{"id":1799,"date":"2025-08-19T11:41:24","date_gmt":"2025-08-19T11:41:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1799"},"modified":"2025-08-19T11:41:25","modified_gmt":"2025-08-19T11:41:25","slug":"5237-sayili-turk-ceza-kanununda-isnat-yetenegi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/5237-sayili-turk-ceza-kanununda-isnat-yetenegi\/","title":{"rendered":"5237 SAYILI T\u00dcRK CEZA KANUNUNDA \u0130SNAT YETENE\u011e\u0130"},"content":{"rendered":"\n

  Zeki Haf\u0131zo\u011fullar\u0131<\/em>
<\/strong>                                                                                                                                                                                 Ba\u015fkent \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi
                                                                                                                                                                    Ceza ve Ceza Usul\u00fc Hukuku Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131

<\/em>
II
\u0130SNAT YETENE\u011e\u0130
1.Genel olarak
<\/strong>
Su\u00e7un faili insand\u0131r. \u0130nsan\u0131n ayr\u0131ca etik bir de\u011ferdir. Bu konuda tart\u0131\u015fma yoktur. Etik bir de\u011fer oldu\u011fu i\u00e7indir ki, insan\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu \u00fcstlenme erkine sahip oldu\u011fu kabul edilmektedir. Uygar toplumlar, kendilerine v\u00fccut veren hukuk d\u00fczenlerinde, s\u00fcrekli veya ar\u0131z\u00ee olarak bu erkten yoksun olan kimseleri, isnat edilebilir nitelikte g\u00f6rmemektedirler.
O halde isnat yetene\u011fi nedir ? 
Kanun, 765 s K\u2019 undan farks\u0131z olarak, Ceza Sorumlulu\u011funu Kald\u0131ran ve Azaltan Nedenler genel ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda,  31, 32, 33 ve 34. maddelerinde isnat yetene\u011fini azaltan veya kald\u0131ran nedenlere yer vermi\u015f, ancak ayr\u0131ca \u00f6zel bir h\u00fck\u00fcmde isnat yetene\u011fini tan\u0131mlamam\u0131\u015ft\u0131r.\u0130talyan Ceza Kanunu, \u00f6zel bir ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda, 85. maddesinde, isnat fiille s\u0131n\u0131rl\u0131 k\u0131lm\u0131\u015f ve tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re, \u201c Hi\u00e7 kimse, i\u015fledi\u011fi esnada isnat yetene\u011fi yoksa, kanunun su\u00e7 olarak \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir fiilden \u00f6t\u00fcr\u00fc cezaland\u0131r\u0131lamaz \/ Anlama ve isteme yetene\u011fi olan kimse isnat yetene\u011fine sahiptir \u201c .  \u00d6yleyse, isnat yetene\u011fi, \u201canlama yetene\u011fi\u201d ve \u201cisteme yetene\u011fi\u201d olmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu bu tan\u0131m, genelde doktrinde kabul edilen bir tan\u0131md\u0131r.
Anlama yetene\u011fi, failin kendi d\u0131\u015f\u0131nda cereyan eden \u015feyleri sadece salt anlams\u0131 yetene\u011fi de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda yap\u0131lan davran\u0131\u015f\u0131n toplumsal de\u011ferinin fark\u0131nda olmas\u0131d\u0131r. Failin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n mutlaka kanunla \u00e7at\u0131\u015f\u0131r oldu\u011funu bilmesi gerekmez; tersine, onun, genel olarak ortak hayat\u0131n gerekleri ile \u00e7at\u0131\u015f\u0131r oldu\u011funu bilebilir olmas\u0131 yeterlidir.
