzman bilirki\u015fi” s\u0131fat\u0131yla (\u00fcstelik) avukat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurarak karar verme yolunu se\u00e7mektedirler. Do\u011frusu, bu kural ile yasaklanan “genel ve hukuk bilgi” alan\u0131 kavram\u0131n\u0131 biraz dar yorumlayarak, pek geni\u015flemi\u015f ve \u00e7e\u015fitlenmi\u015f bulunan hukuk bran\u015flar\u0131nda ve “teknik hukuk” konular\u0131nda hukuk\u00e7u uzman bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclebilir. Bununla birlikte, -kan\u0131m\u0131zca- kesin \u00e7\u00f6z\u00fcm, bu yasaklay\u0131c\u0131 kural\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7ok iyi \u00e7izilmi\u015f baz\u0131 alanlarda ve uzmanl\u0131\u011f\u0131 belgeli \u00f6\u011fretim \u00fcyelerine “hukuk\u00e7u bilirki\u015fi” s\u0131fat\u0131yla ba\u015fvurulabilece\u011finin kabul edilmesidir. <\/p>\n\n\n\n

            3. Avukatl\u0131k mesle\u011fi, hem teknik anlamda bir uzmanl\u0131k alan\u0131 de\u011fildir hem de yarg\u0131lama s\u00fcrecine taraflar ad\u0131na kat\u0131lan ve taraf menfaatlerini takip eden bir serbest mensubu olan avukat\u0131n ayn\u0131 yarg\u0131 \u00e7evresinde bilirki\u015fi olarak tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Ayr\u0131ca bir hukuk uygulamac\u0131s\u0131 olan avukat\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131klayabilece\u011fi alan, “hakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel ve hukuki bilgi” alan\u0131 olaca\u011f\u0131ndan, hakimin bu konuda avukat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurmas\u0131 mant\u0131k ve hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan da do\u011fru olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u0130PNOTLARI<\/h3>\n\n\n\n

——————————————————————————–<\/p>\n\n\n\n

[1]     4. HD., 02.12.1982, 7303\/11153 (ABD., 1983\/2, s. 98 vd.). Ayr\u0131ca bkz. H. E. \u00d6ZDEM\u0130R, Ceza Davalar\u0131 \u0130le Trafik Kazalar\u0131nda Ke\u015fif ve Bilirki\u015filik, 1971, s.12.<\/p>\n\n\n\n

[2]     Bilirki\u015filik, HUMK.\u2019nun \u201cDeliller ve \u0130kamesi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan sekizinci fasl\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131nda takdiri deliller aras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu d\u00fczenlemeye ra\u011fmen, doktrinde bilirki\u015finin bir ispat arac\u0131 (delil) de\u011fil, hakimin yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde, \u00f6zellikle Alman doktrini kaynakl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Bkz. ARSLAN, \u201cBilirki\u015filik, Sorunlar ve \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri\u201d, \u0130zmir Barosu Yarg\u0131 Reformu 2000 Sempozyumu, \u0130zmir, 5-8 Nisan 2000. Adalet Bakan\u0131 s\u0131fat\u0131yla H.S. T\u00dcRK de ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc dile getirmektedir: \u201cHukuki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zecek ve karara ba\u011flayacak olan hakimdir, bilirki\u015fi de\u011fildir. Bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bir delil de\u011fildir. Bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, delillerin takdiri bak\u0131m\u0131ndan sadece bir ara\u00e7t\u0131r. O nedenle HUMK.da bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn hakimi ba\u011flamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir. Hakim, olay\u0131n de\u011ferlendirilmesinde, delillerin takdirinde bilirki\u015finin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden yararlanacakt\u0131r\u201d (H.S. T\u00dcRK, Adalet Bakan\u0131, \u201cBilirki\u015filik\u201d, Adalet Dergisi, Ocak 2001, s.7). Ancak belirtmem gerekir ki, usul kanunumuzun d\u00fczenlemesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn hakimi ba\u011flamayaca\u011f\u0131 ilkesine vurgu yaparken, bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn di\u011fer takdiri deliller \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bir delil de\u011feri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 inkar etmek kanaatimce yerinde bir yakla\u015f\u0131m olmaz.  <\/p>\n\n\n\n

[3]     O. ATALAY, \u201cHukuk Yarg\u0131lamas\u0131nda Bilirki\u015filik Uygulamas\u0131na \u0130li\u015fkin Baz\u0131 Sorunlar\u201d, Manisa Barosu Dergisi, Y.14, 1995, S.53-54, 70. Y\u0131l \u00d6zel Say\u0131s\u0131, s.134.<\/p>\n\n\n\n

[4]     ATALAY, 1995, s.139. Adalet Bakan\u0131 da ayn\u0131 g\u00f6zlemi dile getirmektedir: \u201c\u00c7o\u011fu zaman ayn\u0131 ki\u015filerin bir \u00e7ok konuda hatta bazen uzmanl\u0131klar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bilirki\u015fi olarak g\u00f6revlendirildi\u011fini ve bu ki\u015filerin adeta bir ikinci meslek olarak bilirki\u015filik yapt\u0131klar\u0131n\u0131, hatta bazen bunu as\u0131l meslekleri haline getirdiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz\u201d (T\u00dcRK, 2001, s.8).<\/p>\n\n\n\n

[5]     H.S. T\u00dcRK, 2001, s.5-9 ; A\u015e\u00c7IO\u011eLU, \u201cKusurun Belirlenmesinde ve Derecelendirilmesinde Hakimin ve Bilirki\u015finin Fonksiyonlar\u0131\u201d, Ticaret Hukuku ve Yarg\u0131tay Kararlar\u0131 Sempozyumu, C.V, Ankara 1988, s.105-137, s.110: \u201cArt\u0131k T\u00fcrk Yarg\u0131s\u0131nda, yarg\u0131 hakk\u0131n\u0131n hakim taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r hale gelmi\u015ftir\u201d. Ayr\u0131ca bkz. Tahir \u00c7A\u011eA, Ticaret Hukuku ve Yarg\u0131tay Kararlar\u0131 Sempozyumu, V, s.123: \u201cAdliye bu g\u00fcn, bu bilirki\u015fi m\u00fcessesesi dolay\u0131s\u0131yla bir buhran, bunal\u0131m i\u00e7indedir; bir kriz ge\u00e7irmektedir. Tatbikatta bu g\u00fcn yarg\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131 bilirki\u015filer taraf\u0131ndan icra edilmektedir\u201d. T\u00fcrk bilirki\u015filik uygulamas\u0131n\u0131n olumsuz y\u00f6nde \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rne\u011fi i\u00e7in bkz. \u015eevket EVL\u0130YAG\u0130L, T\u00fcrk Yarg\u0131 Sisteminde Bilirki\u015fi Uygulamas\u0131n\u0131n Olumsuz Y\u00f6nleri, Konunun \u00c7arp\u0131c\u0131 Bir \u00d6rnekle Sunulu\u015fu, Ankara 1992.<\/p>\n\n\n\n

