{"id":1824,"date":"2025-08-19T11:50:38","date_gmt":"2025-08-19T11:50:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1824"},"modified":"2025-08-19T11:50:39","modified_gmt":"2025-08-19T11:50:39","slug":"hakimin-hukuki-sorumlulugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/hakimin-hukuki-sorumlulugu\/","title":{"rendered":"HAK\u0130M\u0130N HUKUK\u0130 SORUMLULU\u011eU"},"content":{"rendered":"\n

G\u00f6khan Say\u0131n
<\/strong>Yarg\u0131tay Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131<\/strong>

Giri\u015f

<\/strong>
Hakim, hi\u00e7 bir kamu g\u00f6revlisine tan\u0131nmam\u0131\u015f yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f ki\u015fidir. O, devletin, toplumun yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran, bireyin t\u00fcm hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri \u00fczerine son s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyen ki\u015fi olarak hemcinsini yarg\u0131lamaktad\u0131r. Bir yanda devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc, otoritesini elinde bulunduran ki\u015fi yani hakim varken, di\u011fer yanda elinde soyut olarak “adil yarg\u0131lanma hakk\u0131ndan ba\u015fka g\u00fcc\u00fc olmayan” hak arayan ki\u015fi veya ki\u015filer bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

. . . Elinden de\u011firmenini almaya kalkan krala kar\u015f\u0131, ihtiyar de\u011firmenciye “…Berlin’de hakimler var” s\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6yleten g\u00fc\u00e7, hakimlerin ve yarg\u0131n\u0131n yans\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 duyulan g\u00fcvendir. \u00dclkemizde, son senelerde, yarg\u0131ya kar\u015f\u0131 giderek artan ve kamuoyu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla da ortaya \u00e7\u0131kan g\u00fcvensizli\u011fin en \u00f6nemli nedenlerinden biri yarg\u0131da yans\u0131zl\u0131k kavram\u0131n\u0131n a\u015f\u0131nmaya u\u011framas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Soyut bir kavram olarak yans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, her konumdaki sorunlara yan\u0131t verecek bi\u00e7imde tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 olana\u011f\u0131 yoktur. Ancak yans\u0131zl\u0131k kavram\u0131n\u0131 \u00f6znel (subjektif) ve nesnel (objektif) a\u00e7\u0131dan ele alarak amaca ula\u015fmak olanakl\u0131d\u0131r. \u00d6znel (subjektif) yans\u0131zl\u0131k, hakimin, ki\u015fisel yans\u0131zl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Daha geni\u015f anlat\u0131mla “yarg\u0131lamay\u0131, ki\u015finin ya da ki\u015filerin yarar\u0131na, \u00e7\u0131kar\u0131na ya da zarar\u0131na olarak \u00f6nyarg\u0131l\u0131” yapmamas\u0131d\u0131r. \u00d6znel yans\u0131zl\u0131k tersi kan\u0131tlay\u0131ncaya kadar varsay\u0131l\u0131r. Ancak kan\u0131tlanmas\u0131n\u0131n zorlu\u011fu ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortaya koydu\u011fu de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 nedeniyle uygulamada s\u0131k g\u00f6r\u00fclen bir durum de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Nesnel (objektif) yans\u0131zl\u0131k; hakimin ya da yarg\u0131n\u0131n topluma, yarg\u0131lananlara verdi\u011fi g\u00f6r\u00fcn\u00fcmle de\u011ferlendirilir. Demokratik bir toplumda mahkemelerin ki\u015fiye verece\u011fi g\u00fcven duygusu \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi, pek \u00e7ok karar\u0131nda “adaletin yerine getirilmesi yeterli de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda yerine getirildi\u011finin \u00f6zellikle yarg\u0131lananlarca g\u00f6r\u00fclmesi gerekir” yerle\u015fmi\u015f \u00f6z de\u011fi\u015fine yer vererek, yans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n nesnel a\u00e7\u0131dan \u00f6nemi ve d\u0131\u015flanmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan, \u00fclkemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bir i\u00e7 hukuk kural\u0131 durumuna gelmi\u015f bulunan \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zlemesi’ nin 6. maddesi bireyin “yans\u0131z bir yarg\u0131 \u00f6n\u00fcnde yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131” bir insanl\u0131k (ki\u015filik) hakk\u0131 olarak kabul etmi\u015ftir. Bu nedenle yans\u0131zl\u0131k ilkesinin a\u011f\u0131r ve a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde \u00e7i\u011fneyen hakim hakk\u0131nda manevi tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n olanakl\u0131 oldu\u011fu da (zor olsa da) unutulmamal\u0131d\u0131r. (HUMK. m. 573vd.- Bor\u00e7lar K.m. 49.- MK.m. 24). . . [1]<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hakimlik bir meslek memurlu\u011fu olup, derece memurlu\u011fu de\u011fildir. Bu nedenle ancak kurallara uygun bir \u015fekilde yap\u0131lan atama ile mesle\u011fe girebilirler ve “Hakim” s\u0131fat\u0131n\u0131 kazan\u0131rlar. 1982 Anayasam\u0131z\u0131n 140. maddesinin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 “Hakimlik ve Savc\u0131l\u0131k Mesle\u011fi”dir. Ayn\u0131 maddenin ikinci f\u0131kras\u0131 “Hakimler, mahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve hakimlik teminat\u0131 esaslar\u0131na g\u00f6re g\u00f6rev ifa ederler” demektedir.<\/p>\n\n\n\n

Hakimler ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131rlar; hi\u00e7 bir organ, makam, merci veya ki\u015fi, yarg\u0131 yetkisinin kullan\u0131lmas\u0131nda hakimlere emir ve talimat veremez, tavsiye ve telkinde bulunamaz. Bu durum yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir sonucudur. Adalet ancak ba\u011f\u0131ms\u0131z ve yeterli bilgi birikimine sahip insanlar eliyle da\u011f\u0131t\u0131labilir. Aksi bir durum adaletten s\u00f6z edilemeyecek bir ortam\u0131 do\u011furur.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 \u015fekilde hakimler teminat alt\u0131ndad\u0131r. Bu teminat hakimlerin 65 ya\u015f\u0131ndan \u00f6nce kendileri istemedik\u00e7e emekli edilemeyeceklerini, azlolunamayacaklar\u0131n\u0131, bir mahkemenin veya kadronun kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sebebiyle de olsa, ayl\u0131k, \u00f6denek ve di\u011fer \u00f6zl\u00fck haklar\u0131ndan yoksun b\u0131rak\u0131lamayacaklar\u0131n\u0131 ifade eder. Ayr\u0131ca i\u015fledikleri su\u00e7larda yarg\u0131lama usullerinin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun g\u00fcvencesini de ifade etmektedir. Yine hakimler r\u0131zalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 Merkez Kurulu\u015funda ge\u00e7ici veya s\u00fcrekli olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lamazlar. (AY m.140)<\/p>\n\n\n\n