\u0130steme yetene\u011fi, ki\u015finin,  i\u00e7inden gelen isteklere direnerek, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir bi\u00e7imde davranabilmesi, kendini ortaya koyabilmesidir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, isteme yetene\u011fi,  yap\u0131lmak zorunda  olunan\u0131, isteme  yetene\u011fidir. Ger\u00e7ekten,  \u00f6yle ki\u015filer vard\u0131r ki, onlar, sa\u011fl\u0131kl\u0131 olarak iyiyi k\u00f6t\u00fcden ay\u0131rt etmeyi bilmemekte, sonu\u00e7ta kendilerini belirleyememekte, yani kararlar\u0131na uygun bir bi\u00e7imde hareket edememektedirler. S\u00f6z konusu bu hallerde, isteme yetene\u011fi ortadan kalkmaktad\u0131r.
Ancak, isnat yetene\u011fi, ne tek ba\u015f\u0131na anlama yetene\u011fi, ne de tek ba\u015f\u0131na isteme yetene\u011fi bulundu\u011funda mevcut olmaktad\u0131r. \u0130snat yetene\u011fi, hem anlama yetene\u011fi hem de isteme yetene\u011fi birlikte bulundu\u011funda mevcut olmaktad\u0131r. 
Anlama ve isteme yetene\u011fi iki kategori insanda bulunmamaktad\u0131r. Bunlar  yeterli toplumsal geli\u015fmi\u015fli\u011fe ula\u015fmam\u0131\u015f olan veya a\u011f\u0131r psi\u015fik  \u00f6z\u00fcrleri bulunan ki\u015filerdir. Bu demektir ki, isnat yetene\u011fi, ifadesini, ki\u015finin psi\u015fik olgunlu\u011funda ve ak\u0131lsal sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda bulmaktad\u0131r.
B\u00f6yle olunca, isnat yetene\u011fi, failin bir niteli\u011fini, bireyin bir olmak bi\u00e7imini, ba\u015fka bir deyi\u015fle ki\u015finin bir durumunu ifade etmektedir. Bunun bir sonucu olarak, isnat yetene\u011finin, failin su\u00e7u i\u015flendi\u011fi esnada mevcut olmas\u0131 zorunludur, \u00e7\u00fcnk\u00fc sorumlu olmas\u0131n\u0131 gerektiren ihlal fiili, o esnada ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2. \u0130snat yetene\u011finin esas\u0131

<\/strong>\u0130nsan ni\u00e7in davran\u0131\u015f\u0131ndan sorumlu tutulmaktad\u0131r, bundan hi\u00e7 mi vazge\u00e7ilemez sorusu, mutasavv\u0131flardan (1)<\/strong> filozoflara, ahlak\u00e7\u0131lardan hukuk\u00e7ulara kadar herkesi me\u015fgul etmi\u015ftir.
Ger\u00e7ekten, \u00f6z\u00fcnde ki\u015finin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmesi erki olan isnat yetene\u011finin, yani ki\u015finin ihlale tepki olarak ceza m\u00fceyyidesine \u00e7arpt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n esas\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu meselesi, ceza hukuk\u00e7ular\u0131 aras\u0131nda da hep tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur.
Klasik ceza hukuku okulu, isnat yetene\u011finin esas\u0131n\u0131 \u201c irade serbestisinde\u201d  bulmaktad\u0131r. Ceza, madem \u00f6detmedir, insan\u0131n i\u015flemi\u015f oldu\u011fu fiilin bilin\u00e7li ve serbest bir nedeni olmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Su\u00e7 iradi bir fiildir. \u0130nsan iyiyi k\u00f6t\u00fcden ay\u0131rt etme erkine sahiptir. Su\u00e7 k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. \u0130yiyi se\u00e7me imkan\u0131 varken, k\u00f6t\u00fcy\u00fc se\u00e7en insan,  serbest se\u00e7iminden sorumludur. Ancak, hen\u00fcz yeterli erginli\u011fe ula\u015fmam\u0131\u015f olan veya a\u011f\u0131r psi\u015fik \u00f6zr\u00fc bulunan kimseler iradesi serbestisine sahip de\u011fildirler. Dolay\u0131s\u0131yla, bunlara ceza verilemez. \u0130rade serbestisinden k\u0131sman yoksun kimselere, belli ya\u015flardaki k\u00fc\u00e7\u00fcklere gelince, adalet gere\u011fi olarak, bunlar\u0131n  cezalar\u0131n\u0131n indirilmesi zorunlu olmaktad\u0131r.
