{"id":1832,"date":"2025-08-19T11:53:11","date_gmt":"2025-08-19T11:53:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1832"},"modified":"2025-08-19T11:53:15","modified_gmt":"2025-08-19T11:53:15","slug":"siyasi-parti-kapatma-davalarinda-ortaya-cikan-on-sorunlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/siyasi-parti-kapatma-davalarinda-ortaya-cikan-on-sorunlar\/","title":{"rendered":"S\u0130YAS\u0130 PART\u0130 KAPATMA DAVALARINDA ORTAYA \u00c7IKAN \u00d6N SORUNLAR"},"content":{"rendered":"\n
Ar\u015f.G\u00f6r.Y\u00fcksel MET\u0130N<\/em><\/td><\/tr>
<\/strong>G\u0130R\u0130\u015e<\/strong>Ku\u015fkusuz siyasi parti kapatma davalar\u0131nda Anayasa ve Siyasi Partiler Kanununun getirdi\u011fi parti kapatma sebepleri daha \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kmakla beraber, parti kapatma davalar\u0131nda uygulanan yarg\u0131lama y\u00f6ntemi, usul kurallar\u0131 ve ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6n sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015fekli de, en az di\u011feri kadar \u00f6nem arz etmektedir. B\u00fct\u00fcn siyasi parti kapatma davalar\u0131nda hemen esasa ge\u00e7ilmemektedir. Partiler yapt\u0131klar\u0131 savunmalarda \u00f6ncelikle baz\u0131 y\u00f6ntemsel sorunlar\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmektedirler. Yani bu sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeden esasa ge\u00e7mek ve davay\u0131 esastan halletmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.Bu nedenle kapatma davalar\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir sonuca varabilmek i\u00e7in incelemenin iki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 gerekir. \u00d6ncelikle yap\u0131lmas\u0131 gereken \u00f6n sorunlar y\u00f6n\u00fcnden bir inceleme olmal\u0131d\u0131r. Bi\u00e7imsel veya usul\u00fc say\u0131labilecek bu \u00f6n sorunlar daval\u0131 siyasi parti taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmemi\u015f olabilir. Bu halde de bu \u00f6n sorunlar\u0131n incelenmesi ve kararla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 bir zorunluluktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc yarg\u0131laman\u0131n g\u00fcvencesi usul h\u00fck\u00fcmleridir. Usul h\u00fck\u00fcmleri kamu d\u00fczeni kapsam\u0131nda yer al\u0131rlar. Usul h\u00fck\u00fcmlerinin noksans\u0131z yerine getirilmesi uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n resen dikkate almalar\u0131 gereken bir husus oldu\u011fu gibi, ilgililerin bu husustaki talepleri dikkate almalar\u0131 da g\u00f6revleri aras\u0131ndad\u0131r.<\/a><\/a>1. YARGILAMA Y\u00d6NTEM\u0130<\/a><\/a>1.1. Siyasi Parti Kapatma Davalar\u0131n\u0131n Niteli\u011fi<\/strong>2820 say\u0131l\u0131 Siyasi Partiler Kanununun 98. ve 2949 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanunun 4280 say\u0131l\u0131 Kanunla de\u011fi\u015ftirilen 33. maddesinde, siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7aca\u011f\u0131 dava \u00fczerine, Anayasa Mahkemesince, Ceza Muhakemeleri Usul\u00fc Kanunu (CMUK) h\u00fck\u00fcmleri uygulanmak suretiyle, dosya \u00fczerinde inceleme yap\u0131larak karara ba\u011flan\u0131r kural\u0131na yer verilmi\u015ftir.Siyasi parti kapatma davalar\u0131n\u0131n bir ceza davas\u0131 m\u0131, tespit davas\u0131 m\u0131, yoksa kendine \u00f6zg\u00fc bir dava m\u0131 oldu\u011fu konusu tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015f ve hen\u00fcz bir uzla\u015fma sa\u011flanm\u0131\u015f de\u011fildir.Anayasa Mahkemesi 1982 Anayasas\u0131 d\u00f6neminde verdi\u011fi bir kararda kapatma davalar\u0131n\u0131n ceza davas\u0131 niteli\u011finde oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Mahkemeye g\u00f6re, uygulanacak kanun h\u00fck\u00fcmleri birer ceza kural\u0131 niteli\u011findedir. 101. maddede \u00f6ng\u00f6r\u00fclen siyasi partinin kapat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin yapt\u0131r\u0131m\u0131n TCK’n\u0131n 11. maddesi ile belirlenen klasik cezalar aras\u0131nda yer almamas\u0131, failin t\u00fczel ki\u015fi olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Uygulanmas\u0131 istenen maddelerin ceza kural\u0131 niteli\u011finde olu\u015flar\u0131 ve davan\u0131n CMUK’ya g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, daval\u0131 parti i\u00e7in g\u00fcvence te\u015fkil eden bir tak\u0131m sonu\u00e7lar do\u011furur. Ceza usul\u00fcn\u00fcn ger\u00e7e\u011fi aramas\u0131 ve bi\u00e7imsel ger\u00e7ekle yetinmemesi, taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131yla ba\u011fl\u0131 tutulmamas\u0131, delil serbestisi esas\u0131, \u015f\u00fcphe halinde san\u0131k lehine hareket etmek gere\u011fi gibi ilkeler, siyasi parti kapatma davalar\u0131nda g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulacak ilkelerdendir.Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Refah Partisinin kapat\u0131lmas\u0131 davas\u0131nda daval\u0131 parti savunmas\u0131nda, Anayasa ve SPK\u2019da d\u00fczenlenen siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin davalar\u0131n, ceza davas\u0131 niteli\u011finde oldu\u011funu, bu nedenle davada ceza hukuku ilkelerinin uygulanmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f, ancak Anayasa Mahkemesi kapatma davalar\u0131n\u0131n bir ceza davas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendine \u00f6zg\u00fc bir dava oldu\u011funu kabul etmi\u015ftir. Mahkemeye g\u00f6re, ceza davalar\u0131nda, ceza yarg\u0131lamas\u0131na \u00f6zg\u00fc usul kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 do\u011fal oldu\u011funa g\u00f6re, parti kapatma davalar\u0131nda \u00f6zellikle ayn\u0131 usul\u00fcn uygulanaca\u011f\u0131n\u0131n belirtilmesine gerek duyulmas\u0131, bu davalar\u0131n geleneksel anlamda bir ceza davas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin davalar, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ceza hukuku kurallar\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirilmesine olanak bulunmayan kendine \u00f6zg\u00fc davalard\u0131r. Ayr\u0131ca, siyasi partilere yasaklanan eylemlerin niteli\u011fi, bunlar\u0131n kapat\u0131lma sonucunu do\u011furabilmesi i\u00e7in aranan ko\u015fullar ve uygulanan yapt\u0131r\u0131m t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ceza hukukundaki su\u00e7 ve cezalardan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermesi de bu davalar\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc niteli\u011fini \u00f6ne \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.<\/strong>1.2. Anayasa Mahkemesinin <\/a>Dosya \u00dczerinden \u0130nceleme G\u00f6revi ve Adil