Kamu hizmetlerinin i\u015fleyi\u015fine hakim olan ilkelerden biri de disiplindir. Kamu fonksiyonunu ifa edenler, bu fonksiyonun gerektirdi\u011fi \u015fekilde hareket etmek, bunu zaman\u0131nda ve fonksiyonun s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalmak sureti ile yerine getirmek zorundad\u0131rlar. [2]<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer b\u00fct\u00fcn kamu personeli gibi hakim ve savc\u0131lar da gerek idari gerekse yarg\u0131sal g\u00f6revleri nedeniyle verdikleri zararlardan sorumludurlar. Demokratik bir toplumda mutlak sorumsuzluk olamayaca\u011f\u0131ndan mevzuat\u0131m\u0131zda hakim ve savc\u0131lar\u0131n sorumluluklar\u0131 ile ilgili d\u00fczenlemelere yer verilmi\u015f olmas\u0131 do\u011fald\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hakim ve savc\u0131lar\u0131n hem idari hem de yarg\u0131sal g\u00f6revleri bulunmaktad\u0131r. \u0130dari g\u00f6revlerini yaparlarken \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere verdikleri zararlardan dolay\u0131 sorumluluklar\u0131 di\u011fer kamu g\u00f6revlileri gibidir. Bu ba\u011flamda Anayasan\u0131n 40, 125 ve 129\u2019uncu maddeleri ile 657 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n 13\u2019\u00fcnc\u00fc maddesi gere\u011fince, ki\u015filer hakim ve savc\u0131lar\u0131n idari faaliyetleri dolay\u0131s\u0131yla u\u011frad\u0131klar\u0131 zararlar i\u00e7in hakim ve savc\u0131 aleyhine de\u011fil idare (Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131) aleyhine dava a\u00e7\u0131labilirler. <\/p>\n\n\n\n

Hakim ve savc\u0131lar\u0131n yarg\u0131sal g\u00f6revleri nedeniyle verdikleri zararlar i\u00e7in ise bizzat hakim muhatap g\u00f6sterilerek tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131labilir. Ancak, hakimin her yarg\u0131sal faaliyeti dava konusu yap\u0131lamaz. Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 573\u2019\u00fcnc\u00fc maddesinde say\u0131lan hallerde dava a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. [3]<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hakimin sorumlulu\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihe bir g\u00f6z atacak olursak, farkl\u0131 d\u00f6nemlerde farkl\u0131 uygulamalar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6zlemleriz.<\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131 Hukuk Sistemleri

1-Roma Hukuku<\/strong>: Roma Hukukunun ilk d\u00f6nemlerinde ge\u00e7erli olan Legis Actiolar usul\u00fcne g\u00f6re devaml\u0131 vazife g\u00f6ren hakimler yoktu. \u0130htilaf halinde davay\u0131 \u00e7\u00f6zmek \u00fczere m\u00fc\u015fterek bir karar ile asil bir kimse hakem olarak tayin edilir, bunun verece\u011fi h\u00fckme kar\u015f\u0131 istinaf ve temyiz s\u00f6zkonusu olamaz, h\u00fckm\u00fcn yerine getirilmesi, lehine h\u00fck\u00fcm verilen taraf\u0131n kuvvet ve kudretine ba\u011fl\u0131 olurdu. Hakimlik \u015ferefli, \u00fccretsiz ancak sorumluluk gerektiren bir i\u015fti, se\u00e7ilen ki\u015fi davay\u0131 g\u00f6rmekten ka\u00e7\u0131nabilirdi. Oniki Levha Kanunu devlet hizmetinde bulunan Magistralar\u0131n g\u00f6revlerini ihmal etmelerini su\u00e7 saym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2-Mo\u011fol Hukuku<\/strong>: Mo\u011folistan i\u00e7in \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f \u00c7in Kanunlar\u0131na g\u00f6re adalet i\u015fleri ile y\u00f6netim ayn\u0131 ki\u015filerin elindeydi. Mahkemeler \u00fc\u00e7 dereceli idi. \u0130lk iki derece tek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc \u00fc\u00e7 hakimli idi. \u0130lk iki derecedeki mahkemeye ba\u015fvurmadan do\u011frudan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcye m\u00fcracaat edenler cezaland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci derece mahkeme, birincinin verdi\u011fi karar\u0131 tasdik ederse, m\u00fcracaat eden cezaland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc derecedeki mahkeme h\u00fck\u00fcm vermez, ya kanun yoluna ba\u015fvuruyu reddeder, ya da davan\u0131n yeniden birinci veya ikinci mahkemede g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclmemesi konusunda bir rapor verirdi. Bu takdir, ilk iki derecede g\u00f6rev yapan hakimlerin (g\u00f6revlerini ihmal ettikleri gerek\u00e7esiyle) cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131 anlam\u0131na gelirdi.<\/p>\n\n\n\n

3-\u0130ngiltere<\/strong> : Davalar\u0131n gecikmesi, yarg\u0131laman\u0131n uzamas\u0131 yeni bir olay de\u011fildir. Magna Carta’da; “to no one will we sell to no one will we deny or delay right or justice” yani; hak ve adaletin yerine getirilmesi geciktirilmiyecek, tehir edilmiyecektir. \u0130ngiliz ve Amerikan mahkemelerinin \u00e7o\u011funun m\u00fchr\u00fcne bu ifade kazanm\u0131\u015f ama yine de Shakespeare’in eserlerinde, adaletin gecikmesi alayl\u0131 ifadelerle tenkit edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

4-\u0130talya<\/strong>:\u0130talyan CK’da m.231 gibi adliye memurlar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylense de eski (1889 tarihli) ceza kanununun 178\/2. maddesi TCK m.231. muadilidir. Yeni \u0130talyan CK m.328\/2’de bizdeki m.231’in kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yani hakimin g\u00f6revi ihmal su\u00e7unu d\u00fczenlemektedir.<\/p>\n\n\n\n

5-ABD<\/strong>: Amerika\u2019da Federe Devlet yarg\u0131\u00e7lar\u0131 genellikle se\u00e7imle, federal yarg\u0131\u00e7lar ise genellikle Senatonun onay\u0131 ve Ba\u015fkan\u0131n atamas\u0131 ile g\u00f6reve gelirler. Hakimin azlinde yasama meclisinin ba\u015fvurusu, halk oyuna sunulmas\u0131 vb. sistemler mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n

6-Almanya<\/strong>: Alman CK (StGB)\u2019da su\u00e7suz bir kimseyi kovu\u015fturma su\u00e7u (\u00a7 344) d\u00fczenlenmi\u015f, ancak hakimin g\u00f6revi ihmal su\u00e7u d\u00fczenlenmemi\u015ftir. Planlanm\u0131\u015f su\u00e7u ihbar etmeme su\u00e7u ise herkes taraf\u0131ndan i\u015flenebilen ger\u00e7ek ihmali su\u00e7lardand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