Modern bat\u0131 hukukunu temsil makam\u0131nda bulunan Alman Dan\u0131\u015ftay Ba\u015fkan\u0131n\u0131n da bu kurumun i\u015fleyi\u015finden yak\u0131n\u0131yor olmas\u0131, bilirki\u015filikten kaynaklanan problemlerin T\u00fcrk yarg\u0131s\u0131na \u00f6zg\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bkz. \u015e. AKYOL, \u201cHukuk Usul\u00fcnde Bilirki\u015filerle \u0130lgili Baz\u0131 Problemler\u201d, Mukayeseli Hukukta Bilirki\u015filik ve Sorunlar\u0131, \u0130stanbul 1991, s.57.<\/p>\n\n\n\n

[6]     Yarg\u0131tay, 4. HD 22.3.1988, 10410\/2778: “… Kald\u0131 ki, mahkeme, bilirki\u015fi se\u00e7iminde dahi gerekli \u00f6zeni g\u00f6stermemi\u015f ve uzmanl\u0131k alan\u0131 “ceza hukuku” olan bir \u00f6\u011fretim \u00fcyesini bilirki\u015fi olarak atam\u0131\u015ft\u0131r.” (Karar metni i\u00e7in bkz. ARSLAN, 2000) ; 3. HD, 11.4.1994, 4528\/5891: “…uzmanl\u0131\u011f\u0131 belli olmayan polis memurundan al\u0131nan bilirki\u015fi raporunun h\u00fckme dayanak yap\u0131lmas\u0131 usul ve yasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r…” (YKD, 1994\/10, s. 1610-1611). Yarg\u0131tay, bir ba\u015fka karar\u0131nda, tedavi giderlerinin hesaplanmas\u0131nda doktor yerine Say\u0131\u015ftay denet\u00e7isinin uzman bilirki\u015fi olarak se\u00e7ilmesini bozma nedeni saym\u0131\u015ft\u0131r. 4. HD., 02.06.1994, 1898\/5093 (YKD., C.20, S.9, s.1427-1429).<\/p>\n\n\n\n

[7]     Yarg\u0131tay, 4. HD., 20.09.1977, 8453\/8527: \u201cBu se\u00e7im yap\u0131l\u0131rken, d\u00fc\u015f\u00fcncesine ba\u015fvurulacak ki\u015filerin, kimlik ve uzmanl\u0131k durumlar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle belirtilip tutanaklara yaz\u0131lmas\u0131 gereklidir. Bundan ama\u00e7, bilirki\u015fi se\u00e7ilen ki\u015filerin, d\u00fc\u015f\u00fcncesine ba\u015fvurulan vaka hakk\u0131nda ger\u00e7ekten gerekli \u00f6zel ve teknik bilgiye sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve ki\u015filiklerinin taraflar ve Yarg\u0131tayca kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flamakt\u0131r\u201d (YKD., 1978\/11, s.1805).<\/p>\n\n\n\n

[8]     Yarg\u0131tay, 4. HD., 11.05.1977, 5973\/5705: \u201cTrafik olay\u0131ndan sonra i\u015fe el koyan trafik polisi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen rapor, HUMK.nun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anlamda bir bilirki\u015fi raporu olarak kabul edilemez\u201d (YKD., 1978\/10, s.1636). Ayn\u0131 y\u00f6nde: \u00d6ZDEM\u0130R, 1971, s.24.<\/p>\n\n\n\n

[9]     Yarg\u0131tay, bir karar\u0131nda, dekar ba\u015f\u0131na elde edilmesi m\u00fcmk\u00fcn ortalama dane ve saman miktar\u0131n\u0131n belirlenmesi konusunda Ziraat Fak\u00fcltesinden bir \u00f6\u011fretim \u00fcyesinin bilirki\u015fi se\u00e7ilmesi uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. 5. HD., 20.12.1993, 20714\/24725 (YKD., C.20, S.2, s.207). Bir ba\u015fka kararda, \u201cODT\u00dc\u2019nde g\u00f6revli \u00f6\u011fretim \u00fcyesi bir maden m\u00fchendisi\u201d aranm\u0131\u015ft\u0131r (4. HD., 07.12.1993, 1992\/12356, 1993\/14195, YKD., C.20, S.4, s.564 vd.). <\/p>\n\n\n\n

[10]    Yarg\u0131tay, 9. HD., 04.03.1997, 1996\/20020, 1997\/3736: \u201cmuhasebe i\u015flerinden anlayan uzman bir bilirki\u015fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile inceleme yapt\u0131r\u0131larak avans\u0131n s\u00fcresinde kapat\u0131l\u0131p kapat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, kapat\u0131lmad\u0131 ise ne kadar a\u00e7\u0131k kald\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekir\u201d (YKD., C.23, S.7, s.1082 vd.)<\/p>\n\n\n\n

[11]    10. HD., 07.07.1997, 5256\/5263 (YKD., 1997\/10, s.1561) ; 10. HD., 04.03.1997, 1758\/1643 (YKD., 1997\/5, s.723) ; 10. HD., 21.03.1996, 2331\/2352 (YKD., 1996\/7, s.1074).<\/p>\n\n\n\n

[12]    20. HD., 09.02.1994, 268\/1045 (YKD., C.20, S.5, s.795 vd.).<\/p>\n\n\n\n

[13]    Yarg\u0131tay, 5. HD., 10.02.1995, 1716\/2687: \u201cBilirki\u015fi kurulunun ta\u015f\u0131nmaz mal\u0131n tespit edilecek niteli\u011fine g\u00f6re \u00fc\u00e7 ki\u015fiden olu\u015fturulmas\u0131 gerekirken, ihtisas durumlar\u0131 tespit edilmeyen bilirki\u015filerden te\u015fekk\u00fcl eden kurula de\u011fer bi\u00e7tirilmesi do\u011fru g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir\u201d (YKD., C.21, S.5, s.731).<\/p>\n\n\n\n