Yarg\u0131lanma \u0130lkesi<\/a><\/strong><\/strong>Anayasan\u0131n 149. maddesinin son f\u0131kras\u0131, “Anayasa Mahkemesi Y\u00fcce Divan s\u0131fat\u0131yla bakt\u0131\u011f\u0131 davalar d\u0131\u015f\u0131nda kalan i\u015fleri dosya \u00fczerinde inceler” demektedir. Ayn\u0131 kural, SPK\u2019n\u0131n 98. maddesinin ilk f\u0131kras\u0131nda kapatma davas\u0131ndan s\u00f6z edilmek suretiyle yinelenmi\u015ftir. 2949 say\u0131l\u0131 Kanunun 33. maddesinde de Anayasadaki h\u00fckme paralel olarak siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin davalar\u0131n CMUK h\u00fck\u00fcmleri uygulanmak yoluyla dosya \u00fczerinden incelenip karara ba\u011flanaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.Bu d\u00fczenlemeye g\u00f6re, kapatma davalar\u0131nda CMUK\u2019n\u0131n uygulanaca\u011f\u0131 kabul edilmi\u015f, ancak duru\u015fma ilkesi benimsenmemi\u015ftir. O halde CMUK uygulanacakt\u0131r h\u00fckm\u00fcn\u00fc kapatma davas\u0131n\u0131n b\u00fcnyesine uygunluk g\u00f6steren h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanaca\u011f\u0131 \u015feklinde anlamak gerekir.Duru\u015fman\u0131n aleni olmas\u0131 kural\u0131, en basit d\u00fczeydeki davalarda bile b\u00fct\u00fcn mahkemelerde uygulanmakta olup, duru\u015fman\u0131n taraflara g\u00fcven verici ve halk taraf\u0131ndan adalet da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flamas\u0131, dosyadaki belgelerden \u00e7\u0131karak somut, canl\u0131 hale gelmesi faydalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 adaletin olu\u015fumundaki rol\u00fc ve \u00f6nemi ku\u015fkusuz b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.Adil yarg\u0131lanma ku\u015fkusuz \u00f6ncelikle, yarg\u0131ya ve hukuka g\u00fcven duyulan ortamda; g\u00fcven ise a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fur. Anayasadaki “duru\u015fmalar\u0131n a\u00e7\u0131k olmas\u0131” kural\u0131, genelde, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesindeki a\u00e7\u0131k yarg\u0131lanma
(a\u00e7\u0131kl\u0131k) ilkesine uygundur. Ancak Anayasa Mahkemesinin i\u015flevleri y\u00f6n\u00fcnden durum farkl\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi Y\u00fcce Divan s\u0131fat\u0131yla bakt\u0131\u011f\u0131 davalar d\u0131\u015f\u0131nda kalan i\u015fleri dosya \u00fczerinden inceler.\u00d6zellikle, Anayasa Mahkemesinin CMUK\u2019y\u0131 uygulamak suretiyle y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131 davalar\u0131n\u0131, dosya \u00fczerinden inceleyip karara ba\u011flamas\u0131 kural\u0131n\u0131n A\u0130HS’nin 6. maddesindeki “davan\u0131n a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6r\u00fclmesi” kural\u0131yla ba\u011fda\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek zordur. Mahkeme, her ne kadar, bu davalarda partilerin s\u00f6zl\u00fc a\u00e7\u0131klama istemlerini genelde kabul etmekte ise de, s\u00f6zl\u00fc a\u00e7\u0131klama, davan\u0131n kamuya a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6r\u00fclmemesi, ilgilinin ve konu hakk\u0131nda bilgisi olan\u0131n dinlenmesi s\u0131ras\u0131nda sorgulama ve savunma yap\u0131lmamas\u0131, \u015fahit dinlenmemesi nedenleriyle duru\u015fma olarak kabul edilemez.1982 Anayasas\u0131n\u0131n 149. maddesinin son f\u0131kras\u0131na 23.7.1995 g\u00fcn ve 4121 say\u0131l\u0131 Kanun ile bir c\u00fcmle eklenmi\u015ftir. Bu c\u00fcmle aynen Anayasa Mahkemesi “…siyasi partilerin temelli kapat\u0131lmas\u0131 veya kapat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin davalarda, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131ndan sonra kapat\u0131lmas\u0131 istenen siyasi partinin genel ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n veya tayin edece\u011fi bir vekilinin savunmas\u0131n\u0131 dinler” kural\u0131n\u0131 getirmektedir.Ku\u015fkusuz, Anayasan\u0131n 149. maddesinin son f\u0131kras\u0131na eklenen c\u00fcmlenin
amac\u0131, parti kapatma davalar\u0131nda duru\u015fma yap\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ile getirilen husus, \u00f6nce Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131n\u0131n dinlenilmesi, daha sonra da daval\u0131 siyasi partinin dinlenilmesidir. Bu durumda “duru\u015fma” yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 ge\u00e7erli olamaz. Ku\u015fkusuz Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri yap\u0131l\u0131rken siyasi parti kapatma davalar\u0131nda duru\u015fma yap\u0131laca\u011f\u0131 ilkesi benimsenmi\u015f olsayd\u0131 \u00e7ok daha iyi olurdu. Ne yaz\u0131k ki, yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerde “duru\u015fma” kabul edilmemi\u015ftir. Ancak daha \u00f6nce de belirtti\u011fimiz gibi, her ne kadar Anayasada duru\u015fma yap\u0131lmas\u0131 benimsenmemi\u015f olsa da, a\u00e7\u0131k\u00e7a duru\u015fma yap\u0131lmas\u0131 da yasaklanmam\u0131\u015ft\u0131r. A\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklanmayan bir konuda da Anayasa Mahkemesinin kendili\u011finden duru\u015fma yap\u0131lmas\u0131 karar\u0131 verebilmesi gerekir.1.3. Taleple Ba\u011fl\u0131 Kalma<\/a><\/strong>Anayasa yarg\u0131s\u0131nda esas olan, genelde, taleple ba\u011fl\u0131 olmakt\u0131r. Taleple ba\u011fl\u0131 kalmak, talep do\u011frultusunda iptal karar\u0131 vermek anlam\u0131na gelmez; mahkemenin talep konusuyla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmas\u0131, karar\u0131n sadece iptali istenen kurala ili\u015fkin olmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Mahkeme, anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen kural\u0131 anayasaya ayk\u0131r\u0131 bulursa iptal eder, aksi halde istemi reddeder.2949 say\u0131l\u0131 Kanunun 29. maddesinde, “Anayasa Mahkemesi, taleple ba\u011fl\u0131 kalmak kayd\u0131yla… Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k karar\u0131 verebilir” denilmek suretiyle, taleple ba\u011fl\u0131 kalmak ilkesi yasalla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.Anayasaya uygunluk denetimi yollar\u0131ndan olan iptal davas\u0131 ve itiraz yolunda taleple ba\u011fl\u0131 kalmak ilkesinin anlam\u0131, Anayasa Mahkemesinin sadece Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen h\u00fck\u00fcmleri ele almas\u0131, Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmeyen h\u00fck\u00fcmleri inceleyememesidir.Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Y\u00fcce Divan s\u0131fat\u0131yla bakt\u0131\u011f\u0131 davalar ile siyasi parti kapatma davalar\u0131nda, CMUK h\u00fck\u00fcmleri uygulan\u0131r. Ceza Yarg\u0131lamas\u0131 Hukukunun temel ilkelerinden biri de, mahkemelerin iddianamede yer alan su\u00e7lama \u00e7er\u00e7evesinde yarg\u0131lama yapmalar\u0131, iddianamede yer almayan bir su\u00e7lamadan dolay\u0131 h\u00fck\u00fcm verilememesidir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 iddianamesinde SPK\u2019daki parti kapatma sebeplerinden hangisine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek, Anayasa Mahkemesi de incelemesini bu \u00e7er\u00e7evede yapacakt\u0131r.Ancak, Anayasa Mahkemesi, Refah Partisinin kapat\u0131lmas\u0131na karar verirken iddianamede g\u00f6sterilen parti kapatma sebebinin d\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131ca ba\u015fka bir parti kapatma sebebine daha yer vermi\u015ftir. Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131, Refah Partisinin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 isterken kapatma sebebi olarak partinin laiklik ilkesine ayk\u0131r\u0131 eylemlerin oda\u011f\u0131 haline gelmesini g\u00f6stermi\u015ftir.Anayasa Mahkemesinin iddianamede yer almamas\u0131na ra\u011fmen, partinin kapat\u0131lmas\u0131na karar verirken hem laiklik ilkesine ayk\u0131r\u0131 eylemlerin oda\u011f\u0131 haline gelme (m. 103\/1) hem de 101. maddenin (b) bendine dayanm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa, iddianamede partinin kapat\u0131lmas\u0131na dayanak olarak sadece partinin su\u00e7 oda\u011f\u0131 haline gelmesi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Anayasa Mahkemesinin partiyi kapat\u0131rken ayr\u0131ca ba\u015fka bir kapatma sebebini de zikretmesi, ceza yarg\u0131lamas\u0131 hukukuna ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu gibi, kapatma karar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da etkilemi\u015ftir. Partinin kapat\u0131lmas\u0131na beyan ve eylemleriyle neden olan partili milletvekillerinin milletvekilli\u011fi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve partinin kapat\u0131lmas\u0131na beyan ve eylemleriyle sebep olan kurucular dahil \u00fcyelerine be\u015f y\u0131l s\u00fcreyle siyaset yasa\u011f\u0131 getirilmi\u015ftir2. S\u0130YAS\u0130 <\/a>PART\u0130 KAPATMA DAVALARINDA ORTAYA \u00c7IKAN \u00d6N