\u0130rade serbestisi, ilk \u00e7a\u011flardan beri, tart\u0131\u015f\u0131la gelen felsefi bir sorundur. \u0130rade serbestisinin kar\u015f\u0131t\u0131, determinizmdir. Ger\u00e7ekten irademiz serbest mi, yoksa bir aldatmaca i\u00e7inde mi bulunuyoruz, hala bug\u00fcn, kesin olarak kan\u0131tlanm\u0131\u015f de\u011fildir. Ayn\u0131 bi\u00e7imde, do\u011fruluk pay\u0131 olsa bile, toplumsal-psi\u015fik varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z mutlak olarak determinizmin eseridir de diyemiyoruz. \u00d6teki kadar bu da hen\u00fcz kan\u0131tlanm\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce de\u011fildir. 
Bununla birlikte, Pozitivist ceza hukuku okulu, Klasik ceza hukuku okulunun tam kar\u015f\u0131t\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu okul insan\u0131n iradesinin serbest oldu\u011funu kabul etmez. \u0130rade, s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya, i\u00e7inde cereyan etti\u011fi psi\u015fik ve toplumsal nedenlerle ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. B\u00f6yle olunca,  art\u0131k bireysel sorumluluktan s\u00f6z etmemek, ama toplumsal veya kanuni sorumluluktan s\u00f6z etmek gerekmektedir. \u00d6yleyse, isnat yetene\u011fi olan insan ve olmayan insan ay\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131lamaz. Her insan, su\u00e7 i\u015fledi\u011finde, hi\u00e7bir ay\u0131r\u0131ma tabi tutulmaks\u0131z\u0131n, mutlaka topluma hesap vermelidir. Toplum, kim olursa olsun, su\u00e7 i\u015fleyene kar\u015f\u0131, kendisini, ceza, yani \u00f6detici olan bir tedbirlerle de\u011fil, ama iyile\u015ftirici ve g\u00fcven sa\u011flay\u0131c\u0131 tedbirlerle, yani g\u00fcvenlik tedbiri denen tedbirlerle savunmal\u0131d\u0131r.
\u0130snat yetene\u011finin esas\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu konusunda, gerek irade serbestisinin, gerekse determinizmin felsefi platformda kalmas\u0131, birinin \u00f6tekinden mutlak olarak \u00fcst\u00fcn oldu\u011funun hala kan\u0131tlanamam\u0131\u015f olmas\u0131 (Pagliaro, 625 ) ceza hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131 ba\u015fka \u00e7\u00f6z\u00fcmler aramaya y\u00f6neltmi\u015ftir.
Ger\u00e7ekten, bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, isnat yetene\u011fini, normal karar verme erki olarak tan\u0131mlamakta; normalli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131 bir yerde, cezaland\u0131rman\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmayaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir ( teoria della normalita\u2019 ). Ba\u015fka bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, isnat yetene\u011finin esas\u0131n\u0131n, failine uyan davran\u0131\u015fta, a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n bizzat failin ki\u015fili\u011fini yans\u0131tmas\u0131nda bulmaktad\u0131r ( teoria dell\u2019 identita\u2019 personale). Son olarak, bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, isnat yetene\u011finin, ifadesini, cezan\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc korkutucu  etkisi ile insanlar\u0131 su\u00e7 i\u015flemekten al\u0131koymas\u0131nda buldu\u011fu kanaatindedir. B\u00f6yle olunca, hen\u00fcz yeterli olgunlu\u011fa eri\u015fmemi\u015f kimselere, ak\u0131l hastalar\u0131na ceza verilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar, psikolojik olarak zorlanmaya uygun ki\u015filer de\u011fildirler ( teoria dell\u2019 intimidabilita\u2019 ).
Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden ele\u015ftirilmi\u015ftir.