7-M\u0131s\u0131r<\/strong>: 1937 M\u0131s\u0131r Ceza Kanununun 122. maddesine g\u00f6re, Hakimin g\u00f6revi ihmal su\u00e7una azil ve 200 c\u00fcneyhe kadar para cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mezkur maddeye g\u00f6re su\u00e7un unsurlar\u0131, hakimin g\u00f6revini yapmamas\u0131 (h\u00fck\u00fcm vermekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131) veya geciktirmesi (\u015fartlar\u0131 mevcut olmas\u0131na ra\u011fmen yarg\u0131lamaya ara vererek uzatmas\u0131)d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

8-\u0130svi\u00e7re<\/strong> : Sadece Waadt ve Fribourg kantonlar\u0131nda hakimler i\u00e7in \u00f6zel sorumluluk hali d\u00fczenlenmi\u015f, di\u011fer kantonlarda hakimlerin sorumlulu\u011fu di\u011fer memurlar\u0131n sorumlulu\u011funu d\u00fczenleyen genel h\u00fck\u00fcmlere b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrklerin tarihinde ise, \u0130slam \u00f6ncesi T\u00fcrklerde hakimlik itibarl\u0131 mesleklerden biriydi. Yarg\u0131lama genellikle s\u00fcratli yap\u0131l\u0131r, su\u00e7lu bulunan kimseler derhal cezaland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Hunlarda yarg\u0131lama on g\u00fcnden fazla s\u00fcrmezdi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130slamiyet d\u00f6neminde, yarg\u0131 fonksiyonunun en temel unsuru hakimdir. Hakimin g\u00f6revi ihmali (ve adaleti geciktirmesi) hukuka olan g\u00fcveni sarsar. Bu durum b\u00fcy\u00fck bir mefsedettir. Bu sebeple adaletin geciktirilmesi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na zul\u00fcm hakim bak\u0131m\u0131ndan su\u00e7 ve haks\u0131z fiil te\u015fkil eder. Bir zarara sebebiyet vermi\u015fse tazminden hakim sorumlu tutulur.<\/p>\n\n\n\n

Ancak hakimin takdir hatas\u0131 g\u00f6rev kusuru olup, bunun zarar\u0131ndan sorumlu tutulmaz. Hakimin g\u00f6revi ihmali de, kesinle\u015fmi\u015f mahkeme h\u00fckm\u00fcn\u00fc (ilam) yerine getirmemek de infazdan sorumlu memur i\u00e7in tazir nevinden bir ceza ile memurluktan \u00e7\u0131kar\u0131lma (azil) cezas\u0131n\u0131 gerektiren su\u00e7lard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131\u2019da hakimlerin, naipler ve muhz\u0131rlar \u00fczerindeki denetim g\u00f6revini ihmalleri sonucu r\u00fc\u015fvet vb. yolsuzluklara , baz\u0131 davalarda davac\u0131 haz\u0131r olmas\u0131na ra\u011fmen bir tak\u0131m a\u00e7\u0131k g\u00f6zlerin vekil s\u0131fat\u0131yla davay\u0131 \u00fczerlerine almalar\u0131 ile haks\u0131z menfaat kazanmalar\u0131na sebebiyet vermesi, davac\u0131y\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p ge\u00e7erli bir mazereti olmadan dava vekili tayin edenleri Beylerbeyine bildirmemesi su\u00e7 olarak kabul edilip Beylerbeyince hapse konulmas\u0131 ve durumlar\u0131n\u0131n Padi\u015faha bildirilmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rfi Hukuk gere\u011fi azledilmeleri, \u015fer\u2019i hukuk gere\u011fi tazir cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmalar\u0131 gereken ve Ulema s\u0131n\u0131f\u0131ndan olan hakimlerin imtiyaz sahibi olmalar\u0131 nedeniyle ihtar (tevbih) dan fazla bir \u015fey yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmi\u015f ise de, daha a\u011f\u0131r bir ceza ile cezaland\u0131r\u0131lmak \u00fczere tutukland\u0131klar\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz. Osmanl\u0131larda \u015fikayet edilen kad\u0131lar hakk\u0131nda tahkikat a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, su\u00e7u sabit g\u00f6r\u00fclenler cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Karar verirken fetvalara itibar etmeyen ve uygun davranmayan hakim de azle m\u00fcstahak olur. [2]
<\/sup><\/strong>
\u015eimdi b\u00fct\u00fcn bu bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda hakimin sorumlulu\u011fu konusunda Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulunca verilmi\u015f \u00f6rnek bir karar\u0131 incelemek istiyoruz.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rnek Yarg\u0131tay Karar\u0131


YARGITAY  Hukuk Genel Kurulu E.  Bidayet 1986\/1 K. 1987\/1
T.  14.1.1987
<\/strong>
‘   YARGITAY \u00dcYELER\u0130N\u0130N HUKUK\u0130 SORUMLULU\u011eU
‘   ASL\u0130YE HUKUK H\u00c2K\u0130M\u0130N\u0130N HUKUK\u0130 SORUMLULU\u011eU
‘   G\u00d6REV

\u00d6ZET <\/strong>: Usulen g\u00f6revli mercice g\u00f6revle ilgili su\u00e7tan  cezasal sorumluluk y\u00f6n\u00fcnden bir karar verilmeden Yarg\u0131tay \u00dcyeleri hakk\u0131nda Hukuk Genel K\u0131\u0131rulu’nda a\u00e7\u0131lan tazminat davas\u0131 g\u00f6r\u00fclemez.
Asliye Hukuk H\u00e2kimleri hakk\u0131nda g\u00f6revlerinden do\u011fan tazminat davalar\u0131na  bakmak  Hukuk Genel Kurulu’nun g\u00f6revi d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r.

<\/em>[2797 s. Yarg\u0131tay K. m. 13\/2, 15\/3) (1086 s. HUMK. m. 575\/2)
<\/strong>Davac\u0131,  daval\u0131lar\u0131n  verdikleri  kararlarla  kas\u0131tl\u0131  davrand\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ile tazminata h\u00fckmedilmesini istemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

I)  Yarg\u0131tay Ba\u015fkan ve \u00dcyeleri hakk\u0131ndaki tazminat davas\u0131 :
<\/strong>Genel olarak  kamu hizmetlerinin  ifas\u0131ndan dolay\u0131  kamu  t\u00fczel ki\u015filerinin  sorumluluklar\u0131  hizmet kusuruna, ajanlar\u0131nki  ise,  onlar\u0131n ki\u015fisel  kusurlar\u0131na t\u00e2bi  tutulmu\u015ftur.  H\u00e2kimlerin  Anayasa  teminat\u0131 (madde : 138\/1-2) alt\u0131nda bulunan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 idare hukukunda Devletin ajanlar\u0131n faaliyetlerinden sorumlulu\u011funu tayin eden hizmet kusuru \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fcn  h\u00e2kimler y\u00f6n\u00fcnden uygulanmas\u0131na olanak vermez. T\u00fcrk pozitif hukuku ilke olarak yarg\u0131 fonksiyonunun ifa edilmesi dolay\u0131s\u0131yla devletin sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131 esas\u0131n\u0131 benimsemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