SORUNLAR<\/a><\/strong>2.1. Davan\u0131n Siyasi Partiler Kanunu\u2019nun 9. Maddesi \u0130hlal Edilerek A\u00e7\u0131l\u0131p
A\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 Sorunu<\/a><\/strong>2820 say\u0131l\u0131 SPK’n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131na ayk\u0131r\u0131 davranmalar\u0131 nedeniyle de\u011fi\u015fik partiler hakk\u0131nda a\u00e7\u0131l\u0131p Anayasa Mahkemesinde karara ba\u011flanan parti kapatma davalar\u0131nda, SPK’n\u0131n 9. maddesi uyar\u0131nca Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131nca ihtarda bulunulmas\u0131 konusu incelenmi\u015ftir. Anayasa Mahkemesi SPK’n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131nda yer alan kurallara ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131yla a\u00e7\u0131lan kapatma davalar\u0131nda bu maddede \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ihtar kurumuna ba\u015fvurmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Mahkemeye g\u00f6re, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131’nca saptanan noksanl\u0131klar\u0131n giderilmesi, gerekli g\u00f6r\u00fclen ek bilgi ve belgelerin g\u00f6nderilmesi, yaz\u0131 ile istenmedik\u00e7e, bu nedene dayan\u0131larak siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131na dair h\u00fck\u00fcmlerin uygulanmamas\u0131na, yani yaz\u0131l\u0131 istemin dava a\u00e7man\u0131n \u00f6n ko\u015fulu niteli\u011fini alm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131, kurulan partilerin t\u00fcz\u00fck ve programlar\u0131 ile kurucular\u0131n\u0131n hukuksal durumlar\u0131n\u0131n Anayasaya ve yasa h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131 nedeniyle kapat\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in dava a\u00e7\u0131lmas\u0131, 104. madde d\u0131\u015f\u0131nda b\u00f6yle bir \u00f6n ko\u015fula ba\u011flanmam\u0131\u015ft\u0131r.SPK\u2019n\u0131n 9. maddesinde Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na noksanl\u0131klar\u0131n giderilmesi ile ilgili olarak tan\u0131nan yetkiyi kanuna ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131 da kapsayacak bir duruma getirmek ve bu hususu bir dava \u015fart\u0131 olarak kabul etmek, 1995 Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ile benimsenen parti kapatmalar\u0131ndaki liberalle\u015fmeye ve yumu\u015fama anlay\u0131\u015f\u0131na daha uygun d\u00fc\u015fecektir.1995 Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131 konusunda bir yumu\u015fama getirmektedir. Kapatma sebepleri yasadakilere oranla daha da dar kapsaml\u0131 ve mant\u0131kl\u0131 bir hale getirilmi\u015ftir. \u00d6zellikle, bu yumu\u015fama partilerin eylemlerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc kapat\u0131lmalar\u0131 konusundad\u0131r. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda Anayasa Mahkemesinin Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131nca SPK’nun 9. maddesine g\u00f6re hareket edilmeden a\u00e7\u0131lan davalar\u0131 reddetmesi gerekir.Bu yol benimsenirse, kapatma nedenlerinin incelenebilmesi i\u00e7in, a\u00e7\u0131lan kapatma davas\u0131nda, Anayasa Mahkemesi, ilk olarak, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n partiye ihtarda bulunmas\u0131n\u0131 ve e\u011fer bu ihtar sonucunda gerekli d\u00fczeltmeler yap\u0131l-mazsa kapatma davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyecektir. Bu da partilere t\u00fcz\u00fck ve programlar\u0131nda SPK’n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131na ayk\u0131r\u0131 y\u00f6nlerini ve h\u00fck\u00fcmlerini de\u011fi\u015ftirebilmelerine olanak sa\u011flayacak, b\u00f6ylece kapat\u0131lan partilerin say\u0131s\u0131nda azalma olacakt\u0131r.Kanun Koyucunun maksad\u0131, partilerin kapanmalar\u0131n\u0131 de\u011fil, Anayasa ve kanun h\u00fck\u00fcmlerine uygun olarak devam etmelerini, faaliyet g\u00f6stermelerini sa\u011flamakt\u0131r. Bir partinin, baz\u0131 h\u00fck\u00fcmleri farkl\u0131 yorumlayarak, kanuna uygun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir tak\u0131m hususlar\u0131 t\u00fcz\u00fck ve program\u0131na koymu\u015f olmas\u0131, onu hemen kapanma davas\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmemeli, Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n uyar\u0131s\u0131 \u00fczerine gerekli d\u00fczeltmeleri yapma f\u0131rsat\u0131 partiye verilmelidir.Bu nedenle Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir partinin t\u00fcz\u00fck ve program\u0131n\u0131n baz\u0131 h\u00fck\u00fcmlerinin SPK’ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu saptarsa, bu ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n giderilmesini ilgili partiden istemeli, e\u011fer bu istek yerine getirilmezse, ancak o takdirde partinin kapat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Anayasa Mahkemesinde dava a\u00e7mal\u0131d\u0131r.2.2. Siyasi Partiler Kanununun Anayasaya Ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 Sorunu<\/a><\/strong>Anayasan\u0131n ge\u00e7ici 15. maddesinde, 12 Eyl\u00fcl 1980’den ilk genel se\u00e7imler sonucu toplanacak T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin Ba\u015fkanl\u0131k Divan\u0131 olu\u015fturuluncaya kadar ge\u00e7en s\u00fcre i\u00e7inde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olan kanunlar\u0131n Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclemeyece\u011fi h\u00fckme ba\u011fland\u0131\u011f\u0131ndan bu d\u00f6nem i\u00e7inde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bulunan 22.4.1983 g\u00fcnl\u00fc, 2820 say\u0131l\u0131 Siyasi Partiler Kanununun Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 sav\u0131nda bulunulamaz.Anayasa Mahkemesinin yerle\u015fik say\u0131labilecek i\u00e7tihad\u0131na g\u00f6re, “Anayasan\u0131n ge\u00e7ici 15. maddesinin son f\u0131kras\u0131 ile birinci f\u0131kras\u0131 aras\u0131nda, belirli bir d\u00f6nemde \u00e7\u0131kar\u0131lan yasalar hakk\u0131nda Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n iddia edilememesi y\u00f6n\u00fcnden bir zaman s\u0131n\u0131rlamas\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015f, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131krada yer alan “bu d\u00f6nem” s\u00f6zc\u00fckleri birinci f\u0131krada a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r, b\u00f6ylece, belirli bir d\u00f6nemde \u00e7\u0131kar\u0131lan yasalar i\u00e7in Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k sav\u0131nda bulunulamayaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr” denmektedir.Anayasa Mahkemesinin bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmayan \u00fcye G\u00fcven Din\u00e7er, “1961 