[14]    Emekli hakim ve savc\u0131lar i\u00e7in de benzer \u015feyler s\u00f6ylenebilir: \u201cAvukatl\u0131k yaps\u0131n yapmas\u0131n, adalet tevzi etmi\u015f hakim ve savc\u0131lar\u0131n mahkeme koridorlar\u0131nda uzun s\u00fcre beklemeleri, bazen hi\u00e7 de uzman\u0131 olmad\u0131klar\u0131 konuda haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir rapora imza atmalar\u0131 ve bunun sonucunda hakl\u0131-haks\u0131z ele\u015ftiriye maruz kalmalar\u0131 hakimlik mesle\u011fi ile ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r\u201d (AKYOL, 1991, s.59).<\/p>\n\n\n\n

[15]    N. G\u00dcRELL\u0130, \u201cCeza Muhakemesinde Bilirki\u015filik Kurumuna \u0130li\u015fkin Meseleler\u201d, \u00dc. Do\u011fanay\u2019\u0131n An\u0131s\u0131na Arma\u011fan, C.1, \u0130stanbul 1982, s.73: \u201cHakimlerden daha fazla bilgisi olmayan avukatlar\u0131 bilirki\u015fi tayin etmek ise, a\u00e7\u0131klanmas\u0131 kolay olmayan bir tutumdur\u201d. AKYOL, 1991, s.58: \u201cAvukat-bilirki\u015fi veya bilirki\u015fi-avukat ayn\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc son derece sakil ve sak\u0131ncal\u0131d\u0131r. Bir mahkeme nezdinde y\u0131lda y\u00fczden fazla bilirki\u015filik yapan veya ayn\u0131 mahkeme nezdinde dava izleyen avukat \u00f6rne\u011fini istatistik olarak tespit etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[16]    ATALAY, 1995, s.136.<\/p>\n\n\n\n

[17]    7. HD., 20.06.1995, 1994\/3644, 1995\/7093: \u201cdaval\u0131 taraf\u0131n miras b\u0131rakan\u0131n\u0131n miras\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n belirlenmesi i\u00e7in sulh hukuk mahkemesi zab\u0131t katibinin bilirki\u015fi olarak tayin edilmesi usul ve yasa h\u00fck\u00fcmlerine tamamen ayk\u0131r\u0131d\u0131r\u201d (YKD., C.21, S.8, s.1218-1220).<\/p>\n\n\n\n

[18]    Yarg\u0131tay, 3. HD., 11.04.1994, 4528\/5891: \u201cEcrimisil tayini konusunda uzmanl\u0131\u011f\u0131 belli olmayan polis memurundan al\u0131nan bilirki\u015fi raporunun h\u00fckme dayanak yap\u0131lmas\u0131 usul ve yasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r\u201d (YKD., C.20, S.10, s.1610).<\/p>\n\n\n\n

[19]    Yarg\u0131tay hakl\u0131 olarak kalem personelinin bilirki\u015fi olarak se\u00e7ilmesini kabul etmemektedir. Bkz. HGK., 19.09.1980, 4-1209\/382 (\u0130\u00e7tihat B\u00fclteni, 1986\/2, s.101) ; 4. HD., 30.03.1977, 7427\/3726 (KURU, 1990, s.2310) ; HGK., 20.03.1971, 8-379\/175 (ABD., 1971\/5, s.726) ; HGK., 22.01.1964, 3-74\/67 (ABD., 1964\/5, s.531).<\/p>\n\n\n\n

[20]    Yarg\u0131tay, 15. HD., 14.03.1997, 466\/1360: \u201cSe\u00e7ilecek bilirki\u015finin, dava konusu hakk\u0131nda meslek veya deneyim sahibi ya da uzman olmas\u0131 as\u0131ld\u0131r. \u00d6ylesine ki, ihtisas dal\u0131 konuyla ilgisiz kimse, yanlar \u00fczerinde anla\u015fsa dahi, hakim taraf\u0131ndan bilirki\u015fi olarak g\u00f6revlendirilemez. Aksine tutum, yarg\u0131lamaya hakimin egemen olmas\u0131 ilkesiyle ba\u011fda\u015fmaz\u201d (YKD., C.23, S.12, s.1878-1881).<\/p>\n\n\n\n

[21]    Bilirki\u015fi aleyhine ceza \u015fikayetinde bulunman\u0131n veya tazminat davas\u0131 a\u00e7man\u0131n da, bilirki\u015finin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyecek bir boyutu oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r (AKYOL, 1991, s.66).<\/p>\n\n\n\n

[22]    Bilirki\u015finin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6lge d\u00fc\u015fmesi i\u00e7in taraflarla menfaat ili\u015fkisi i\u00e7inde olmas\u0131 zorunlu de\u011fildir. Bazen zay\u0131f taraf lehine duyulan ac\u0131ma duygusu veya meslek dayan\u0131\u015fmas\u0131 kayg\u0131s\u0131 ya da bilirki\u015finin karakter zaaf\u0131 da, tarafs\u0131zl\u0131\u011fa zarar verici sonu\u00e7lar do\u011furabilir (AKYOL, 1991, s.60-63).<\/p>\n\n\n\n

[23]    Yarg\u0131tay, 20. HD., 28.12.1995, 10488\/17623 (Kar\u015f\u0131 Oy Yaz\u0131s\u0131) (YKD., C.23, S.5, s.762 vd.).<\/p>\n\n\n\n

[24]    Yarg\u0131tay, 15. HD., 30.12.1982, 2610\/2771 (YKD., 1983\/3, s.398 vd.) ; AKYOL, 1991, s.61: \u201cMesela, bir Belediyenin taraf oldu\u011fu bir davada Belediyeye ba\u011fl\u0131 su i\u015fletmesinin veya elektrik i\u015fletmesinin m\u00fchendislerinin bilirki\u015fi se\u00e7ilmesi, bilirki\u015finin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcpheyi davet eder ve bu \u015f\u00fcphe hayat olaylar\u0131na g\u00f6re hakl\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[25]    KURU, Hukuk Muhakemeleri Usul\u00fc, C. II, \u0130laveli Be\u015finci Bask\u0131, \u0130stanbul 1990, s.1865.<\/p>\n\n\n\n