H\u00e2kimlerin  ki\u015fisel  sorumlulu\u011funda  yarg\u0131  yetkisinin  \u00f6zellikleri \u00f6zel bir sorumluluk d\u00fczeninin uygulanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zira yarg\u0131 g\u00f6revinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve tar\u00e2fs\u0131zl\u0131k i\u00e7inde aksat\u0131lmadan yerine getirilmesi esast\u0131r. Ger\u00e7ekten h\u00e2kimlerin di\u011fer Devlet memurlar\u0131n\u0131n t\u00e2bi bulunduklar\u0131 sorumluluk esaslar\u0131na ba\u011flanmalar\u0131 yapt\u0131klar\u0131 her i\u015flemin aleyhlerine bir tazminat davas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmelerine ve bunun sonucu olarak teredd\u00fct i\u00e7inde kalmalar\u0131na yol a\u00e7abilir.  \u015eu  hususta  belirtilmelidir ki,  adaletin  ger\u00e7ekle\u015fmesi  h\u00e2kim hakk\u0131nda sorumsuzluk m\u00fcessesesinin kabul\u00fcn\u00fc gerektirmez. H\u00e2kimlerin verdikleri  kararlardan dolay\u0131 ilke olarak sorumlu tutulamayacaklar\u0131 esas olmakla beraber Ceza Hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorumlu olan h\u00e2kimlerin hukuki sorumluluklar\u0131n\u0131n benimsenmesi de hukuk mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011fal sonucudur.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, h\u00e2kimin hukuki sorumluluk halleri benimsenirken yarg\u0131sal faaliyetten  ibaret olan esas g\u00f6revinin aksat\u0131lmamas\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6zen g\u00f6sterilmesi zorunludur. Geli\u015fi g\u00fczel bir sorumluluk sisteminin benimsenmesi  ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrebilir.
Hukuk  Usul\u00fc  Muhakemeleri  Kanunumuz bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin  \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda h\u00e2kimin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kadar tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00fcvence alt\u0131na almak amac\u0131  ile onun hukuki sorumlulu\u011funu s\u0131n\u0131rl\u0131 hallerde kabul etmi\u015f ve ayn\u0131 zamanda sorumlulu\u011fun tesbitini \u00f6zel bir usule tabi tutmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

H\u00e2kimlerin sorumlulu\u011fu Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 573 il\u00e2 576. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Hukuk Genel Kurulu’nun 14.11.1970 g\u00fcn ve 186\/623 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda Usul\u00fcn az \u00f6nce s\u00f6z\u00fc edilen maddelerine de\u011finilerek aynen \u015f\u00f6yle denilmi\u015ftir : \u201c…Kanun bu gibi davalarda dava sebeplerini tahdit etmi\u015f, g\u00f6revli mercileri \u00f6zel suretle belirtmi\u015f, dava sabit olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde davac\u0131n\u0131n para cezas\u0131 ve tazminat  ile sorumlu tutulmas\u0131n\u0131  emretmi\u015ftir. Bu h\u00fck\u00fcmler h\u00e2kimin vicdani kanaatindeki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, yarg\u0131 erkinin herhangi bir etki  alt\u0131nda kalmamas\u0131n\u0131 ve adalete g\u00fcven duygusunun sars\u0131lmamas\u0131n\u0131 temin amac\u0131yla yasaya konulmu\u015ftur. Ger\u00e7ekten h\u00e2kimlerin  hukuki  sorumluluklar\u0131  nedenine  dayanan  davalar  \u00f6zel  us\u00fbl ve m\u00fceyyidelere ba\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ilgililerce k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131larak h\u00e2kim hakk\u0131nda red sebepleri ihdas edilmesi kolayla\u015facak, mahkemelerin gere\u011fi gibi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ve adaletin selametle da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na halel gelebilecektir. Bu itibarla s\u00f6z konusu \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler hem meydana gelecek zararl\u0131 durumu d\u00fczeltip tamir etmek hem de haks\u0131z davalar\u0131  \u00f6nlemek amac\u0131yla kabul edilmi\u015ftir. Daval\u0131 h\u00e2kimin sonradan \u00f6lm\u00fc\u015f bulunmas\u0131 davan\u0131n bu nitelik ve \u00f6zelliklerini de\u011fi\u015ftirmez.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Yarg\u0131tay \u00dcyelerinin de geni\u015f anlam\u0131 ile ve genel olarak \u201ch\u00e2kim\u201d kavram\u0131n\u0131n  kapsam\u0131na girdi\u011finde teredd\u00fct olunamaz. Yukar\u0131da h\u00e2kimlerin hukuki  sorumluluklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan  de\u011finilen genel esaslar\u0131n Yarg\u0131tay \u00dcyeleri i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011fu ve di\u011fer Devlet Memurlar\u0131n\u0131n t\u00e2bi olduklar\u0131 g\u00f6revden sorumluluk hakk\u0131ndaki  genel kurallara t\u00e2bi tutulamayacaklar\u0131  tart\u0131\u015fmay\u0131 gerektirmeyecek kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ohalde Yarg\u0131tay \u00dcyelerinin de yasalarla belirlenen s\u0131n\u0131rl\u0131 hallerde g\u00f6revlerinden dolay\u0131 hukuken sorumlu olduklar\u0131n\u0131n kabul\u00fc gerekir.<\/p>\n\n\n\n