ve 1982 Anayasalar\u0131n\u0131n, bu iki maddesinin mukayesesi, ge\u00e7ici 15. maddenin Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in de\u011fil hukuki sorumluluk konusunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek i\u00e7in konuldu\u011funu” belirterek; \u201c1982 Anayasas\u0131’n\u0131n ge\u00e7ici 15. maddesi ile s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bu durum pek \u00e7ok konuda, T\u00fcrkiye’yi anayasas\u0131 ile de\u011fil anayasan\u0131n yasaklay\u0131c\u0131 ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmleri ile y\u00f6netilen bir \u00fclke olma y\u00fck\u00fc alt\u0131nda b\u0131rakmaktad\u0131r” demektedir.Yine Y\u00fcksek Mahkeme karar\u0131na kar\u015f\u0131 oy yazan \u00fcye Y\u0131lmaz Aliefendio\u011flu’na g\u00f6re ise, ge\u00e7ici 15. madde Anayasan\u0131n 11. ve 148. maddeleri ile \u00e7at\u0131\u015fmaktad\u0131r. “Bu ge\u00e7ici maddenin, s\u00fcrekli bir kural olarak kabul\u00fc durumunda, Anayasan\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hukuk devleti, Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve anayasal denetimle ilgili temel kurallar, bu d\u00f6nemde \u00e7\u0131kan yasama i\u015flemleri ask\u0131ya al\u0131nmaktad\u0131r. Ge\u00e7ici bir maddenin, Anayasan\u0131n temel kurallar\u0131n\u0131 s\u00fcresiz i\u015flemez hale getirmesi Anayasal sistemle ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131 gibi, maddenin ge\u00e7icilik \u00f6zelli\u011fine de uygun d\u00fc\u015fmez. Do\u011fald\u0131r ki, ge\u00e7ici maddenin h\u00fckm\u00fc de ge\u00e7ici olmal\u0131d\u0131r.”Uygulamada ortaya \u00e7\u0131kan bir ba\u015fka sorun da, s\u00f6z konusu d\u00f6nemde \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Anayasaya uygunluk denetiminden ba\u011f\u0131\u015f\u0131k tutulan kanunun daha sonra de\u011fi\u015fiklik ge\u00e7irmi\u015f h\u00fck\u00fcmlerinin ayn\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan yararlan\u0131p yararlanamayaca\u011f\u0131 konusunda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Anayasa Mahkemesi bu konuda dar bir yorum getirerek, maddenin itiraz konusu bendinde herhangi bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve “itiraz konusu kural\u0131n Milli G\u00fcvenlik Konseyi’nin y\u00f6netimi d\u00f6neminde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f yasa kural\u0131 olma niteli\u011fini yitirmedi\u011fi”ni, de\u011fi\u015fmeyen b\u00f6l\u00fcm\u00fcn “y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihteki yasa koyucunun istencini yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131ndan onun i\u015flemi niteli\u011fi de\u011fi\u015fmemi\u015f demektir” diyerek Anayasan\u0131n ge\u00e7ici 15. maddesi kar\u015f\u0131s\u0131nda Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k sav\u0131n\u0131n ileri s\u00fcr\u00fclemeyece\u011fine karar vermektedir. Mahkemeye g\u00f6re, de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayan madde “ola\u011fan Yasama Organ\u0131n\u0131n iradesi do\u011frultusunda yeni bir anlam ve i\u00e7erik kazanm\u0131\u015f olmakta ve dolay\u0131s\u0131yla Anayasaya uygunluk denetimi yoluyla tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 yasa\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmaktad\u0131r.”Nitekim, Refah Partisinin kapat\u0131lmas\u0131 davas\u0131nda daval\u0131 parti savunmas\u0131nda, 1995 Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi sonucunda SPK’n\u0131n 101. maddesinin (b) bendinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 hale geldi\u011fini ve davada uygulanmamas\u0131n\u0131 ve ihmal edilmesi gerekti\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f, buna kar\u015f\u0131l\u0131k Anayasa Mahkemesi, 101. maddenin (b) bendinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdikten sonra hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bundan dolay\u0131 maddenin ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131nda oldu\u011funu ve bu nedenle Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ileri s\u00fcr\u00fclemeyece\u011fini belirtmi\u015ftir.Anayasa Mahkemesinin yerle\u015fik i\u00e7tihad\u0131na g\u00f6re, Ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131ndaki bir kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131ndan \u00e7\u0131kabilmesi i\u00e7in mutlaka daha sonradan de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framas\u0131 gerekiyor. Kanun maddesinde k\u0131smen de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lm\u0131\u015fsa, de\u011fi\u015ftirilmeyen f\u0131kra veya bentler, ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131nda kalmaya devam etmektedir.2820 say\u0131l\u0131 SPK’n\u0131n 101. maddesinin (b) bendinde de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmamakla beraber, (d) bendinin ilk paragraf\u0131, 28.3.1986 tarih ve 3270 say\u0131l\u0131 Kanunla de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Ancak, Anayasa Mahkemesi, maddede yap\u0131lan bu de\u011fi\u015fikli\u011fin, maddedeki di\u011fer f\u0131kra ve bentlerin de ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131ndan \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fini kabul etmektedir.Kanaatimizce Anayasa Mahkemesinin bu dar yorumu yerinde de\u011fildir. Yasa koyucu, bir kanun maddesini de\u011fi\u015ftirirken o maddenin d\u00fczenledi\u011fi hususlar\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131r. Ancak sonu\u00e7ta maddenin t\u00fcm\u00fcn\u00fc de\u011fil de, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilir. Bu durum, yasa koyucunun de\u011fi\u015fiklik yapmad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn halen kanunun ilk metnini kabul eden yasa koyucunun iradesini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, sonradan de\u011fi\u015fiklik yapan yasa koyucu da, daha \u00f6nceki yasa koyucunun iradesine kat\u0131labilir. Art\u0131k bu a\u015famadan sonra, ilk yasa koyucunun iradesi yerine, kanunu de\u011fi\u015ftiren yasa koyucunun iradesi ge\u00e7mi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, bir maddede k\u0131smen de olsa yap\u0131lan bir de\u011fi\u015fiklik, o maddeyi art\u0131k ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/strong>2.2.1. Anayasa Mahkemesinin Dava Mahkemesi Olarak Anayasaya