[26]    Bkz. AKYOL, 1991, s.60: \u201cBilirki\u015fiyi g\u00f6revlendiren hakimin de bilirki\u015fiye etki yapma yetkisi yoktur\u201d (s.65).<\/p>\n\n\n\n

[27]    11. CD., 08.10.1996, 1850\/1722 (YKD., C.23, S.2, s.315).<\/p>\n\n\n\n

[28]    Nitekim Yarg\u0131tay, i\u015f kazas\u0131 ve meslek hastal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle SSK taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lan r\u00fccuan tazminat davas\u0131nda, i\u015fverenin kusur oran\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in olu\u015fturulmas\u0131 gereken bilirki\u015fi heyetinde, o hastal\u0131k konusunda uzman bir hekim ile i\u015f sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve i\u015f g\u00fcvenli\u011fi konular\u0131nda bir uzman yan\u0131 s\u0131ra hukuk\u00e7u bir uzman\u0131n yer almas\u0131 gere\u011fini \u015fart ko\u015fmaktad\u0131r. Bkz. 10. HD., 07.07.1997, 5256\/5263 (YKD., 1997\/10, s.1561). Ayn\u0131 do\u011frultuda: 10. HD., 04.03.1997, 1758\/1643 (YKD., 1997\/5, s.723) ; 10. HD., 21.03.1996, 2331\/2352 (YKD., 1996\/7, s.1074) ; 11. HD., 14.10.1986, 4035\/5264 ; 6. CD., 28.01.1987, 10118\/671 ; 6. CD., 15.03.1987, 11000\/3026 (Son \u00fc\u00e7 karar i\u00e7in bkz. ATALAY, 1995, s.136,137).<\/p>\n\n\n\n

[29]    AKYOL, 1991, s.58: “K\u00fc\u00e7\u00fck yarg\u0131 \u00e7evrelerinde zorunluluklar hakl\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, avukatlar\u0131n bilirki\u015fi se\u00e7ilmeleri ve belirlenmeleri zorunlu olabilir\u201d. Her halde, hukuk \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin bulundu\u011fu b\u00fcy\u00fck \u015fehirlere dosyan\u0131n g\u00f6nderilerek istinabe yoluyla bilirki\u015fi g\u00f6revlendirilmesi ve rapor tanzim ettirilip dosyan\u0131n geri gelmesi uzun zaman ald\u0131\u011f\u0131ndan, yarg\u0131laman\u0131n \u00e7abuklu\u011funu \u00f6nemseyen hakimlerimiz, dosyay\u0131 g\u00f6ndermektense yak\u0131n\u0131ndaki bir avukat bilirki\u015fiye tevdi etmeyi daha rasyonel bulmaktad\u0131rlar.    <\/p>\n\n\n\n

[30]    Bu h\u00fck\u00fcm, 1981 y\u0131l\u0131nda kabul edilen 2494 say\u0131l\u0131 Kanunun 18. maddesi ile HUMK\u2019na girmi\u015ftir. De\u011fi\u015fiklikten \u00f6nce maddenin eski hali \u015fu \u015fekilde idi: \u201cHalli malumat\u0131 mahsusa ve fenniyeye tevakkuf eden hususta hakim ehlivukufun rey ve m\u00fctalaalar\u0131n\u0131 almaya karar verir\u201d. Do\u011frusu, kanun de\u011fi\u015fikli\u011finden \u00f6nce de, doktrinin genel kabul\u00fc ve Yarg\u0131tay\u2019\u0131n yayg\u0131n uygulamas\u0131, hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurulamamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde idi.  <\/p>\n\n\n\n

[31]    Bu h\u00fck\u00fcm, 1981 y\u0131l\u0131nda kabul edilen 2494 say\u0131l\u0131 Kanunun 18. maddesi ile HUMK\u2019na girmi\u015ftir. Do\u011frusu, kanun de\u011fi\u015fikli\u011finden \u00f6nce de, doktrinin genel kabul\u00fc ve Yarg\u0131tay\u2019\u0131n yayg\u0131n uygulamas\u0131, hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurulamamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde idi.  <\/p>\n\n\n\n

[32]    Bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6zel veya teknik bilgi alan\u0131 ile bilirki\u015fiye ba\u015fvurman\u0131n yasakland\u0131\u011f\u0131 genel ve hukuki bilgi alan\u0131n\u0131 her zaman kolayl\u0131kla ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir (G\u00dcRELL\u0130, 1982, s.72).<\/p>\n\n\n\n

[33]    ATALAY, 1995, s.136.<\/p>\n\n\n\n

[34]    ATALAY, 1995, s.137.<\/p>\n\n\n\n

[35]    ATALAY\u2019a g\u00f6re, \u00f6zel bilgi, \u201chukuk bilimi d\u0131\u015f\u0131ndaki bilim dallar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131p ortaya koydu\u011fu sonu\u00e7lara ili\u015fkin bilgi\u201d; teknik bilgi ise, \u201cfizik, kimya, matematik gibi kan\u0131tlanm\u0131\u015f bilimleri i\u015f alan\u0131nda uygulamaya yetecek bilgi\u201d olarak tan\u0131mlanabilir (1995, s.135).<\/p>\n\n\n\n

