{"id":1818,"date":"2025-08-19T11:48:56","date_gmt":"2025-08-19T11:48:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1818"},"modified":"2025-08-19T12:13:09","modified_gmt":"2025-08-19T12:13:09","slug":"siyasetin-hukuku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/siyasetin-hukuku\/","title":{"rendered":"S\u0130YASET\u0130N HUKUKU"},"content":{"rendered":"\n
Mustafa Erdo\u011fan
Hacettepe \u00dcniversitesi<\/em><\/td><\/tr>
Baz\u0131 DEHAP y\u00f6neticilerinin kesinle\u015fen mahkumiyeti T\u00fcrkiye siyasetini yeni bir a\u00e7mazla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakt\u0131. \u015eimdi uzmanlar, siyaset\u00e7iler ve s\u0131radan vatanda\u015flar ortaya \u00e7\u0131kan bu garabetin nas\u0131l \u00fcstesinden gelinece\u011fini kara kara d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Ben bu meselenin herkesin ilgilendi\u011finden farkl\u0131 ve daha derin bir yan\u0131yla, i\u015fi bu noktaya getiren hukuk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve ona ba\u011fl\u0131 hukuk siyasetinin ne anlama geldi\u011fiyle, ilgileniyorum.Kanaatimce, bu olayda bizi as\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmesi gereken veya hi\u00e7 de\u011filse \u015fimdi fark\u0131na varm\u0131\u015f olmam\u0131z gereken \u015fey, bu ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131, hatta abes denebilecek durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015f olmam\u0131z\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Hemen s\u00f6yleyeyim ki, son y\u0131llarda, hukuk uygulamas\u0131yla ilgili olarak bu ve buna benzer daha bir s\u00fcr\u00fc “deli sa\u00e7mas\u0131”yla u\u011fra\u015fmak zorunda kalmam\u0131z, demokratik d\u00fcnyan\u0131n tecr\u00fcbelerinin de a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterdi\u011fi gibi, hi\u00e7 de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir kader de\u011fildir. Bu durum, devlet-toplum ili\u015fkilerine temelden yanl\u0131\u015f bir bak\u0131\u015f\u0131n belirledi\u011fi bir hukuk \u00e7\u0131kmaz\u0131n\u0131n bariz bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r, yanl\u0131\u015f bir hukuk tekni\u011finin bize “arma\u011fan etti\u011fi” bir komplodur. Bu marazi bak\u0131\u015f\u0131, k\u0131saca, devlet se\u00e7kinlerinin ba\u015ftanba\u015fa sivil ve kamusal alan\u0131 kontrol etme ihtiras\u0131 ve hukuku bu ihtiras\u0131n basit bir arac\u0131 haline getirme kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak tan\u0131mlayabilirim.Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki siyasi partiler kanunu bu zihniyetin en tipik yans\u0131malar\u0131ndan biridir. Bunu zaten \u00f6teden beri biliyor, yaz\u0131p s\u00f6yl\u00fcyorduk; bu son olay bu bilgiyi teyit eden yeni bir geli\u015fmeden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Benzeri hi\u00e7bir demokratik \u00fclkede bulunmayan bu kanun, “demokratik siyasi hayat\u0131n vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131” olduklar\u0131 s\u00f6ylenen siyasi partileri asl\u0131nda s\u0131radan bir “devlet organ\u0131” haline getirme \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu kanunu yapanlar\u0131n sahici amac\u0131 siyasi partileri hukuki bak\u0131mdan g\u00fcvenceye kavu\u015fturmak de\u011fil, fakat onlar\u0131 emir-komuta alt\u0131na almakt\u0131. B\u00fct\u00fcn partilere hem ideolojik hem de \u00f6rg\u00fctsel olarak tek-tip bir kal\u0131p giydirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, son derece ayr\u0131nt\u0131l\u0131d\u0131r ve partilere kendilerini ayr\u0131\u015ft\u0131rma imkan\u0131 tan\u0131mam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, kazuistik y\u00f6ntemin a\u00e7mazlar\u0131ndan birini daha yak\u0131c\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6stermi\u015f olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, bu kanun hukuk tekni\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6\u011freticidir.