Kanun, a\u00e7\u0131k\u00e7a  g\u00fcvenlik tedbirlerine yer vermi\u015f olmakla birlikte, ceza sorumlulu\u011funun \u015fahsili\u011fi, kusursuz su\u00e7 olmaz ilkesini, ihlale tepki olarak yegane yapt\u0131r\u0131m\u0131n ceza m\u00fceyyidesi oldu\u011funu kabul etmi\u015f olmakla, 657 s. Kanundan farks\u0131z olarak, isnat yetene\u011finin esas\u0131n\u0131n irade serbestisi oldu\u011funu kabul etmi\u015f olmaktad\u0131r. Bu, kanun yorumlan\u0131rken, 657 s. Kanun d\u00f6neminde olu\u015fmu\u015f olan doktrin ve uygulamalar\u0131n, sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmede, halen  ge\u00e7erli oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

3. Kanunda isnat yetene\u011fi

<\/strong>Kanun,  madde gerek\u00e7elerinde \u201ckusur yetene\u011fi\u201d dedi\u011fi isnat yetene\u011fini, 31. maddesinde \u201ci\u015fledi\u011fi fiilin hukuki anlam ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 alg\u0131layamamas\u0131 \u201c  \u201cdavran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011finin yeterince geli\u015fmemi\u015f olmas\u0131 \u201c  \u015feklinde ifade etmektedir.
Alman Ceza hukukundan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu ifadeler, asl\u0131nda anlama yetene\u011fi ve isteme yetene\u011fi  ifadelerinin k\u00f6t\u00fc bir a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Ger\u00e7ekten, denmektedir ki, Alman Ceza Kanununun kulland\u0131\u011f\u0131 \u201c fiilin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda olma yetene\u011fi \u201c terimi \u00f6z\u00fcnde \u201canlama yetene\u011fi\u201d teriminin ayn\u0131s\u0131d\u0131r. Doktrinde yayg\u0131n kanaat, \u201c fiilin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilincinde olunmas\u0131\u201d ceza kanununu bilinmesine ve herhalde fiilin cezaland\u0131r\u0131lan bir fiil oldu\u011funun fark\u0131nda olunmas\u0131na kadar  g\u00f6t\u00fcr\u00fclmemeli; sadece, fiilin, somut olayda, maddeten hukuka ayk\u0131r\u0131 bir fiil oldu\u011funun anlam\u0131\u015f olmas\u0131 yeterli say\u0131lmal\u0131d\u0131r \u015feklindedir   (  Fornasari, 321, 322 ).
Bu demektir ki, failin fiilinin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilincinde olmas\u0131, \u00f6z\u00fcnde, madde gerek\u00e7esinde ifade edilen failin \u201ci\u015fledi\u011fi fiilin bir haks\u0131zl\u0131k olu\u015fturdu\u011funun bilincinde olmas\u0131 \u201c ile ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc fiilin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde \u201cahlaka ayk\u0131r\u0131l\u0131k\u201d yoktur, oysa fiilin \u201chaks\u0131zl\u0131k olu\u015fturdu\u011funun bilincinde olman\u0131n i\u00e7erisinde ahlaka ayk\u0131r\u0131l\u0131k da vard\u0131r. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, doktrin, failin fiilini bilmi\u015f , yani \u201canlam ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131\u201d alg\u0131lam\u0131\u015f olmas\u0131 i\u00e7in, fiilinin ahlaka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmi\u015f olmas\u0131na bakmamakta; yukar\u0131da belirtildi\u011fi \u00fczere, genel olarak, failin, fiilinin ortak hayat\u0131n gerekleri ile \u00e7at\u0131\u015f\u0131r oldu\u011funu bilmi\u015f olmas\u0131n\u0131 yeterli g\u00f6r\u00fclmektedir.
\u201cDavran\u0131\u015f\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011finin bulunmamas\u0131\u201c herhalde isteme yetene\u011finin yoklu\u011fu anlam\u0131ndad\u0131r. Bunun ne oldu\u011fu yukar\u0131da a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f bulunuyoruz. Ger\u00e7ekten, Kanun, madde gerek\u00e7esinde a\u00e7\u0131k\u00e7a ki\u015finin \u201ciradesine yeterince hakim olamamas\u0131ndan \u201c s\u00f6z etmektedir. Ki\u015finin iradesine hakim olamamas\u0131, ku\u015fkusuz isteme yetene\u011finin yoklu\u011fu anlam\u0131ndad\u0131r.