Ay<\/a>k\u0131r\u0131l\u0131k \u00d6n Sorununu \u0130ncelemes<\/a>i<\/strong><\/strong>2949 say\u0131l\u0131 Kanunun 18. maddesinin ikinci bendine g\u00f6re, Anayasa Mahkemesi, Y\u00fcce Divan s\u0131fat\u0131yla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ve siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin davalara bakarken, Anayasan\u0131n 152. maddesi anlam\u0131nda “davaya bakan mahkeme” durumundad\u0131r. Bu gibi hallerde, Anayasa Mahkemesi uygulanacak bir kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fc Anayasaya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fcr veya taraflarca ileri s\u00fcr\u00fclen ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131n\u0131 ciddi bulursa, bu durumu \u00f6n sorun yaparak \u00e7\u00f6z\u00fcmler ve buna ba\u011fl\u0131 olarak davan\u0131n esas\u0131n\u0131 karara ba\u011flar. Fakat Anayasa Mahkemesi, kanunlar\u0131n veya TBMM \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn Anayasaya uygunlu\u011funu denetlerken, yahut yasama dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve TBMM \u00fcyeli\u011finin d\u00fc\u015fmesi hakk\u0131ndaki iptal istemlerini karara ba\u011flarken, davaya bakmakta olan mahkeme durumunda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bir h\u00fckm\u00fcn anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda \u00f6n sorun \u00e7\u0131kartamaz.Anayasa Mahkemesi, davaya bakarken “bir mahkeme”, anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k konusunda karar verirken “Anayasa Mahkemesi” konumunda olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, karar veren \u00fcyeleri ayn\u0131d\u0131r. Mahkemenin her iki konumunda \u00e7al\u0131\u015fmada ayr\u0131l\u0131k bulunsa da, karar verenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir de\u011fi\u015fiklik bulunmamaktad\u0131r. B\u00f6ylece uygulanacak kural\u0131n Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131 ortaya atan kurul ile, Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k konusunda karar veren kurul ayn\u0131 olmaktad\u0131r. Bu durum “iddia” ile “karar verenin ayr\u0131” olmas\u0131 ilkesiyle ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r.Kanaatimizce, Anayasa Mahkemesinin y\u00fcce divan s\u0131fat\u0131yla bakt\u0131\u011f\u0131 davalar ile siyasi parti kapatma davalar\u0131nda uygulanacak kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir iddia olmadan resen anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k \u00f6n sorunu \u00e7\u0131kartma yetkisinin olmamas\u0131 gerekir. Bu davalarda uygulanacak kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrme yetkisi davan\u0131n ilgili taraflar\u0131na tan\u0131nmal\u0131d\u0131r.De\u011fi\u015fik 1961 Anayasas\u0131n\u0131n 152. maddesine g\u00f6re, “Anayasa Mahkemesince, Anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fundan iptaline karar verilen kanun veya i\u00e7t\u00fcz\u00fck veya bunlar\u0131n iptal edilen h\u00fck\u00fcmleri, gerek\u00e7eli karar\u0131n Resmi Gazetede yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 tarihte y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkar. Gereken hallerde, Anayasa Mahkemesi, iptal h\u00fckm\u00fcn\u00fcn y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girece\u011fi tarihi ayr\u0131ca kararla\u015ft\u0131rabilir. Bu tarih karar\u0131n Resmi Gazetede yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden ba\u015flayarak bir y\u0131l\u0131 ge\u00e7emez.”Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girece\u011fi tarih konusunda, 1488 say\u0131l\u0131 Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi kanunu ile 1961 Anayasas\u0131na giren bu kural, 1982 Anayasas\u0131 taraf\u0131ndan da aynen benimsenmi\u015ftir.Parti kapatma davalar\u0131nda davada uygulanacak kural\u0131n anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6n sorunundan sonra verilecek iptal h\u00fckm\u00fcn\u00fcn y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi ve bunun parti kapatma davas\u0131na olan etkisi ile ilgili olarak ortaya \u00e7\u0131kabilecek baz\u0131 sorunlar\u0131n cevapland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Bu durum, \u00f6zellikle Anayasa Mahkemesinin E.1997\/1 (Parti Kapatma), K. 1998\/1 say\u0131l\u0131 karar\u0131ndan sonra g\u00fcncellik kazanm\u0131\u015ft\u0131r.Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131nca 21.5.1997 tarihinde laiklik ilkesine ayk\u0131r\u0131 eylemlerin oda\u011f\u0131 haline geldi\u011fi iddias\u0131yla Refah Partisi hakk\u0131nda a\u00e7\u0131lan kapatma davas\u0131nda, Anayasa Mahkemesi, siyasi parti kapat\u0131lmas\u0131 davas\u0131na bakan mahkeme s\u0131fat\u0131yla 8.1.1998 g\u00fcn\u00fcnde, bak\u0131lmakta olan davada uygulanacak olan 22.4.1983 tarih ve 2820 say\u0131l\u0131 SPK\u2019n\u0131n, 3270 say\u0131l\u0131 Kanunla de\u011fi\u015fik 103. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131, Anayasan\u0131n 69. maddesinin alt\u0131nc\u0131 f\u0131kras\u0131na ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden, \u00f6ncelikle bekletici sorun (\u00f6n sorun) olarak bu konuda bir karar verilmek \u00fczere davan\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015f; 9.1.1998 g\u00fcnl\u00fc, E. 1998\/2, K. 1998\/1 say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile de, 2820 say\u0131l\u0131 SPK’nun 28.3.1986 g\u00fcnl\u00fc, 3270 say\u0131l\u0131 Kanun ile de\u011fi\u015ftirilerek Anayasan\u0131n ge\u00e7ici 15. maddesi kapsam\u0131ndan \u00e7\u0131kan 103. maddenin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131 iptal etmi\u015ftir. Gerek\u00e7eli karar, 22.2.1998 tarihli Resmi Gazetede yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.S\u00f6z konusu iptal karar\u0131 Resmi Gazetede yay\u0131mlan\u0131p y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmeden,
Anayasa Mahkemesi, dava mahkemesi olarak iptal etmi\u015f oldu\u011fu h\u00fck\u00fcmleri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak parti kapatma davas\u0131n\u0131 incelemeye devam etmi\u015f ve 16.1.1998 g\u00fcn\u00fc partinin kapat\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Anayasa Mahkemesinin bu uygulamas\u0131n\u0131n Anayasan\u0131n 153. maddesindeki “Kanun, kanun h\u00fckm\u00fcnde kararname ve \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fck ya da bunlar\u0131n h\u00fck\u00fcmleri, iptal kararlar\u0131n\u0131n Resmi Gazetede yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 tarihte y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkar” \u015feklindeki h\u00fckme ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Anayasa Mahkemesinin iptal kararlar\u0131n\u0131n Resmi Gazetede yay\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren sonu\u00e7 do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131 h\u00fckme ba\u011flayan Anayasadaki a\u00e7\u0131k ve yoruma ihtiya\u00e7 g\u00f6stermeyen bu d\u00fczenleme kar\u015f\u0131s\u0131nda, Anayasaya uygunluk denetimi yapmak, siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131na karar vermek gibi \u00e7ok \u00f6nemli g\u00f6revler \u00fcstlenen ve kararlar\u0131 kesin olan bir mahkemenin bizzat kendisinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131 davranmas\u0131 hukuk devletiyle ba\u011fda\u015fmayan bir tutumdur.Oysa, iptal edilen kural Resmi Gazetede yay\u0131mlanmad\u0131\u011f\u0131ndan Partinin kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn halen y\u00fcr\u00fcrl\u00fcktedir. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan bir kural\u0131 yok sayarak buna dayal\u0131 h\u00fck\u00fcm vermek Anayasan\u0131n 153. maddesinin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.SPK\u2019n\u0131n 98. maddesi ile 2949 say\u0131l\u0131 Kanunun 33. maddesi parti kapatma davalar\u0131nda, CMUK\u2019n\u0131n uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Yasa koyucu, ceza hukukunun g\u00fcvence ilkelerinden siyasi partilerin de faydalanmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Oysa, Anayasa Mahkemesi, s\u00f6z konusu kararda, daval\u0131 siyasi partiyi bu g\u00fcvenceden yoksun b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Mahkeme, SPK’nun 103. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131 iptal etmi\u015f ve iptal karar\u0131 Resmi Gazetede yay\u0131mlanmadan “geriye do\u011fru” y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Anayasan\u0131n 153. maddesinde, devlete olan g\u00fcveni sarsmamak ve karga\u015faya neden olmamak i\u00e7in iptal kararlar\u0131n\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmeyece\u011fi ilkesi kabul edilmi\u015ftir.Ge\u00e7mi\u015fe y\u00fcr\u00fcrl\u00fck sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde hukuk g\u00fcvenli\u011fi, istikrar, adalet, hakkaniyet, kazan\u0131lm\u0131\u015f hak, kamu d\u00fczeni, kamu yarar\u0131 kavramlar\u0131 anahtar olarak kullan\u0131lmakta ve istisnai olarak Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131n\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcyebilece\u011fi kabul edilmektedir. Ancak, parti kapatma davas\u0131nda ceza hukukunun temel ilkeleri uygulanaca\u011f\u0131ndan iptal karar\u0131 geriye y\u00fcr\u00fct\u00fclemez. \u015e\u00f6yle ki, ceza hukukunun en temel ilkesine g\u00f6re, failin lehinde olan yeni d\u00fczenleme ve durumlar ge\u00e7mi\u015fe y\u00fcr\u00fct\u00fclebildi\u011fi halde, aleyhinde olan durumlar ge\u00e7mi\u015fe y\u00fcr\u00fct\u00fclemez.Hukuk devletinde hukuk g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 gerekir. Devlet organlar\u0131 g\u00f6revlerini yerine getirirken “hukuk devleti” niteli\u011fini yitirmemeli, hukukun uygar \u00fclkelerde kabul edilen temel ilkelerini s\u00fcrekli g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmal\u0131d\u0131r. Devlete g\u00fcven, hukuk devletinin sa\u011flamak istedi\u011fi huzurlu ve istikrarl\u0131 bir ortam\u0131n sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Yasalar\u0131n anayasaya uygunlu\u011fu karinesi as\u0131ld\u0131r. Yasalara g\u00f6sterilen g\u00fcven ve sayg\u0131dan kaynaklanan olu\u015fumlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 korumak gerekir.<\/strong>2.3. Siyasi Partiler Kanununun<\/a> \u0130lgili Kurallar\u0131n\u0131n \u0130hmali Sorunu<\/a><\/strong><\/strong>Siyasi Partiler Kanunun Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddia edilip iptal edilmedi\u011fine g\u00f6re, SPK’n\u0131n bu son derece k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmleri yerine, Anayasa ve T\u00fcrkiye’nin imzalad\u0131\u011f\u0131 uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerinin uygulanmas\u0131 istenebilir mi? Konuyu iki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda inceleyebiliriz.<\/strong>2.3.1. Si<\/a>yasi Partiler Kanununun Kurallar\u0131 Yerine Anayasan\u0131n Uygulanmas\u0131<\/a><\/strong><\/strong>22.4.1983 tarih ve 2820 say\u0131l\u0131 SPK Anayasan\u0131n ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131na giren ve dolay\u0131s\u0131yla Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddia edilemeyen i\u015flemler kategorisine girmektedir. Anayasaya uygunluk denetiminden ba\u011f\u0131\u015f\u0131k tutulan SPK h\u00fck\u00fcmlerini uygulamak durumunda olan Anayasa Mahkemesi, uygulayaca\u011f\u0131 h\u00fckm\u00fc Anayasaya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fcrse ne yapacakt\u0131r?Anayasa Mahkemesi bir karar\u0131nda bu sorunu ele alm\u0131\u015f ve \u015fu sonuca ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r: “Ge\u00e7ici 15. maddenin, Anayasaya ayk\u0131r\u0131 h\u00fck\u00fcmlerin s\u0131\u011f\u0131nabilece\u011fi bir yer olarak de\u011fil, 12 Eyl\u00fcl harekat\u0131n\u0131n zedelenmesine imkan verilmemesi i\u00e7in ve t\u0131pk\u0131 1961 Anayasas\u0131’n\u0131n ge\u00e7ici 4. maddesindeki gibi bir d\u00fczenlemeden ibaret oldu\u011fu kabul edilmelidir. Bahis konusu ge\u00e7ici maddenin kapsam\u0131nda olan ve b\u00f6ylece anayasal korunma alt\u0131nda bulunan yasa h\u00fck\u00fcmlerinin s\u0131rf bu nedenle Anayasaya ayk\u0131r\u0131 olduklar\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclemeyece\u011fi gibi, bunlar\u0131n Anayasa Mahkemesi’nce ihmal edilmesinden de s\u00f6z edilemez. Bu durumdaki h\u00fck\u00fcmlerin ancak, Anayasan\u0131n temel ilkelerine ve bu ilkelere egemen olan hukukun ana kurallar\u0131na olabildi\u011fince uygun d\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde yorumlanmalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.”Anayasa Mahkemesi, bu karar\u0131nda ihmal tekni\u011finden ve bu tekni\u011fin uygulanmas\u0131ndan kesin olarak vazge\u00e7mi\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. Mahkeme, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc esasta, ge\u00e7ici 15. maddenin “12 Eyl\u00fcl Harekat\u0131n\u0131n zedelenmesine imkan verilmemesi” gerek\u00e7esine dayand\u0131rm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece 12 Eyl\u00fcl harekat\u0131n\u0131n getirdi\u011fi hukuksal yap\u0131n\u0131n bu ba\u011flamda de\u011fi\u015fmezli\u011fini savunur izlenimini vermi\u015ftir. Ayr\u0131ca ge\u00e7ici 15. maddenin “Anayasaya ayk\u0131r\u0131 h\u00fck\u00fcmlerin s\u0131\u011f\u0131nabilece\u011fi bir yer” olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015f de ger\u00e7ekle ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. Ge\u00e7ici madde, Anayasaya uygunluk denetimini yasaklay\u0131c\u0131 bir kural olarak kabul edildi\u011finde, ku\u015fkusuz Anayasaya ayk\u0131r\u0131 h\u00fck\u00fcmlerin s\u0131\u011f\u0131naca\u011f\u0131 bir yer olur.Mahkeme, ayn\u0131 kararda, ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131na giren h\u00fck\u00fcmlerin,
“Anayasan\u0131n temel ilkelerine ve bu ilkelere egemen olan hukukun ana kurallar\u0131na olabildi\u011fince uygun d\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde yorumlanmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir…” bi\u00e7iminde yeni bir yol g\u00f6stermi\u015ftir. Asl\u0131nda bu yolun “ihmal”den \u00e7ok farkl\u0131 olmamas\u0131 gerekir, ancak karara g\u00f6re, “Anayasaya ayk\u0131r\u0131 olduklar\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclemeyecek kurallar\u0131n, do\u011fal olarak Anayasaya g\u00f6re yorumlanabilmeleri olana\u011f\u0131 da ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim mahkeme de bu yola gitmemi\u015f ve bu y\u00f6nde ara\u015ft\u0131rma yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Muhalif \u00fcyeler ise, “ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131na giren kural\u0131n, anayasaya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fclmesi durumunda ihmal edilebilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc” savunmu\u015flard\u0131r. Anayasa Mahkemesi daha sonraki parti kapatma davalar\u0131nda benzer gerek\u00e7elerle Anayasan\u0131n ge\u00e7ici 15. madde korumas\u0131na giren ve Anayasaya ayk\u0131r\u0131 olabilecek kurallar\u0131n “ihmal edilmesi” yolunu kapam\u0131\u015ft\u0131r.Anayasa Mahkemesine g\u00f6re, “Anayasa yarg\u0131s\u0131nda bir kural\u0131n, ihmal edilebilmesi i\u00e7in ayn\u0131 konuyu d\u00fczenleyen ve birbiriyle \u00e7eli\u015fen bir yasa ve Anayasa kural\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 ve yasa kural\u0131n\u0131n iptal edilebilir nitelikte olmas\u0131 gerekir. Ge\u00e7ici 15. madde nedeniyle iptali istenemeyen kural\u0131n ihmali de s\u00f6z konusu olamaz.”Her ne kadar Anayasa Mahkemesi ihmal tekni\u011fini uygulamaktan \u00e7ekinse de, doktrinde ve Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131nda yer alan kar\u015f\u0131 oy yaz\u0131lar\u0131nda da belirtildi\u011fi