2797 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanununun 13\/2. maddesi Yarg\u0131tay \u00dcyeleri aleyhindeki g\u00f6revden do\u011fan tazminat davalar\u0131na bakmay\u0131 Yarg\u0131tay’\u0131n g\u00f6revleri aras\u0131nda saym\u0131\u015f, ayn\u0131 Kanunun 15\/3. maddesi de Yarg\u0131tay \u00dcyeleri hakk\u0131ndaki davalara Hukuk ve Ceza Genel Kurullar\u0131nda bak\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yarg\u0131tay Kanunu bu h\u00fck\u00fcmlerle Yarg\u0131tay \u00dcyeleri  hakk\u0131ndaki davalara bakacak mercii g\u00f6stermi\u015f ancak onlar\u0131n hangi hallerde  sorumlu tutulacaklar\u0131n\u0131  \u00f6zel olarak tesbit etmemi\u015f ve di\u011fer h\u00e2kimler hakk\u0131ndaki kurallara da g\u00f6nderme yapmam\u0131\u015ft\u0131r.
Bu konuda bidayet mahkemesi h\u00e2kimleri hakk\u0131nda d\u00fczenlemede bulunan Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 573 ve m\u00fcteakip maddelerindeki sorumluluk hallerinin Yarg\u0131tay \u00dcyeleri hakk\u0131nda uygulan\u0131p uygulan\u0131lamayaca\u011f\u0131 incelenmelidir. Bu maddelerde Yarg\u0131tay \u00dcyelerinden s\u00f6z edilmedi\u011finden  573. maddedeki \u201cH\u00e2kim\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn de sorumluluk nedenleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan sadece 575\/2. maddede say\u0131lanlar\u0131 hedef tuttu\u011funun kabul\u00fc gerekir. Zira 573 ve bunu izleyen maddelerin tedbiri s\u0131ras\u0131nda mahalli mahkeme h\u00e2kimlerinin sorumluluk sistemi i\u00e7erisinde Yarg\u0131tay \u00dcyelerine de\u011finilmedi\u011fi ve onlar hakk\u0131nda  d\u00fczenlemede  bulunulmad\u0131\u011f\u0131  halde  573. maddedeki \u201cH\u00e2kim\u201d  s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sorumluluk nedenleri bak\u0131m\u0131ndan Yarg\u0131tay \u00dcyelerini de kapsam\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi yorum kurallar\u0131 ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamaz. Bu a\u00e7\u0131klamalardan Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunundaki sorumluluk hallerinin  Yarg\u0131tay  \u00dcyelerini  kapsamad\u0131\u011f\u0131 sonucuna  varmak  gerekir.<\/p>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131da de\u011finilece\u011fi \u00fczere Anayasa’n\u0131n Yarg\u0131tay \u00dcyelerinin g\u00f6revden dolay\u0131 cezai sorumluluklar\u0131n\u0131n tesbitini bir Anayasa m\u00fcessesesine ba\u011flam\u0131\u015f olmas\u0131 da bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ayr\u0131ca do\u011frular. Di\u011fer taraftan Usul\u00fcn 573 ve m\u00fcteakip maddeleri istisnai ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alanla d\u00fczenlemede bulundu\u011fundan k\u0131yas yolu ile uygulama alan\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. O halde Yarg\u0131tay \u00dcyeleri hakk\u0131nda hangi  hallerde g\u00f6revden  dolay\u0131  tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n yasa ile belirlendi\u011finden s\u00f6z edilemez. Bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda sorun temel d\u00fczeni olu\u015fturan Anayasa ve genel ilkeler esas al\u0131narak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Yasalar\u0131n uygulanmas\u0131nda T.C.Anayasas\u0131’n\u0131n 11. maddesinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen Anayasa’n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesinin sonucu olarak onlar\u0131n Anayasa ilkelerinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda de\u011ferlendirilmesi, yorumlanmalar\u0131 zorunludur. T.C. Anayasas\u0131’n\u0131n 148\/3. maddesi h\u00fckm\u00fcnce Anayasa Mahkemesi, Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Askeri Yarg\u0131tay, Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesi Ba\u015fkan ve \u00dcyelerini, Ba\u015fsavc\u0131lar\u0131n\u0131, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131 Vekilini, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Y\u00fcksek Kurulu ve Say\u0131\u015ftay Ba\u015fkan ve \u00dcyelerini g\u00f6revleri ile ilgili su\u00e7lar\u0131ndan dolay\u0131 yarg\u0131lanmalar\u0131 Y\u00fcce Divan s\u0131fat\u0131 ile Anayasa  Mahkemesi’ne b\u0131rak\u0131larak s\u00f6z\u00fc edilen  maddede aynen \u015f\u00f6yle denilmi\u015ftir : \u201cAnayasa Mahkemesi… Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131; Bakanlar Kurulu \u00dcyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Askeri Yarg\u0131tay, Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesi Ba\u015fkan ve \u00dcyelerini, Ba\u015fsavc\u0131lar\u0131n\u0131, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131 vekilini, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Y\u00fcksek Kurulu ve Say\u0131\u015ftay Ba\u015fkan ve \u00dcyelerini g\u00f6revleriyle ilgili su\u00e7lardan dolay\u0131 Y\u00fcce Divan s\u0131fat\u0131 ile yarg\u0131lar. Bu h\u00fck\u00fcmlerle g\u00fcd\u00fclen ama\u00e7 ku\u015fkusuz yarg\u0131lanacak ki\u015finin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u015fin \u00f6nem ve \u00f6zelli\u011fi itibariyle \u00f6zel bir Anayasa g\u00fcvencesi sa\u011flamak ve ki\u015fileri de\u011fil m\u00fcesseseleri korumak olup do\u011frudan do\u011fruya kamu d\u00fczenini ilgilendirmesi nedeniyle Y\u00fcce Divan’da yarg\u0131lanmas\u0131 gereken ki\u015finin bundan feragati de hukuki sonu\u00e7 do\u011furmaz.<\/p>\n\n\n\n

Bu  a\u00e7\u0131klamalar\u0131n sonucu  olarak  usulen  g\u00f6revli  merci taraf\u0131ndan g\u00f6revle ilgili su\u00e7tan cezai sorumluluk y\u00f6n\u00fcnden bir karar verilmeden  Yarg\u0131tay  \u00dcyeleri  hakk\u0131nda  Hukuk  Genel  Kurulu’nda a\u00e7\u0131lan tazminat davas\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul\u00fc gerekir. Nas\u0131l ki az \u00f6ncede a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Y\u00fcce Divan’da yarg\u0131lanmas\u0131 gereken bir ki\u015finin bundan feragat\u0131 hukuki sonu\u00e7 do\u011furmuyorsa, as\u0131l g\u00f6revi yasalar\u0131n \u00fclkenin her yerinde ayn\u0131 bi\u00e7imde ve dolay\u0131s\u0131yla e\u015fit olarak  uygulanmas\u0131n\u0131  sa\u011flamak  olan  Yarg\u0131tay  \u00dcyeleri  de  hukuki sorumluluklar\u0131n\u0131n t\u00e2bi oldu\u011fu usulden vazge\u00e7emezler.<\/p>\n\n\n\n

Olayda yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere cezai sorumlulu\u011fu tesbit eden bir karar ibraz edilmemi\u015f bulundu\u011fundan dava dilek\u00e7esi \u00f6rneklerinin daval\u0131lara tebli\u011f edilmesine, duru\u015fma yap\u0131lmas\u0131na gerek kalmaks\u0131z\u0131n ve i\u015fin esas\u0131na girilmeksizin dilek\u00e7enin reddi gerekir. (Tebligata gerek olmad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda; HGK., Bidayet Esas : 1975,\/1, Karar : 1975\/1 say\u0131 ve 9.4.1975 g\u00fcnl\u00fc karar\u0131 T\u00fcrk Hukuk uygulamas\u0131nda 1750 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu’nun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden \u00f6nceki d\u00f6nemde Yarg\u0131tay \u00dcyeleri hakk\u0131nda a\u00e7\u0131lan tazminat davalar\u0131n\u0131n  esas\u0131na yasalarda g\u00f6revli  merciin  g\u00f6sterilmemesi nedeniyle girilmemekte idi.<\/p>\n\n\n\n