Kanunda, 31\/2. maddede, isnat yetene\u011fini birbirini \u00e7elen iki farkl\u0131  ifade ile tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Birinci tan\u0131m, se\u00e7enekli olumsuz bir \u00f6nermedir. Ger\u00e7ekten, Kanun,\u201c i\u015fledi\u011fi fiilin hukuki anlam ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 alg\u0131layamamas\u0131 VEYA<\/strong> davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011finin yeterince GEL\u0130\u015eMEM\u0130\u015e  OLMASI halinde \u201c isnat yetene\u011fi yoktur demektedir. Olumsuz  se\u00e7enekli \u00f6nerme olumlu se\u00e7enekli \u00f6nerme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda,\u201c i\u015fledi\u011fi fiilin hukuki anlam ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 alg\u0131lamas\u0131 VEYA davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011finin yeterince GEL\u0130\u015eM\u0130\u015e  OLMASI halinde \u201c isnat yetene\u011fi vard\u0131r olmaktad\u0131r. B\u00f6yle olunca, isnat yetene\u011fi, birlikte \u201canlama ve isteme yetene\u011finden\u201d olu\u015fmamakta, tersine isnat yetene\u011fini varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, tek ba\u015f\u0131na anlama yetene\u011finin veya tek ba\u015f\u0131na isteme yetene\u011finin bulunmas\u0131 yeterli say\u0131lmaktad\u0131r. Bu m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir sonu\u00e7tur. \u0130fadenin do\u011frusunun, failin \u201ci\u015fledi\u011fi fiilin hukuki anlam ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ALGILAYAB\u0130L\u0130R OLMAMASI VE davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011finin yeterince GEL\u0130\u015eM\u0130\u015e  OLMAMASI halinde \u201c isnat yetene\u011fi yoktur bi\u00e7iminde olmas\u0131 gerekir. Ger\u00e7ekten, bir sonraki c\u00fcmlede, Kanun, \u201c i\u015fledi\u011fi fiili alg\u0131lama VE<\/strong> bu fiille ilgili olarak davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011finin varl\u0131\u011f\u0131 halinde \u201c isnat yetene\u011finin oldu\u011funu kabul etmi\u015ftir. Yap\u0131lmas\u0131 gereken, se\u00e7enekli \u00f6nerme yerine, Kanunun kulland\u0131\u011f\u0131 do\u011fru olan bu ikinci \u00f6nermeyi olumsuz halinde ifade etmektir. Bu, isnat yetene\u011finin, se\u00e7enekli \u00f6nerme olarak ifade edilmeye elveri\u015fli  olmamas\u0131 demektir.
B\u00f6yle olunca, Kanunun, failin, fiilini i\u015fledi\u011fi esnada \u201ci\u015fledi\u011fi fiili alg\u0131lama ve bu fiille ilgili olarak davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011finin bulunmamas\u0131 halinde\u201d  isnat yetene\u011fi  yoktur ve bununa kar\u015f\u0131l\u0131k, failin, fiilini i\u015fledi\u011fi esnada \u201ci\u015fledi\u011fi fiili alg\u0131lama ve bu fiille ilgili olarak davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011finin bulunmas\u0131 halinde\u201d  isnat yetene\u011fi vard\u0131r bi\u00e7iminde anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Kanun koyucunun hata yapmamas\u0131 as\u0131l oldu\u011fundan, normun do\u011fru ifadesinin b\u00f6yle olmas\u0131 gerekmektedir.