\u00c7\u00fcnk\u00fc, akla gelebilecek b\u00fct\u00fcn ihtimalleri nazara alma tutkusu kanun koyucuyu “genel ve soyut” kurallardan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131k\u00e7a, uygulaman\u0131n kar\u015f\u0131m\u0131za \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ihtimallerin (somut durumlar\u0131n) komplosunu \u00e7\u0131karmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.Ac\u0131 olan, bug\u00fcn kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z abes durumun bile, pek az ki\u015fiyi, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki kanunun genel “hikmeti”nden \u015f\u00fcphe etmeye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor olmas\u0131d\u0131r. \u00c7o\u011fu kimse mahut kanunun sadece bug\u00fcnk\u00fc soruna neden olan yan\u0131 \u00fczerinde duruyor, konunun sakatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu noktaya -veya buna benzer ba\u015fka birka\u00e7 c\u00fcz’i noktaya- inhisar ettiriyor. “Bir parti se\u00e7ime girmek i\u00e7in neden \u015fu veya bu say\u0131da ilde \u00f6rg\u00fctlenmek zorunda olsun” diye hakl\u0131 olarak soranlar var. Ama, meseleyi daha geni\u015f bir perspektif i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcp de, mesela neden siyasi partilerle ilgili olarak bir “\u00e7er\u00e7eve kanun”la yetinmedi\u011fimizi pek soran \u00e7\u0131km\u0131yor.Dahas\u0131, siyasi partilerle ilgili belli-ba\u015fl\u0131 anayasal g\u00fcvencelerin bulunmas\u0131 \u015fart\u0131yla, siyasi partileri d\u00fczenleyen bir kanuna asl\u0131nda hi\u00e7 ihtiyac\u0131m\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 neden g\u00fcndeme getirmiyoruz? Neden, siyasi partiler kanunlar\u0131n\u0131n anayasal demokrasilerde bir istisna oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi bizim i\u00e7in bir \u015fey ifade etmiyor? Hepsi bir yana, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki kanunun ana \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131n askeri y\u00f6netim d\u00f6neminde kurulmu\u015f olmas\u0131 bile bizi ku\u015fkuland\u0131rmaya yetmiyor mu? Bu konularda kafalar\u0131m\u0131zda soru i\u015faretleri olmamas\u0131n\u0131n nedeni, bizim de devlet se\u00e7kinleri gibi “yasaklaman\u0131n esas, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn istisna oldu\u011fu”na k\u00e2ni olmam\u0131z olmas\u0131n?…Evet ben bir demokrasinin siyasi partiler kanununa ihtiyac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim. \u00c7\u00fcnk\u00fc, hepsi bir yana, partileri kanunla d\u00fczenlemek demek, onlar\u0131n kendi i\u015flerini do\u011fru d\u00fcr\u00fcst y\u00f6netemeyeceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnmek demektir. Bu ise bir siyasi parti olu\u015fturmak \u00fczere bir araya gelen yurtta\u015flar\u0131n kendi ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ve nas\u0131l \u00f6rg\u00fctleneceklerini bilecek kadar akl\u0131-ba\u015f\u0131nda \u00f6zneler olmad\u0131klar\u0131n\u0131 kabul etmekle ayn\u0131 \u015feydir. Ayr\u0131ca, bunun siyasi partilerin demokratik bir siyasetin asl\u00ee ve vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle ba\u011fda\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 da sanm\u0131yorum. \u00d6yle de\u011fil mi, siyaset ve anayasa teorisi kitaplar\u0131nda onlara ne kadar da \u00e7ok demokratik i\u015flev y\u00fckl\u00fcyoruz!