Hukuk Genel Kurulu’nun 26.6.1957 g\u00fcn ve 26\/42 say\u0131l\u0131 karar\u0131yla \u201cTemyiz Mahkemesi  Hukuk Umumi  Hey’etinin vazifesi  kanunla tayin edilmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Umumi Hey’etin temyiz Mahkemesi Reis ve Azalar\u0131 hakk\u0131nda a\u00e7\u0131lan tazminat davas\u0131n\u0131 bir Asliye Mahkemesi gibi r\u00fc’yet etmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. HUMK. nun h\u00e2kimlerin mes’uliyetini  tayin  eden  573 ve  m\u00fcteakip maddeleri  h\u00fck\u00fcmlerinden faydalanarak,  \u201cTemyiz  Mahkemesi  Reis ve  Azalar\u0131  hakk\u0131ndaki  tazminat davas\u0131na Hukuk Umumi Heyeti’nce bak\u0131lmas\u0131 laz\u0131m gelece\u011finin kabul\u00fc do\u011fru olamaz. Us\u00fbl h\u00fck\u00fcmlerinin tayin etmedi\u011fi bir mercii k\u0131yas yolu ile tesis etme\u011fe imk\u00e2n yoktur. Hukuk Umumi Heyeti b\u00f6yle  bir davan\u0131n r\u00fc’yetini kanunun kendisine tevdi eyledi\u011fi vazifelerin d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dava dilek\u00e7esinin yukarda belirtilen sebeplerden dolay\u0131 reddine karar verilmi\u015ftir. (G\u00f6reve ili\u015fkin bu esaslar 1750 say\u0131l\u0131  Yarg\u0131tay Kanunundan  \u00f6nceki  d\u00f6neme taalluk etmektedirler.)<\/p>\n\n\n\n

1750 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu ile onun yerine ge\u00e7en 2707 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanununda Yarg\u0131tay \u00dcyelerinin g\u00f6revlerinden do\u011fan tazminat davalar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclece\u011fi  merci  g\u00f6sterilmi\u015f olup  1750 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu’nun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giri\u015f tarihi olan 1 Haziran 1973 g\u00fcn\u00fcnden sonra Hukuk Genel Kurulu’nda 24 adedi Yarg\u0131tay, 3 adedi Dan\u0131\u015ftay, 1 adedi Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu, 1 adedi Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesi,  1  adedi de Y\u00fcksek H\u00e2kimler Kurulu Ba\u015fkan ve \u00dcyeleri hak- k\u0131nda  olmak \u00fczere otuz dava a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu davalar sonunda verilen kararlarla yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan hukuki esaslar yerle\u015fmi\u015f ve kararl\u0131l\u0131k kazanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

II)  \u0130kinci Asliye Hukuk Hakimi hakk\u0131ndaki tazminat davas\u0131 :

<\/strong>Asliye Hukuk H\u00e2kimleri hakk\u0131nda g\u00f6revlerinden do\u011fan tazminat davalar\u0131na bakmak Hukuk Genel Kurulu’nun g\u00f6revleri d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131ndan Asliye Hukuk Hakimi hakk\u0131nda a\u00e7\u0131lan tazminat davas\u0131n\u0131n g\u00f6rev y\u00f6n\u00fcnden reddi ile HUMK. nun 575\/2. maddesi uyar\u0131nca, ilgilinin ba\u015fvurmas\u0131 halinde dosyan\u0131n g\u00f6revli Yarg\u0131tay Ond\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesi’ne g\u00f6nderilmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

S o n u \u00e7 <\/strong>: Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan nedenlerle Yarg\u0131tay Daire Ba\u015fkan ve \u00dcyeleri  o!an daval\u0131lar hakk\u0131ndaki dava dilek\u00e7esinin esasa girilmeden reddine; Asliye Hukuk H\u00e2kimi hakk\u0131ndaki davan\u0131n g\u00f6rev y\u00f6n\u00fcnden  reddine,  ilgilinin ba\u015fvurmas\u0131 halinde dosyan\u0131n Ond\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesi’ne g\u00f6nderilmesine (I) say\u0131l\u0131 bentte \u00fc\u00e7te ikiyi a\u015fan \u00e7o\u011funlukla, (11) say\u0131l\u0131 bentte oybirli\u011fiyle, 14.1.1987 g\u00fcn\u00fcnde karar verildi.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcye \u00c7etin A\u015f\u00e7\u0131o\u011flu\u2019nun Kar\u015f\u0131 Oy Yaz\u0131s\u0131
<\/strong>
T\u00fcrk Ulusu ad\u0131na yarg\u0131lama yapmaya ve karar vermeye yetkili ve g\u00f6revli hakimlerin; memur ve di\u011fer kamu g\u00f6revlilerinden ayr\u0131 Anayasal bir stat\u00fcye sahip olduklar\u0131  her t\u00fcrl\u00fc tart\u0131\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Bu  stat\u00fc, hakimlerin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve dolay\u0131siyle yurtta\u015fa bir yarg\u0131 g\u00fcvencesi sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r.  Hakimlerin de, memur  ve di\u011fer kamu g\u00f6revlileri gibi,  kamu  hizmeti  \u00fcretme  ve  g\u00f6rme  a\u00e7\u0131s\u0131ndan  yurtta\u015f\u0131n  hizmetinde  (onun  hizmetk\u00e2r\u0131) oldu\u011fu hi\u00e7bir zaman g\u00f6z ard\u0131 edilemez. Bu nedenle, yarg\u0131 hakk\u0131n\u0131 kullananlar\u0131n,  yurtta\u015flara  verdikleri  zararlardan  sorumluluklar\u0131n\u0131n  kald\u0131r\u0131lmas\u0131  s\u00f6z konusu  de\u011fildir;  bu  konuda  Y\u00fcksek  Mahkeme  Yarg\u0131tay’da  temelde  g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131  da s\u00f6z konusu de\u011fildir. Sorun, Y\u00fcksek Mahkeme  \u00dcyeleri  (h\u00e2kimleri)  nin  sorumlulu\u011fun  kayna\u011f\u0131  ve kapsam\u0131  \u00fczerinde  toplanmaktad\u0131r.
Bilindi\u011fi gibi, \u00f6zel hukuk alan\u0131nda s\u00f6zle\u015fme d\u0131\u015f\u0131 sorumlulu\u011fun ana kayna\u011f\u0131 Bor\u00e7lar Kanununun, 4l. maddesidir. Buna g\u00f6re, di\u011fer ko\u015fullar\u0131 da ger\u00e7ekle\u015fmek  kayd\u0131yla,  kusur  varsa  sorumluluktan  s\u00f6z  edilebilecektir;  kusur yoksa sorumluluk s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131r. Ne var ki, yasa koyucu, \u00e7e\u015fitli nedenlerle, sorumlulu\u011fu a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rmak  (BK. 55, 56, 57, 58, MK.  m. 320 ve 917  gibi)  i\u00e7in  kusursuz  sorumluluk  halleri  kabul  etti\u011fi  gibi  sorumlulu\u011fu hafifletecek (BK. m. 49’da a\u011f\u0131r zarar-kusur durumu; Anayasa m. 83\/1’deki milletvekilinin  meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda  ileri  s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc  d\u00fc\u015f\u00fcncelerle s\u0131n\u0131rl\u0131  sorumsuzluk)  durumlar\u0131 da kabul etmi\u015ftir. \u0130\u015fte  yasa koyucu, i\u015fin niteli\u011fini g\u00f6zeterek,  hakimler hakk\u0131nda da \u00f6zel  bir  sorumluluk hali  d\u00fczenlenmi\u015ftir. Hukuk  Usul\u00fc  Muhakemeleri  Kanununun  573-576.  maddelerinde hakimlerin sorumlulu\u011fu  kast ve a\u011f\u0131r kusur halleriyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131rken di\u011fer taraftan \u00f6zel  bir  yarg\u0131lama  durumu  da  kabul  edilmi\u015ftir.  Bu  durum,  ki\u015finin  \u00f6zel olarak korunmas\u0131ndan \u00e7ok yarg\u0131 i\u015flevinin daha iyi ve \u00e7abuk g\u00f6r\u00fclmesi yolunda  yurtta\u015f\u0131n bir g\u00fcvencesidir. T\u00fcm  \u00e7a\u011fda\u015f yarg\u0131 d\u00fczenlerinde, bu gibi \u00f6zel durumlar kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131saca \u00f6zetlenecek olursa, s\u00f6zle\u015fme d\u0131\u015f\u0131 sorumlulukta as\u0131l olan kusura dayanan sorumluluktur  (BK. m. 41). Ne var ki, sorumlulu\u011fu a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131racak, hafifletecek ve s\u0131n\u0131rlayacak \u00f6zel  durumlar da s\u00f6z konusudur;  bu gibi durumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edebilmek i\u00e7in kanun koyucunun \u00f6zel bir h\u00fckm\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131  zorunludur, kanun  bo\u015flu\u011fundan s\u00f6z edilerek yeni durumlar yarat\u0131lmas\u0131 olana\u011f\u0131 yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fcksek Mahkeme \u00fcyelerinin s\u00f6zle\u015fme d\u0131\u015f\u0131 sorumluluklar\u0131n\u0131 \u00f6zel olarak d\u00fczenleyen  bir  h\u00fck\u00fcm bulunmamaktad\u0131r.  Asl\u0131nda  bulunmas\u0131na  da  gerek yoktur; \u00e7\u00fcnk\u00fc Hukuk Muhakemeleri Usul\u00fc Kanununda getirilen d\u00fczenlemeler  hem  yarg\u0131n\u0131n ve  hem  de yurtta\u015f\u0131n  ihtiyac\u0131na  cevap verebilecek niteliktedir.  Y\u00fcksek Mahkeme  \u00fcyeleri de asl\u0131nda hakim  olduklar\u0131na  g\u00f6re  sorumluluklar\u0131n  belirlenmesi  ve  yarg\u0131lanmalar\u0131  i\u00e7in  \u00f6zel  ayr\u0131cal\u0131kl\u0131  h\u00fck\u00fcmlere gerek yoktur. Kanunda bo\u015fluk vard\u0131r diye; y\u00fcksek mahkeme \u00fcyelerinin sorumlulu\u011funu,  hakimlerin  sorumlulu\u011fundan  daha  \u00e7ok s\u0131n\u0131rlamak  olana\u011f\u0131 yoktur.  Aksi  g\u00f6r\u00fc\u015f,  temel  hukuk  d\u00fczenlemelerine  ayk\u0131r\u0131  olmakla  kalmaz \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnceler  \u00fczerinde  olumsuz  yarg\u0131lar  yaratacak  etkileri\u201d  de  beraberinde getirebilir.<\/p>\n\n\n\n