Kanun \u201c fiili i\u015fledi\u011fi s\u0131rada \u201c veya \u201c i\u015fledi\u011fi fiilin \u201c diyerek ( m. 31\/1, 2, 3, 33, 32, 34 ) isnat yetene\u011finin fiilin i\u015flendi\u011fi esnada bulunmas\u0131n\u0131 aramaktad\u0131r. Bu, fiilsiz su\u00e7 olmaz kural\u0131n\u0131n zorunlu bir sonucudur.
Kanun, isnat yetene\u011fi i\u00e7in, hem anlama hem de isteme yetene\u011finin birlikte bulunmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Esasen, Kanun, se\u00e7enekli \u00f6nerme ile bu ba\u011f\u0131nt\u0131ya i\u015faret etmi\u015ftir.
Kim ne derse desin, isnat yetene\u011fi, Kanunda, failin bir niteli\u011fini, bireyin bir olmak bi\u00e7imini, ba\u015fka bir deyi\u015fle, ki\u015finin bir durumunu ifade etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

4. Su\u00e7 ve isnat yetene\u011fi
<\/strong>
Failin bir durumunu ifade eden isnat yetene\u011fi, su\u00e7un bir unsuru mudur, yoksa de\u011fil midir meselesi doktrinde tart\u0131\u015f\u0131lan bir konudur.
Ger\u00e7ekten, kusurlulu\u011fun genelde normatif anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kabul edenler, isnat yetene\u011finin veya onlar\u0131n ifadesi ile kusur ehliyetinin, su\u00e7un bir unsuru olan kusurlulu\u011fun i\u00e7inde oldu\u011funu, a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 kusurlulu\u011fun \u00f6n \u015fart\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funu ileri s\u00fcrmektedirler ( Bettiol, 393 ). Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ele\u015ftirilmi\u015ftir. Denmektedir ki, madem anlama ve isteme yetene\u011finden yoksun bir kimse de kast ve taksirle hareket edebilmektedir, isnat yetene\u011fi, kusurlulu\u011fun bir unsuru veya bir \u00f6n \u015fart\u0131 de\u011fildir.
Kusurlulu\u011fu farkl\u0131 anlayanlar, isnat yetene\u011fini, su\u00e7un unsurlar\u0131 aras\u0131nda, \u00f6zellikle kusurlulu\u011fun bir \u00f6n \u015fart\u0131 olarak g\u00f6rmemekte, genellikle failin bir niteli\u011fi, bireyin bir olmak bi\u00e7imi, ba\u015fka bir deyi\u015fle ki\u015finin bir durumu olarak  alg\u0131lamaktad\u0131rlar ( Antolisei,  609  ).
Bir fiilin bir ki\u015fiye isnat edilebilmesinin esas\u0131n\u0131 \u201ciradenin nedenselli\u011fi\u201d kavram\u0131na dayand\u0131ran Manzini, her ne kadar kimilerince tek bir kavram say\u0131lsa da, isnat edilebilirlik ile ceza sorumlulu\u011fun ayn\u0131 \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindedir. B\u00fcy\u00fck hukuk\u00e7uya g\u00f6re, isnadiyet, ceza ehliyeti olan bir kimsenin kanunun bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir fiilin hukuken nedeni say\u0131labilmesi i\u00e7in kanunun  arad\u0131\u011f\u0131  maddi ve psi\u015fik ko\u015fullar\u0131n t\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, ceza sorumlulu\u011fu, bir kimsenin, bir su\u00e7un isnat edilebilir olmas\u0131n\u0131n sonucu olarak,  cezaya katlanma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Cezaya ehil olmak hem isnat edilebilir olman\u0131n, hem de ceza sorumlulu\u011funun zorunlu ko\u015fuludur. Bundan birincisi, bir kimsenin ceza hukukunun muhtemel s\u00fcjesi olmas\u0131 i\u00e7in gereken ko\u015fullarla ilgiliyken; ikincisi, ceza hukukunun fil hal s\u00fcjesi olabilmesi, yani o ki\u015finin i\u015fledi\u011fi kanuna ayk\u0131r\u0131 somut fiilin faili olabilmesi i\u00e7in gereken  ko\u015fullarla ilgilidir ( Istituzioni, 68 ).