[36]    Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.91: \u201cHizmet i\u00e7i e\u011fitime gereken \u00f6nem verilmeli; hakimlerin kat\u0131lmak zorunda olacaklar\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 panel, seminer, sempozyum gibi bilimsel toplant\u0131lar s\u0131k s\u0131k d\u00fczenlenmeli, bunun sorumlulu\u011funu Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcstlenmelidir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[37]    \u00dcST\u00dcNDA\u011e, Medeni Yarg\u0131lama Hukuku, C.I, \u0130stanbul 1984, C.I, s.648: \u201cTecr\u00fcbe prensiplerine, her \u015feyden \u00f6nce genel hayat tecr\u00fcbesinin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn prensipleri girer. Di\u011fer yandan bu prensipleri i\u00e7ine, sanatta, bilim, teknik, trafik, ticaret ve sanayideki \u00f6zel bilgi prensipleri de girer. Ayr\u0131ca tabiat kanunlar\u0131 da bu kapsama dahildir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[38]    ARSLAN, “Bilirki\u015filik Uygulamas\u0131 ve Bu Uygulamaya Yarg\u0131tay’\u0131n Etkisi”, Yarg\u0131tay D., C.XV, S.1-4,1989, s.166-167 ; A\u015e\u00c7IO\u011eLU, 1991, s.91: \u201c\u00d6rne\u011fin, kar\u0131n\u0131n kocan\u0131n elbiseleri \u00fct\u00fclememesinin yemek yapmaktaki \u00f6zensizli\u011finin bo\u015fanma sonucu do\u011furan evlilik birli\u011fini temelinden sarsan bir olay olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde yarg\u0131\u00e7 hayat tecr\u00fcbeleri ile bu sonuca varabilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[39]    \u00d6rnek olarak, suyun s\u0131f\u0131r derecede donmas\u0131, yer \u00e7ekimi kanunu, destek tazminat\u0131n\u0131n belirlenmesinde esas al\u0131nan ya\u015fam s\u00fcresini tespit eden istatistiki cetveller, kaza sonunda s\u00fcrekli i\u015f g\u00f6remezlik hallerinde meslekte kazanma g\u00fcc\u00fcn\u00fc ne oranda azaltaca\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesinde kullan\u0131lan t\u0131bbi verilere g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015f cetveller, a\u011f\u0131r ve hafif kusur tan\u0131mlar\u0131 gibi (A\u015e\u00c7IO\u011eLU, 1991, s.91).<\/p>\n\n\n\n

[40]    Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.91: \u201cHukuk Fak\u00fcltelerindeki \u00f6\u011fretim g\u00f6zden ge\u00e7irilmeli, \u00e7a\u011fda\u015f gerekler ve geli\u015fim dikkate al\u0131narak ders programlar\u0131 ciddi bir incelemeye tabi tutulmal\u0131 ve \u00f6\u011fretim metotlar\u0131 de\u011fi\u015ftirilmelidir. Hukuk Fak\u00fcltelerinin s\u00fcresinin uzat\u0131lmas\u0131na; programlara, felsefe, psikoloji, ahlak, mant\u0131k, matematik, sosyoloji, iktisat, tarih, edebiyat, kompozisyon, tiyatro ve sinema gibi sanat dersleri ile elektronik ortamda i\u015f yapma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 verecek uygulamal\u0131 derslerin konmas\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r\u201d. <\/p>\n\n\n\n

[41]    H. KONURALP, Medeni Usul Hukukunda \u0130spat Kurallar\u0131n\u0131n Zorlanan S\u0131n\u0131rlar\u0131, Ankara 1999, s.110: \u201cHerkes i\u00e7in gerekli olan bilgi kavram\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 s\u00fcrekli olarak geni\u015flemektedir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, hakimlik mesle\u011finin gerektirdi\u011fi genel bilginin (HUMK.m.275) de s\u00fcrekli artan bir bilgi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hukuk\u00e7u, nas\u0131l hukuk alan\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikleri izlemek, \u00f6\u011frenmek ve uygulamak zorunda ise, sa\u011fl\u0131kl\u0131 hukuki d\u00fc\u015f\u00fcnce ve \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretebilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan, hi\u00e7 de\u011filse geni\u015f kitlelere yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde bilimsel ve teknik geli\u015fmeden de uzak kalmamak zorundad\u0131r. \u00d6zellikle bilirki\u015fi incelemesinde gerek duyulan konularda, hakimin hangi konuda bilirki\u015fiye ba\u015fvurdu\u011funu bilmesi, bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn de\u011ferlendirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[42]    Yarg\u0131tay, 15. HD., 14.03.1997, 466\/1360: \u201cBilirki\u015fiye gereksiz ba\u015fvurulmas\u0131yla, Anayasan\u0131n \u201cdavalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 yarg\u0131n\u0131n g\u00f6revidir\u201d \u015feklindeki 141\/son maddesi ile HUMK.nun bu konularda hakime m\u00fckellefiyet y\u00fckleyen 77. maddesi h\u00fckm\u00fc mahkemece ihlal edilmi\u015f olunur\u201d (YKD., C.23, S.12, s.1878-1881).<\/p>\n\n\n\n

[43]    10. HD., 20.03.1990, 2547\/2749 (YKD., C.XVI, S.9, s.1325-1327).<\/p>\n\n\n\n

[44]    A\u015e\u00c7IO\u011eLU, Sempozyum V, s.117: \u201cNitelendirme i\u015flemi tamamen hakime ait bir g\u00f6revdir\u201d ; A\u015e\u00c7IO\u011eLU, 1991, s.89: \u201c\u00d6rne\u011fin, s\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u015fehir i\u00e7inde 70 km h\u0131zla motorlu arac\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 yolundaki nitelendirme hukuki sorun olarak kabul edilemez; ancak s\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn h\u0131z\u0131n\u0131n y\u00fcksek h\u0131z oldu\u011fu yolundaki nitelendirme bir hukuki sorundur\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[45]    4. HD., 01.10.1993, 1992\/1511, 1993\/11352 (YKD., C.19, S.12, s.1804).<\/p>\n\n\n\n

[46]    4. HD., 21.11.1994, 7768\/10075 (YKD., C.21, S.2, s.206).<\/p>\n\n\n\n

[47]    10. HD., 18.04.1995, 1350\/3776: \u201cKusur oran\u0131 ve aidiyeti konusunda bilirki\u015fi incelemesine gidilmeli, maddi olgular\u0131n saptanmas\u0131 bilirki\u015fiye b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r\u201d (YKD., C.21, S.9, s.1401-1403). Ayn\u0131 y\u00f6nde: Yarg\u0131tay, 10. HD., 27.05.1997, 3382\/4039 (YKD., C.24, S.2, s.219 vd.)<\/p>\n\n\n\n

[48]    2. HD., 18.02.1986, 11256\/1700 (YKD., 1986\/11, s.1613 vd.).<\/p>\n\n\n\n

[49]    15.HD.19.10.1977, 1722\/1914: “Taraflar aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131k \u00f6zel \u015fartnamedeki h\u00fck\u00fcmlerin yorumuna ili\u015fkin olup hukukidir. Bu yorumu mahkeme kendisi yapacakt\u0131r. Bu nedenlerle davan\u0131n reddine karar verilmesi gerekirken, mahkemenin bilirki\u015fi m\u00fctalaas\u0131na ba\u015fvurarak onlar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi y\u00f6nde karar vermesi yasaya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Karar\u0131n bu nedenle bozulmas\u0131 gerekir.” (YKD. 1978\/6, s. 991-992).<\/p>\n\n\n\n