Say\u0131n  \u00e7o\u011funlu\u011fun  payla\u015ft\u0131\u011f\u0131  ve  bir s\u00fcredir  d\u00fczenli  olarak  uygulanan g\u00f6r\u00fc\u015f : Y\u00fcksek Mahkeme \u00fcyelerinin s\u00f6zle\u015fme d\u0131\u015f\u0131 sorumlulu\u011funu yaln\u0131z kasta dayand\u0131rmakla kalmam\u0131\u015f;  ger\u00e7ekle\u015fmesi olana\u011f\u0131  hemen hemen olmayan (Anayasa Mahkemesinden al\u0131nm\u0131\u015f bir mahkumiyet karar\u0131)  bir dava \u015fart\u0131n\u0131 da zorunlu duruma sokmu\u015ftur. \u0130\u015ftebu yolla \u00e7a\u011fda\u015f hukukta bir benzeri olmayan bir kurum hukukumuza girmi\u015ftir.
\u00c7a\u011fda\u015f demokrat toplumlarda, ki\u015filerin veya kurumlar\u0131n onur ve sayg\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 – iyi niyetle de olsa – a\u015f\u0131r\u0131ya varabilecek kural ve d\u00fczenlemelerle sa\u011flamak olana\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm bu nedenlerle say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yorum; dava, Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununda getirilen \u00f6zel sorumluluk kurallar\u0131na g\u00f6re incelenip bir sonuca var\u0131lmal\u0131yd\u0131. [4]<\/sup>


                                                                     * * *



Sonu\u00e7

<\/strong>Karardan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi hakimin sorumluluk halleri esas olarak Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununda 573 ila 576. maddeler aras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015ftir. 573. maddede hakimin tazminle y\u00fck\u00fcml\u00fc kalaca\u011f\u0131 durumlar a\u00e7\u0131k\u00e7a say\u0131lm\u0131\u015f, 575. maddenin ikinci f\u0131kras\u0131 yarg\u0131lama yerini g\u00f6stermi\u015f, 576. maddesi ise yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Ne gibi hallerin hakk\u0131n yerine getirilmesinden ka\u00e7\u0131nma say\u0131laca\u011f\u0131 ise HUMK. nun 574. maddesinde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu maddeye g\u00f6re, kanunen kabul edilmesi gerekli bir dilek\u00e7enin sebepsiz olarak reddedilmesi veya g\u00f6r\u00fclmeye haz\u0131r ve s\u0131ras\u0131 gelmi\u015f bir davay\u0131 bir tak\u0131m bo\u015f s\u00f6zlerle, k\u00f6t\u00fc niyetle g\u00f6rmeye te\u015febb\u00fcs ve devam edilmemesidir. Hakim mahkemesinde a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir dava hakk\u0131nda karar vermek zorundad\u0131r, i\u015fi s\u00fcr\u00fcncemede b\u0131rakamaz. Dava g\u00f6rev ve yetkisi d\u0131\u015f\u0131nda ise g\u00f6revsizlik veya yetkisizlik karar\u0131 vermek zorundad\u0131r. Mesela davac\u0131 birinin getirdi\u011fi dava dilek\u00e7esini almak ve esas defterine kaydedip, onunla ilgili bir karar vermek durumunda iken, dilek\u00e7eyi hi\u00e7 almadan \u015fahs\u0131n eline vermek suretiyle reddedip g\u00f6ndermesi halinde bu su\u00e7 olu\u015fur. Bu halde hakimin sorumlu olmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nce hakime noterden bir ihtarname tebli\u011fi ile g\u00f6reve daveti gerekir.<\/p>\n\n\n\n