gibi, Anayasan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne egemen olan temel ilke hukuk devleti oldu\u011fundan, ge\u00e7ici 15. maddeyle Anayasaya giren yasa\u011f\u0131n amac\u0131n\u0131n Milli G\u00fcvenlik Konseyinin yasama yetkisini elinde tuttu\u011fu d\u00f6nemde kabul edilen yasalar\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesini t\u00fcm\u00fcyle ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve bunlar\u0131 temelli Anayasa Mahkemesinin denetimi d\u0131\u015f\u0131nda tuttu\u011fu bi\u00e7iminde anla\u015f\u0131lmas\u0131na olanak yoktur. Bu nedenle tercih edilmesi gereken ister istemez “ihmal tekni\u011fi” yoluyla Anayasaya ayk\u0131r\u0131 yasalar\u0131n i\u015flevsizle\u015ftirilmesi olmal\u0131d\u0131r. Bir yazar\u0131n da dedi\u011fi gibi, Anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n Konsey yasalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da g\u00f6stermelik kalmamas\u0131 gerekir.Bir hukuk devletinde, ku\u015fkusuz, \u00f6ncelikle aranan Anayasal hukuk sisteminin t\u00fcm hukuksal uygulamalara egemen olmas\u0131d\u0131r. Anayasan\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc esas\u0131na ve Anayasa ve yasall\u0131k ilkesine uygun olarak kullan\u0131lmas\u0131 gereken y\u00fcr\u00fctme yetkisi ve g\u00f6revinin, mutlaka temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin koruyucusu i\u015flevini g\u00fcden anayasal esaslar uyar\u0131nca yerine getirilmesi gerekir. \u0130hmal tekni\u011fi, Anayasan\u0131n, kimi yasalar i\u00e7in ge\u00e7ici bir maddeyle getirdi\u011fi koruyucu h\u00fck\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131nda Anayasa Mahkemesinin geli\u015ftirdi\u011fi \u00e7a\u011fda\u015f bir y\u00f6ntem ve uygulama idi. Ne yaz\u0131k ki, ge\u00e7ici maddelerin Anayasan\u0131n temel kurallar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irilmesi ve bu maddelere s\u00fcreklilik kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 “ihmal” anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n giderek i\u015flemez duruma d\u00fc\u015fmesi sonucunu do\u011furmu\u015ftur.2.3.2. Siyasi Partiler <\/a>Kanununun Yerine Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131
S\u00f6zle\u015fmesi’nin Uygulanmas\u0131<\/a><\/strong><\/strong>A\u0130HS hukukumuzda iki y\u00f6nl\u00fc de\u011fer ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bir y\u00f6n\u00fcyle Anayasan\u0131n 90. maddesi gere\u011fince “kanun h\u00fckm\u00fcnde”dir; di\u011fer y\u00f6n\u00fcyle de, Anayasan\u0131n “Temel Haklar ve \u00d6devler” k\u0131sm\u0131n\u0131n genel h\u00fck\u00fcmlerinin genel gerek\u00e7esinde yap\u0131lan at\u0131f nedeniyle, anayasal sistemimizin bir unsurudur. Anayasan\u0131n “Temel Haklar ve \u00d6devler” k\u0131sm\u0131n\u0131n genel h\u00fck\u00fcmlerinin genel gerek\u00e7esinde “insan haklar\u0131 ve temel h\u00fcrriyetlerin”, A\u0130HS g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmak suretiyle d\u00fczenlendi\u011fi belirtilmi\u015ftir.Bu nedenlerle Anayasa Mahkemesinin bir siyasi partinin kapat\u0131lmas\u0131 davas\u0131nda, “kanun h\u00fckm\u00fcnde” oldu\u011fu i\u00e7in A\u0130HS’yi SPK ile birlikte de\u011ferlendirmek; Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 tespit ederken de, Anayasa h\u00fck\u00fcmlerini A\u0130HS’de ve ek Protokollerde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri dikkate alarak yorumlamak durumundad\u0131r.Bir siyasi partinin kapat\u0131lmas\u0131 davas\u0131nda, A\u0130HS a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6ncelikle dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken, A\u0130HS’nin 11. maddesindeki \u00f6rg\u00fctlenme hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Zira, kapat\u0131lmas\u0131na karar verilen bir partinin y\u00f6neticilerinin A\u0130HS’nin 34. maddesine g\u00f6re Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesine (A\u0130HM) ba\u015fvurmalar\u0131 ve A\u0130HS’nin \u00f6rg\u00fctlenme hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerle ilgili 11. maddesinin ihlal edildi\u011fini iddia etmeleri halinde, yap\u0131lacak savunma, tamamen A\u0130HS h\u00fck\u00fcmleri \u00e7er\u00e7evesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu ba\u015fvuruyu inceleyecek olan A\u0130HM incelemesini yaln\u0131zca A\u0130HS h\u00fck\u00fcmleri i\u00e7inde kalarak yapacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan, bir siyasi partinin kapat\u0131lmas\u0131 karar\u0131n\u0131n, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi y\u00f6n\u00fcnden, A\u0130HS’nin 11. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131 h\u00fck\u00fcmleriyle ba\u011fda\u015f\u0131r olmas\u0131 gerekmektedir.A\u0130HS i\u00e7 hukukumuzun bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fundan yarg\u0131 yerlerince \u00f6zellikle ve \u00f6ncelikle uygulanmak durumundad\u0131r. A\u0130HS’nin h\u00fck\u00fcmlerini somutla\u015ft\u0131ran ve hayata ge\u00e7iren Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi kararlar\u0131 da yarg\u0131 organlar\u0131nca \u00f6zellikle de Anayasa Mahkemesince dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. Ancak bu takdirde milli hukuk ile uluslararas\u0131 hukuk aras\u0131nda bir uyum sa\u011flanabilir.Her ne kadar Anayasa Mahkemesi parti kapatma davalar\u0131nda de\u011ferlendirmesini Siyasi Partiler Kanununa g\u00f6re yap\u0131yor olsa da, A\u0130HS ile di\u011fer ulusal hukuk kurallar\u0131 aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma olmas\u0131 durumunda, S\u00f6zle\u015fme kurallar\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck tan\u0131nmas\u0131 ve ulusal kurallar\u0131n S\u00f6zle\u015fmeye uygun bir bi\u00e7imde yorumlanmas\u0131 daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yol olacakt\u0131r.S\u00f6zle\u015fmenin 46. maddesine g\u00f6re, A\u0130HM kararlar\u0131 T\u00fcrkiye i\u00e7in de ba\u011flay\u0131c\u0131 oldu\u011fundan ve yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n, S\u00f6zle\u015fmeyi ve ulusal kurallar\u0131 Divan\u0131n anlay\u0131\u015f ve yorumu do\u011frultusunda uygulamas\u0131 gerekti\u011finden, parti kapatma davalar\u0131nda A\u0130HM kararlar\u0131n\u0131n da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gerekir.SONU\u00c7 VE DE\u011eERLEND\u0130RME<\/a><\/strong>Parti kapatma davalar\u0131n\u0131n niteli\u011fi ne olursa olsun, bu davalarda Ceza Muhakemeleri Usul\u00fc Kanununun h\u00fck\u00fcmleri uygulanaca\u011f\u0131ndan ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku genel ilkelerinin dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekir. \u00d6zellikle de daval\u0131 partiye, savunma hakk\u0131n\u0131 tam olarak kullanma hakk\u0131 verilmelidir. Kapatma davalar\u0131n\u0131n duru\u015fmal\u0131 yap\u0131lmas\u0131 da, adil yarg\u0131lanma ilkesinin bir gere\u011fi oldu\u011fundan, bu y\u00f6nde gerekli yasal de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.Siyasi parti kapatma davalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6n sorunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, Siyasi Partiler Kanununun Anayasan\u0131n ge\u00e7ici 15. madde kapsam\u0131nda olmas\u0131 nedeniyle Ana-yasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ileri s\u00fcr\u00fclememesi gelmektedir. Anayasa Mahkemesinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclemeyen bir h\u00fckm\u00fcn ihmalinin de s\u00f6z konusu olmayaca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmesi sonucu, Anayasan\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi de anlam\u0131n\u0131 yitirmektedir. Bu nedenle, Anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n i\u015flevini anlams\u0131z k\u0131lan ge\u00e7ici 15. maddenin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.Bundan ba\u015fka, parti kapatma davalar\u0131nda, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi h\u00fck\u00fcmleri ve bu S\u00f6zle\u015fmeyi yorumlayan ve somutla\u015ft\u0131ran Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi kararlar\u0131, Anayasa Mahkemesince yeteri kadar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmamaktad\u0131r. Oysa Anayasa Mahkemesinin s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 ulusal yasa ile A\u0130HS aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma olmas\u0131 durumunda, S\u00f6zle\u015fmenin gerisindeki geni\u015fletici iradeyi, yasay\u0131 belirleyen s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 iradeye \u00fcst\u00fcn sayarak \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir yorum getirmesi, t\u00fcm uygar \u00fclkelerin benimseyip uydu\u011fu demokratik toplum d\u00fczeninin kurallar\u0131na uygun bir yakla\u015f\u0131m olur. Anayasa Mahkemesinin siyasi parti kapatma davalar\u0131nda kendili\u011finden
anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k \u00f6n sorunu \u00e7\u0131kart\u0131p, yine bu \u00f6n sorunu kendisinin \u00e7\u00f6zmesi yerinde de\u011fildir. Bu gibi hallerde anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcrme yetkisi sadece Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve daval\u0131 partiye tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi ise, anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131n\u0131 ciddi g\u00f6r\u00fcrse, ancak bu halde anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k \u00f6n sorununu inceleyebilmelidir.Refah Partisinin kapat\u0131lmas\u0131 davas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 gibi, parti kapatma davalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k \u00f6n sorunu sonucunda verilen iptal karar\u0131n\u0131n Resmi Gazetede yay\u0131nlanmadan y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi, Anayasan\u0131n 153. maddesine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmektedir. Bu t\u00fcr bir uygulaman\u0131n hukuk devleti, devlete ve yasalara olan g\u00fcven ve iptal kararlar\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fe etkili olmamas\u0131 ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Anayasaya uygunluk denetimi yapan bir mahkemenin bizzat kendisinin anayasaya ayk\u0131r\u0131 davranmas\u0131, toplumda hukuka olan sayg\u0131n\u0131n zedelenmesine yol <\/a>a\u00e7ar.<\/a><\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a> <\/a><\/a>KAYNAKLAR<\/a><\/strong>ULUER Y\u0131ld\u0131r\u0131m, “Anayasa Mahkemesi \u0130ptal Karar\u0131 Geriye Y\u00fcr\u00fcr”, Bahri Savc\u0131ya Arma\u011fan<\/strong>, Ankara, 1988.YILDIRIM Turan, “Anayasa Mahkemesi Kararlar\u0131n\u0131n Ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131”, Argumentum<\/strong>, S. 34(May\u0131s 1993).AL\u0130EFEND\u0130O\u011eLU Y\u0131lmaz, Anayasa Yarg\u0131s\u0131 ve T\u00fcrk Anayasa Mahkemesi<\/strong>, Yetkin Ya., Ankara 1996.<\/strong>AMKD<\/strong>, E. 1971\/41, K. 1971\/67, kt. 17.8.1971, S. 11.<\/strong>AMKD<\/strong>, E. 1984\/1, K. 1984\/1, kt. 28.9.1984, S. 20.<\/strong>AMKD<\/strong>, E. 1991\/2, K. 1992\/1, kt. 10.7.1992, C. 2, S. 28.AZRAK \u00dclk\u00fc, “Anayasa Mahkemesi Kararlar\u0131n\u0131n Geriye Y\u00fcr\u00fcmezli\u011fi”, Anayasa Yarg\u0131s\u0131<\/strong>, Anayasa Mahkemesi Ya., Ankara, 1984.KIRATLI Metin, Anayasa Yarg\u0131s\u0131nda Somut Norm Denetimi, \u0130tiraz Yolu, <\/strong>Sevin\u00e7 Matbaas\u0131, <\/strong>Ankara, 1966.KUZU Burhan, “Anayasa Mahkemesinin \u0130ptal Kararlar\u0131n\u0131n Geriye Y\u00fcr\u00fcmezli\u011fi Sorunu”, \u0130\u00dcHFM<\/strong>, C. LII, S. 1-4.\u00d6ZBUDUN Ergun. T\u00fcrk Anayasa Hukuku<\/strong>, Yetkin Ya., Ankara 1986.\u00d6ZHAN, Hac\u0131 Ali, “Demokrasi, Siyasi Partiler ve Kapatma Davalar\u0131”, Yeni T\u00fcrkiye<\/strong>, Y. 3, S. 17(Eyl\u00fcl-Ekim 1997).<\/strong>Resmi Gazete<\/strong> 26.7.1995 tarih ve 22355 say\u0131l\u0131.<\/strong>Resmi Gazete,<\/strong> E. 1997\/1 (Parti Kapatma), K. 1998\/1, kt. 16.1.1998, 22.2.1998, S. 23266.<\/strong>Resmi Gazete<\/strong>, E. 1984\/1 (Parti Kapatma), K. 1984\/1, kt. 28.9.1984, 14.2.1985, S. 18666.Resmi Gazete<\/strong>, E. 1990\/1 (Parti Kapatma), K. 1991\/1, kt. 16.7.1991, 28.1.1992, S. 21125.<\/strong>Resmi Gazete<\/strong>, E. 1991\/2, K. 1992\/1, kt. 10.7.1992, 25.10.1992, S. 21386.<\/strong>Resmi Gazete<\/strong>, E. 1991\/31, K. 1991\/27, kt. 12.9.1991, 14.1.1992, S. 21111<\/strong>Resmi Gazete<\/strong>, E. 1991\/31, K. 1991\/27, kt. 12.9.1991, 4.1.1992, S. 21111.<\/strong>Resmi Gazete,<\/strong> E. 1992\/1, K. 1993\/1, kt. 14.7.1993, 18.8.1993, S. 21672.<\/strong>Resmi Gazete,<\/strong> E. 1993\/1, K. 1993\/2, kt. 23.11.1993, 14.2.1994, S. 21849.<\/strong>Resmi Gazete,<\/strong> E. 1993\/3, K. 1994\/2, kt. 16.6.1994, 30.6.1994, S. 21976.<\/strong>Resmi Gazete,<\/strong> E. 1997\/1 (Parti Kapatma), K. 1998\/1, kt.16.1.1998, 22.2.1998, S. 23266.TAN\u00d6R B\u00fclent, T\u00fcrkiye’de Demokratikle\u015fme Perspektifleri<\/strong>, T\u00dcS\u0130AD Ya., \u0130stanbul, 1997.TAN\u00d6R B\u00fclent. T\u00fcrkiye’nin \u0130nsan Haklar\u0131 Sorunu, <\/strong>BDS Ya.,\u0130stanbul 1990.TEZ\u0130\u00c7 Erdo\u011fan, Anayasa Hukuku<\/strong>, Beta Ya., \u0130stanbul 1991.TURHAN Mehmet, “Siyasi Parti Kapatma Davalar\u0131”, Yeni T\u00fcrkiye<\/strong>, Y. 3, S. 17(Eyl\u00fcl-Ekim 1997).TURHAN Mehmet, Siyaset ve Anayasa, <\/strong><\/a>G\u00fcndo\u011fan Ya., <\/strong>Ankara 1995.<\/a><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ar\u015f.G\u00f6r.Y\u00fcksel MET\u0130N G\u0130R\u0130\u015eKu\u015fkusuz siyasi parti kapatma davalar\u0131nda Anayasa ve Siyasi Partiler Kanununun getirdi\u011fi parti kapatma sebepleri daha \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kmakla beraber, parti kapatma davalar\u0131nda uygulanan yarg\u0131lama y\u00f6ntemi, usul kurallar\u0131 ve ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6n sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm \u015fekli de, en az di\u011feri kadar \u00f6nem arz etmektedir. B\u00fct\u00fcn siyasi parti kapatma davalar\u0131nda hemen esasa ge\u00e7ilmemektedir. Partiler yapt\u0131klar\u0131 savunmalarda […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1832","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1832","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1832"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1832\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1833,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1832\/revisions\/1833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1832"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1832"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1832"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}