[50]    AKYOL, 1991, s.60.<\/p>\n\n\n\n

[51]    Benzer bir h\u00fckme, yeni Frans\u0131z Usul Kanunu m.238\/son\u2019da da yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

[52]    Nitekim uygulamada, hakimlerin genellikle vak\u0131a sorunlar\u0131 ile hukuki konular\u0131 birbirinden ay\u0131rmadan bilirki\u015fiye ba\u015fvurmas\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirilmektedir (ARSLAN, 1989, s.167 ; ARSLAN, 2000 ; ATALAY, 1995, s.136).<\/p>\n\n\n\n

[53]    Adalet Bakan\u0131 s\u0131fat\u0131yla Say\u0131n H.S. T\u00dcRK de, hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n nedeni olarak, \u201cmahkemelerin \u00e7ok yo\u011fun i\u015f y\u00fck\u00fc\u201dn\u00fcn g\u00f6sterildi\u011fini belirtmektedir (2001, s.6). Ayn\u0131 do\u011frultuda bkz. KARAYAL\u00c7IN, Sempozyum V, s.133 ; A\u015e\u00c7IO\u011eLU, 1991, s.79 vd ; ATALAY, 1995, s.137.<\/p>\n\n\n\n

[54]    A\u015e\u00c7IO\u011eLU, 1991, s.81.<\/p>\n\n\n\n

[55]    KURU, 1990, s.1807, Yarg\u0131tay\u0131n \u00f6zellikle son y\u0131llarda verdi\u011fi kararlarda, hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurulamayaca\u011f\u0131 ilkesine daha bir s\u0131kl\u0131kla vurgu yap\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, uygulaman\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde eskisi gibi devam etmekte oldu\u011fu bir vak\u0131ad\u0131r. 11. HD., 08.03.1988, 8773\/1392: \u201cMahkemece bilirki\u015fiden hukuki y\u00f6nde rapor al\u0131nmas\u0131na karar verilemez\u201d (ARSLAN, 2000).<\/p>\n\n\n\n

[56]    \u201cHukukun her alan\u0131n\u0131 bilen hakim d\u00f6nemi \u00e7oktan ge\u00e7mi\u015ftir\u201d (Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.52). ANSAY da, bilirki\u015fiyi tan\u0131mlarken, \u201cyarg\u0131c\u0131n bilmedi\u011fi hukuki bilgiler\u201d alan\u0131nda ona yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131na i\u015faret etmektedir (Hukuk Yarg\u0131lama Usulleri, Ankara 1960, s.275). DUMAN ise, bilirki\u015finin \u201cteknik ve kar\u0131\u015f\u0131k hukuksal sorunlarda mahkemenin yard\u0131mc\u0131s\u0131\u201d oldu\u011funu vurgular (Hukuk Mahkemesinde Bilirki\u015filik, \u0130stanbul 1985, s.III, 2): \u201cAncak \u00e7ok karma\u015f\u0131k hukuksal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc konusunda bilirki\u015finin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden yararlanmak olanakl\u0131d\u0131r\u201d (s.8). Ayn\u0131 do\u011frultuda K\u00d6RO\u011eLU, Uygulamada ve \u0130\u00e7tihatlarda Bilirki\u015filik, Ankara 1995, s.15.<\/p>\n\n\n\n

[57]    \u201cBelli alanlarda daha ileri bir ihtisasla\u015fmaya gidilmedik\u00e7e ve ihtisas mahkemesi t\u00fcrleri art\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a, bilirki\u015fi probleminin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir\u201d (Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.52). Nitekim, hukuk davalar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k \u00be oran\u0131nda bilirki\u015fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurularak \u00e7\u00f6z\u00fcmlendi\u011fi Almanya\u2019da, hakimlerin ve dairelerin ihtisasla\u015fmas\u0131 \u00f6nerisi \u00fczerinde \u00f6nemle durulmaktad\u0131r (\u00dcST\u00dcNDA\u011e, 1984, s.659, dn.10).<\/p>\n\n\n\n

1998 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan ve T\u00dcS\u0130AD \u00fcyeleri aras\u0131nda yap\u0131lan bir ankette, \u201cbelli konular \u00fczerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f ihtisas mahkemelerinin eksikli\u011fi\u201d, ankete kat\u0131lanlar\u0131n % 56.4 \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan, yarg\u0131 sisteminin h\u0131zl\u0131 i\u015flemesini engelleyen en \u00f6nemli fakt\u00f6rler aras\u0131nda say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bkz. Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.110.<\/p>\n\n\n\n

[58]    Ayn\u0131 hususa i\u015faret i\u00e7in bkz. KARAYAL\u00c7IN, Sempozyum V, s.134: \u201cCeza hakimini ticaret hakimi yaparsan\u0131z, vicdani sorumlulu\u011fu olan hakim, mesleki sorumlulu\u011fu olan hakim elbette g\u00fcvendi\u011fi hukuk\u00e7ulara bilirki\u015fi olarak m\u00fcracaat etmek ihtiyac\u0131n\u0131 hissedecektir\u201d ; ATALAY, 1995, s.137: \u201cY\u0131llarca ceza hakimli\u011fi veya cumhuriyet savc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f bir hakimi asliye ticaret mahkemesi ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na atarsan\u0131z, o hakimin uzman hukuk\u00e7u bilirki\u015finin yard\u0131m\u0131na ba\u015fvurmas\u0131 gayet do\u011fal olacakt\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[59]    \u201cBug\u00fcn bir asliye ticaret mahkemesi hakimi, haks\u0131z rekabet, fikri ve s\u0131nai m\u00fclkiyet, k\u0131ymetli evrak, deniz ticareti, kollektif \u015firket, limited \u015firket, anonim \u015firket, kooperatif, akreditif, teminat mektubu, kredi i\u015flemleri, d\u00f6viz i\u015flemleri, ithalat ve ihracat mevzuat\u0131, iflas ve konkordato, icra, sigorta, hava ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli hukuk bran\u015flar\u0131n\u0131 anlamak ve bilmek zorundad\u0131r. Bu \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Hele bir de mevcut dava say\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak bu imkans\u0131zd\u0131r da diyebiliriz\u201d (Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.52) ; Hakk\u0131 S\u00fcha Terziba\u015f\u0131o\u011flu, Sempozyum V, s.134: \u201cBu g\u00fcn hukukun \u00f6yle konular\u0131 vard\u0131r ki, mutlaka uzmanla\u015fmay\u0131 gerektirir. Mahkemelerin, \u00f6zellikle ticaret mahkemelerinin kendi aralar\u0131nda ihtisasla\u015fmalar\u0131, buna g\u00f6re i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcne gidilmesi, hakim say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, l\u00fczumsuz baz\u0131 i\u015flerin mahkemelerden ay\u0131klanmas\u0131, okuma ve ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in hakimlere zaman ve imkan verilmesi, mevzuat\u0131n da mu\u011flakl\u0131ktan kurtar\u0131lmas\u0131 ilk akla gelen \u00e7areler olabilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[60]    Adalet istatistiklerine g\u00f6re, bir hukuk davas\u0131n\u0131n mahkemeye geli\u015fi ile karar verilmesi aras\u0131nda (1998 y\u0131l\u0131 itibariyle) en az 200 g\u00fcn ge\u00e7mektedir. Bu s\u00fcre, kadastro davalar\u0131nda 600 g\u00fcn\u00fc ge\u00e7mektedir.<\/p>\n\n\n\n