HUMK\/573\u2019\u00fcnc\u00fc madde h\u00fckm\u00fcnden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere hakimlerin yarg\u0131sal g\u00f6revleri nedeniyle zarara u\u011frayanlar taraf\u0131ndan kendileri hakk\u0131nda tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Burada davan\u0131n muhatab\u0131 idari g\u00f6revleri nedeniyle a\u00e7\u0131lacak davalar\u0131n aksine hakimlerin bizzat kendileri olmaktad\u0131r. A\u00e7\u0131lacak tazminat davas\u0131nda g\u00f6revli yarg\u0131 yeri adli mahkemeler olup, davan\u0131n dayana\u011f\u0131 madde h\u00fckm\u00fcnde say\u0131lan hallerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmak \u00fczere hakimin kusurlu davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle sorumluluk, kusurlu sorumluluktur ve Bor\u00e7lar Kanunun haks\u0131z fiilden kaynaklanan sorumluluk h\u00fck\u00fcmlerine tabidir. Hakimlerin her haks\u0131z fiili kendileri hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 hakl\u0131 k\u0131lmaz, dava a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in HUMK\/573\u2019de yaz\u0131l\u0131 hallerin bulunmas\u0131 gereklidir. [3]<\/sup><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7i \u00f6rnek karar\u0131m\u0131zda Asliye Hakiminin yarg\u0131lanma yerinin g\u00f6sterilmesinde herhangi bir yanl\u0131\u015fl\u0131ktan s\u00f6z edilemez. Ancak bu kararla Yarg\u0131tay ba\u015fkan ve \u00fcyelerinin hukuki sorumlulu\u011fu konusu tart\u0131\u015fmal\u0131 hale gelmi\u015ftir. Kanunda \u00f6zel bir d\u00fczenleme bulunmad\u0131\u011f\u0131 yani bir bo\u015fluk oldu\u011fu gibi bir gerek\u00e7enin arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131n\u0131larak kanun koyucunun asla istemedi\u011fi \u00e7ok \u00f6zel bir durum yarat\u0131lm\u0131\u015f, adeta bir z\u0131rh in\u015fa edilerek, bu z\u0131rh\u0131n i\u00e7ine s\u0131\u011f\u0131n\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Oysa HUMK m.573’teki “hakim” kavram\u0131na gerek Yarg\u0131tay, gerekse Dan\u0131\u015ftay \u00fcyelerinin dahil edilmesi gerekir. Anayasa Mahkemesi ba\u015fkan ve \u00fcyeleri y\u00fcce divan s\u0131fat\u0131yla i\u015f yaparken adli hizmet g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in bu su\u00e7un faili olabilirler.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi karar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201cYarg\u0131tay \u00dcyelerinin de geni\u015f anlam\u0131 ile ve genel olarak \u201ch\u00e2kim\u201d kavram\u0131n\u0131n  kapsam\u0131na girdi\u011finde teredd\u00fct olunamaz. Yukar\u0131da h\u00e2kimlerin hukuki  sorumluluklar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan  de\u011finilen genel esaslar\u0131n Yarg\u0131tay \u00dcyeleri i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011fu ve di\u011fer Devlet Memurlar\u0131n\u0131n t\u00e2bi olduklar\u0131 g\u00f6revden sorumluluk hakk\u0131ndaki  genel kurallara t\u00e2bi tutulamayacaklar\u0131  tart\u0131\u015fmay\u0131 gerektirmeyecek kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ohalde Yarg\u0131tay \u00dcyelerinin de yasalarla belirlenen s\u0131n\u0131rl\u0131 hallerde g\u00f6revlerinden dolay\u0131 hukuken sorumlu olduklar\u0131n\u0131n kabul\u00fc gerekir.\u201d \u015feklinde olay\u0131 tan\u0131mlayan Genel Kurulun, sonras\u0131nda bu saptamas\u0131yla tam ters bir karara ula\u015fmas\u0131 ilgin\u00e7tir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclkemizde d\u00fcnyadaki geli\u015fmenin aksine kamu g\u00f6revlilerin yarg\u0131lanmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden her ge\u00e7en g\u00fcn daha zor \u015fartlar getirilmekte, bu stat\u00fcdeki insanlar adeta yarg\u0131dan ka\u00e7\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Adeta kamu g\u00f6revlisi say\u0131lan ki\u015filere bir sorumsuzluk durumu yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bu durum kanun koyucu taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan kanunlarla sa\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Halbuki en ba\u015fta a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, g\u00f6revini yaparken neredeyse s\u0131n\u0131rs\u0131z yetkilere sahip olan \u201chakim\u201d z\u00fcmresinin en \u00fcst\u00fcnde yer alan Y\u00fcksek Mahkeme Ba\u015fkan ve \u00fcyelerinin sorumluluktan tamamen ka\u00e7maya y\u00f6nelik bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri kamu g\u00f6revlilerinin her \u015fekil ve ko\u015fulda yarg\u0131lanabilmeleri gerekir \u015feklindeki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc neredeyse tamamen tersine \u00e7evirmekte ve yarg\u0131ya olan g\u00fcvenin tamamen ortadan kalkmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Yarg\u0131ya s\u0131\u011f\u0131nmak yerine yarg\u0131dan korunmak gibi bir inan\u0131\u015f yarat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemek gerekirse Say\u0131n \u00c7etin A\u015f\u00e7\u0131o\u011flu\u2019nun kar\u015f\u0131 oy yaz\u0131s\u0131na ve g\u00f6r\u00fc\u015flerine i\u00e7tenlikle kat\u0131lmaktay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

KAYNAKLAR:<\/p>\n\n\n\n

1. A\u015f\u00e7\u0131o\u011flu, \u00c7etin. \u201cYarg\u0131\u00e7 ve Yans\u0131zl\u0131k\u201d. A\u00e7\u0131k Sayfa Dergisi. Kas\u0131m. 2000
2. Avc\u0131, Mustafa. \u201cT\u00fcrk Hukukunda Hakimin G\u00f6revi \u0130hmal Su\u00e7u\u201d. KHukA Dergisi.Dicle \u00dcniversitesi Yay\u0131n.Haziran.1999
3. Ayd\u0131nalp, Sezai: \u201cHakimlerin Hukuki Sorumlulu\u011fu\u201d. Ankara.1997
4. \u201cYarg\u0131tay Kararlar Dergisi\u201d Yarg\u0131tay. 6(13):828. 1987 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00f6khan Say\u0131nYarg\u0131tay Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131Giri\u015f Hakim, hi\u00e7 bir kamu g\u00f6revlisine tan\u0131nmam\u0131\u015f yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f ki\u015fidir. O, devletin, toplumun yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran, bireyin t\u00fcm hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri \u00fczerine son s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyen ki\u015fi olarak hemcinsini yarg\u0131lamaktad\u0131r. Bir yanda devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc, otoritesini elinde bulunduran ki\u015fi yani hakim varken, di\u011fer yanda elinde soyut olarak “adil yarg\u0131lanma hakk\u0131ndan ba\u015fka g\u00fcc\u00fc olmayan” […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1824","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1824","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1824"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1824\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1825,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1824\/revisions\/1825"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1824"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1824"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1824"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}