…Sivil i\u015fleri kanunla d\u00fczenleme e\u011filiminin K\u0131t’a Avrupas\u0131 kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 Amerikan hukuk uygulamas\u0131ndan bir \u00f6rnek belki baz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n zihninde bir soru i\u015fareti do\u011fmas\u0131na yard\u0131m edebilir. Bak\u0131n\u0131z, Amerika’da siyasi partilerin \u00f6n se\u00e7im mekanizmalar\u0131na ili\u015fkin bir eyalet kanunuyla ilgili 1987 tarihli bir mahkeme karar\u0131nda ne deniyor: Bir eyaletin se\u00e7im kanunu partilerin se\u00e7im komitelerini kamu organlar\u0131 olarak nitelemi\u015f olsa bile, “g\u00f6n\u00fcll\u00fc siyasi \u00f6rg\u00fctlenmeyi yasama yoluyla devletin bir kolu haline getirmek suretiyle bir eyaletin bununla ilgili (anayasal) haklar\u0131 ortadan kald\u0131rabilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc reddediyoruz.”Mahkeme siyasi partilerin i\u00e7 i\u015fleyi\u015fini d\u00fczenleyen kanunlar\u0131n “partilerin kendilerini istedikleri gibi y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131 zedeledi\u011fi”nden bahisle \u015fu mealde devam ediyor: Partilerin kendi y\u00f6netim y\u00f6ntemini se\u00e7meleri, bu gibi d\u00fczenlemeler partilerin yarar\u0131na olsun olmas\u0131n, eyaletin (devletin) verebilece\u011fi bir karar de\u011fildir. Se\u00e7imlerin d\u00fczenli olmas\u0131nda devletin yarar\u0131 bulunmakla birlikte, ayn\u0131 durum partilerin d\u00fczene sokulmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan s\u00f6z konusu de\u011fildir. Devletin partileri kendi yapt\u0131klar\u0131 olumsuzluklardan korumakta hi\u00e7bir hukuki menfaati yoktur. Partilere bu ama\u00e7la yap\u0131lacak m\u00fcdahaleler ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131n\u0131n ihlalidir.Bu arada \u015funu da hat\u0131rlatmakta yarar var: Amerikan anayasas\u0131 siyasi partiler i\u00e7in a\u00e7\u0131k g\u00fcvence \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015f olmad\u0131\u011f\u0131 halde, mahkemeler b\u00f6yle yorum yapabiliyorlar. Kararda s\u00f6z\u00fc edilen anayasal hak da Anayasan\u0131n Birinci De\u011fi\u015fikli\u011fi’nde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan genel \u00f6rg\u00fctlenme ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131d\u0131r.T\u00fcrkiye’deki hakim anlay\u0131\u015f hukuku “hikmet-i h\u00fck\u00fcmet”in gere\u011fi olan bir “yasaklar toplam\u0131” olarak g\u00f6rmekten vazge\u00e7ip bir “g\u00fcvenceler sistemi” olarak alg\u0131lamaya ba\u015flamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, b\u00f6yle daha \u00e7ok akla ziyan durumlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mustafa Erdo\u011fanHacettepe \u00dcniversitesi Baz\u0131 DEHAP y\u00f6neticilerinin kesinle\u015fen mahkumiyeti T\u00fcrkiye siyasetini yeni bir a\u00e7mazla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakt\u0131. \u015eimdi uzmanlar, siyaset\u00e7iler ve s\u0131radan vatanda\u015flar ortaya \u00e7\u0131kan bu garabetin nas\u0131l \u00fcstesinden gelinece\u011fini kara kara d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Ben bu meselenin herkesin ilgilendi\u011finden farkl\u0131 ve daha derin bir yan\u0131yla, i\u015fi bu noktaya getiren hukuk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve ona ba\u011fl\u0131 hukuk siyasetinin ne […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1818","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1818","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1818"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1819,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1818\/revisions\/1819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}