[61]    Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.93: \u201cHakimlerin, bilimsel ve yarg\u0131sal i\u00e7tihatlar\u0131 takip edebilmeleri sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bunun gere\u011fi olarak, Y\u00fcksek Mahkeme kararlar\u0131n\u0131n d\u00fczenli bir \u015fekilde yay\u0131mlanmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131, hakim ve avukatlar\u0131n bu kararlar\u0131 piyasada belli \u00fccretlerle sat\u0131lan karar derlemelerinden elde etmek zorunda kalmalar\u0131na son verilmelidir. Hakimlerin en az bir yabanc\u0131 dil bilmelerini, ama geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin yay\u0131nlar\u0131n\u0131 izleyebilecek d\u00fczeyde bilmelerini sa\u011flayacak \u00f6\u011fretim imkan\u0131 da yarat\u0131labilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[62]    1998 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan ve T\u00dcS\u0130AD \u00fcyeleri aras\u0131nda yap\u0131lan bir ankette, \u201cteknik altyap\u0131 eksikli\u011fi\u201d, ankete kat\u0131lanlar\u0131n % 34.2 \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan, yarg\u0131 sisteminin en temel sorunu olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bkz. Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.109.<\/p>\n\n\n\n

[63]    Tunca BENG\u0130N, \u201cBu Yarg\u0131yla AB Zor\u201d, Milliyet Gazetesi, 14.06.2000 : \u201c\u0130stanbul\u2019da toplam 22 adliye bulunuyor. 539 hakim ve 309 savc\u0131ya kar\u015f\u0131l\u0131k, 3205 hizmetli var. Bir o kadar da ihtiya\u00e7\u2026 Sadece Sultanahmet\u2019teki \u0130stanbul Adliyesine g\u00fcnde giren-\u00e7\u0131kan insan say\u0131s\u0131 10 bin\u2026Binalar yetersiz ve bilgisayar \u00e7a\u011f\u0131nda hala daktilo kullan\u0131l\u0131yor. Zab\u0131t katibi-m\u00fcba\u015fir yoklu\u011fu nedeniyle \u0130stanbul\u2019daki mahkemeler durma noktas\u0131nda. Yaz\u0131 i\u015fleri m\u00fcd\u00fcr\u00fc, zab\u0131t katibi, m\u00fcba\u015firi olmayan mahkemeler var. \u00d6rnek \u0130stanbul 10. Ticaret Mahkemesi. Be\u015f bin tane dava dosyas\u0131 olan mahkemenin zab\u0131t katibi yok. Ac\u0131 ama ger\u00e7ek, baz\u0131 mahkemelerde m\u00fcba\u015fir g\u00f6revini hakimler yap\u0131yor\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[64]    Yarg\u0131 D\u00fczeninde Kalite, 1998, s.52.<\/p>\n\n\n\n

[65]    Ya\u015far KARAYAL\u00c7IN, Sempozyum V, s.132: \u201cKanaatimce 1981 y\u0131l\u0131nda HUMK de\u011fi\u015ftirilirken 275. maddeye konan h\u00fck\u00fcm asl\u0131nda ger\u00e7ek\u00e7i bir h\u00fck\u00fcm de\u011fildir. Onun i\u00e7in de uygulanmam\u0131\u015ft\u0131r ve uygulanamayacakt\u0131r kanaatindeyim\u201d. ATALAY da, d\u00fczenlemenin \u201csert\u201d oldu\u011funu vurgulayarak ger\u00e7ek\u00e7i olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eder (1995, s.137). De\u011fi\u015fiklik \u00f6ncesi durum i\u00e7in bkz. G. DEM\u0130RER, \u201cBilirki\u015filik ve Uygulamadaki Sorunlar\u0131\u201d, ABD., 1976\/6, s.1030-1036.<\/p>\n\n\n\n

[66]    Baz\u0131 Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda, se\u00e7ilecek bilirki\u015filerin niteliklerine de yollama yap\u0131lmakta ve pek \u00e7ok konuda \u201chukuk\u00e7u\u201c bilirki\u015filere g\u00f6rev verilmesi istenmektedir. Yarg\u0131tay, 10. HD., 21.03.1996, 2331\/2352 (YKD., C.22, S.7, s.1074 vd.) ; 11. HD., 15.10.1996, 6295\/6884 (YKD., C.23, S.1, s.54 vd.). ARSLAN, hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvuru yasa\u011f\u0131n\u0131n ihlalini usule ili\u015fkin mutlak temyiz nedeni haline getirmeyi teklif etmektedir (2000, dn.8).<\/p>\n\n\n\n

[67]    Ya\u015far KARAYAL\u00c7IN, Sempozyum V, s.132: \u201cBilirki\u015fi m\u00fcessesesi, yaln\u0131z teknik konularda de\u011fil, konunun olgunla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in hukuki konularda da bir yard\u0131m gerekiyor ise bilirki\u015fiye m\u00fcracaat etmek zarureti vard\u0131r\u201d. <\/p>\n\n\n\n

[68]    Bkz. ARSLAN, 2000.<\/p>\n\n\n\n

[69]    Mustafa \u00c7enberci, Sosyal Sigortalar Kanunu \u015eerhi – Ba\u011f\u0131ms\u0131z Ek Kitap, Ankara 1979, s. 61, dn. 5.<\/p>\n\n\n\n

[70]    Karar metni i\u00e7in bkz. YKD. 1986\/5, s. 685-686.<\/p>\n\n\n\n

[71]    ARSLAN, 2000.<\/p>\n\n\n\n

[72]    ARSLAN, 2000 ; ATALAY, 1995, s.137. Hukuki konularda bilirki\u015fiye gidilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan A\u015e\u00c7IO\u011eLU da, bunun yerine hukuki m\u00fctalaa verme m\u00fcessesesinin geli\u015ftirilmesini teklif etmektedir (Sempozyum V, s.137).<\/p>\n\n\n\n

[73]    KARAYAL\u00c7IN, Sempozyum V, s.133: \u201cUnutmayal\u0131m, sonunda karar\u0131 verecek hakimdir. Hakim, bilirki\u015fi raporlar\u0131 ile, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Konu olgunla\u015fmam\u0131\u015f ise, bilirki\u015fi raporuna taraflar itiraz eder. Kendisi de hakikaten konunun olgunla\u015fmad\u0131\u011f\u0131 kanaatinde ise, ba\u015fka bir bilirki\u015fi tayin edebilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[74]    Yarg\u0131tay bir karar\u0131nda, Medeni Kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden \u00f6nceki feraiz ve intikale ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri \u201cyabanc\u0131 hukuk\u201d  olarak kabul etmemi\u015f ve bu konuda bilirki\u015fiye gidilmesini kabul etmemi\u015ftir. 2. HD 16.2.1981, 1091\/1092: “Medeni Kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden \u00f6nceki feraiz ve tevsii intikal ile ilgili h\u00fck\u00fcmler, yabanc\u0131 hukuk olmay\u0131p kendi mevzuat\u0131m\u0131za ili\u015fkin bulundu\u011fundan hakim taraf\u0131ndan do\u011frudan do\u011fruya incelenip uygulanmas\u0131 zorunludur… Bilirki\u015fiyle durumun incelenmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Kanun h\u00fck\u00fcmlerini ve hukuk kurallar\u0131n\u0131 uygulamakta hakim en uzman ve yetkili ki\u015fidir” (ABD., 1981\/3, s. 412-413).<\/p>\n\n\n\n

[75]    Geni\u015f bilgi i\u00e7in bkz. KURU, 1990, II, s.1331 vd., 1574 vd., 1814.<\/p>\n\n\n\n

[76]    Yarg\u0131tay, 15. HD., 14.03.1997, 466\/1360: \u201cMevzuat ve s\u00f6zle\u015fmelerin yorumunda yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131, yabanc\u0131 hukuk kurallar\u0131n\u0131n veya \u00f6rf ve adet hukukunun saptanmas\u0131 konular\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, hukuki konularda bilirki\u015fiye ba\u015fvurulamayaca\u011f\u0131nda ilmi g\u00f6r\u00fc\u015flerle yarg\u0131 kararlar\u0131 aras\u0131nda tam bir beraberlik bulundu\u011fu da ger\u00e7ektir.  (YKD., C.23, S.12, s.1878-1881) ; 9. HD., 21.10.1999, 12733\/16168 (YKD., C.26, S.5, s.707 vd.).<\/p>\n\n\n\n

[77]   Sempozyum V, s.133.<\/p>\n\n\n\n

[78]    ATALAY, 1995, s.139: \u201cBir uzmanl\u0131\u011f\u0131 olmayan avukatlar\u0131n, uzmanl\u0131k gerektirmeyen bir konuyu haklimden daha iyi bildi\u011fini ve raporu ile ona yol g\u00f6sterece\u011fini kabul etmek kolay de\u011fildir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[79]    G\u00dcRELL\u0130, 1982, s.73        <\/p>\n\n\n\n

[80]    4. HD, 11.1983, 8875\/9339 (Karar i\u00e7in bkz. ARSLAN, 2000).<\/p>\n\n\n\n

[81]    Bir avukat pekala belli bir konuda kendini ger\u00e7ekten yeti\u015ftirmi\u015f, konuyu uzman\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde biliyor olsa da, bu yeterlili\u011fin objektif bir kritere ba\u011flanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n

[82]    Fakat bu durumda da, avukatl\u0131k mesle\u011fi ile bilirki\u015filik g\u00f6revinin ayn\u0131 anda ve ayn\u0131 yarg\u0131 \u00e7evresinde birle\u015fmesi halinde ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz (ve a\u015fa\u011f\u0131da ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z) sak\u0131ncalar dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

[83]    AKYOL, 1991, s.58<\/p>\n\n\n\n

[84]    N. ADAY, Avukatl\u0131k Hukukunun Genel Esaslar\u0131, \u0130stanbul 1994, s.83.<\/p>\n\n\n\n

[85]    \u0130talyan Medeni Usul Kanununa g\u00f6re bilirki\u015fi, \u201cteknik dan\u0131\u015fman\u201d stat\u00fcs\u00fcnde hakime yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r (CPC m.61).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yrd. Do\u00e7. Dr. Yahya DERYAL KT\u00dc-\u0130\u0130BF Ticaret Hukuku Ana Bilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Email: yderyal@ktu.edu.tr Web: http:\/\/hukukdoktoru.ofisi.com \u0130nceleme Plan\u0131 I. T\u00fcrk Yarg\u0131 D\u00fczeninde Bilirki\u015finin Konumu II. Bilirki\u015finin Nitelikleri     A. Uzmanl\u0131k (\u0130htisas) ve Yeterlilik (Ehliyet)     B. Tarafs\u0131zl\u0131k     C. D\u00fcr\u00fcstl\u00fck III. Avukat\u0131n Bilirki\u015fi Olarak G\u00f6revlendirilmesi     A. Avukat\u0131n “Hukuk\u00e7u” Kimli\u011fi ve Hukuki Konularda Bilirki\u015fiye Ba\u015fvurma […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1848","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1848","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1848"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1848\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1849,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1848\/revisions\/1849"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1848"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1848"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1848"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}