Leone ( L\u2019imputabilita\u2019, in Riv. it., 1937, 361 ) isnat yetene\u011fini \u201ckusurlu iradeden\u201d ayr\u0131 tutmakta, isnat yetene\u011fini su\u00e7un \u00f6n \u015fart\u0131 saymaktad\u0131r.
657 s. Kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu d\u00f6nemde olu\u015fan doktrinde, isnat yetene\u011fini, kusurlulu\u011fun bir \u00f6n \u015fart\u0131 olarak g\u00f6renler yan\u0131nda failin bir  niteli\u011fi, bireyin bir olmak bi\u00e7imi, k\u0131sacas\u0131 ki\u015finin bir durumu olarak g\u00f6renler de bulunmaktad\u0131r . Uygulamada, isnat yetene\u011fi, aksine kararlar olmakla birlikte, genellikle failin bir durumu olarak alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.
Kanun, isnat yetene\u011fini, 657 s Kanunun sisteminden farks\u0131z olarak, \u201cCeza Sorumlulu\u011funu Kald\u0131ran ve Azaltan Nedenler\u201d aras\u0131nda d\u00fczenlemi\u015ftir. Bu y\u00fczden, \u0130CK\u2019 undan farkl\u0131 olarak ( Antolisei, 324, 615 ), Kanunun  sisteminden, Kanunun,  isnat yetene\u011fini a\u00e7\u0131klayan \u015fu veya bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi benimsedi\u011fini iddia etmek  olana\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r.
Kanunun sistemi esas olmakla birlikte, bu konuda, haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, madde  gerek\u00e7elerinde, i\u015fe yarar bir i\u015farete de rastlanmamaktad\u0131r. Bu, kanun koyucunun, akademik bir tart\u0131\u015fmaya girmek istememesi, eskiden oldu\u011fu gibi, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc, zaten olu\u015fmu\u015f bulunan doktrin ve uygulaman\u0131n yol g\u00f6stericili\u011finde, yeni olu\u015facak doktrine ve uygulamaya b\u0131rakm\u0131\u015f olmas\u0131 demektir.
\u0130snat yetene\u011fi, bizce, ceza m\u00fceyyidesinin muhatab\u0131 k\u0131l\u0131nabilmesi i\u00e7in, su\u00e7un failinde bulunmas\u0131 zorunlu  niteliktir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, isnat yetene\u011fi, kanunun su\u00e7 sayd\u0131\u011f\u0131 bir fiili i\u015fleyen bir kimseye ceza m\u00fceyyidesini uygulayabilmenin  zorunlu ko\u015fuldur. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, isnat yetene\u011finin yoklu\u011fu,  sadece ceza m\u00fceyyidesinden muafiyetin  ki\u015fisel bin nedenini olu\u015fturmaktad\u0131r. 
Bu ba\u011flamda, isnat yetene\u011finin yoklu\u011fu halinde ki\u015finin ceza m\u00fceyyidesinden muaf olmas\u0131 demek,  isnat yetene\u011finden yoksun kimselerin, k\u00fc\u00e7\u00fckler, ak\u0131l hastalar\u0131 vs., ceza kanununu ihlallerinin, ihlale tepki olarak bir ceza m\u00fceyyidesi ile kar\u015f\u0131lanmamas\u0131na ra\u011fmen, fiilin su\u00e7 olu\u015fturmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu ki\u015filerin su\u00e7un faili olmalar\u0131 demektir ( Antolisei, 616 ).  Bizce pek tutarl\u0131 olmamakla birlikte, kanunun dizayn\u0131, isnat yetene\u011fini failin bir durumu olarak alg\u0131lamaya engel de\u011fildir. Ger\u00e7ekten, sistemine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Kanunun, isnat yetene\u011finden yoksun kimseleri cezadan muaf tuttu\u011fu( m. 20, 31, 32, 33, 45, 56, 57 ), ancak fiillerini su\u00e7, kendilerini su\u00e7un faili sayd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. <\/p>\n\n\n\n

5. Sebebinde serbest hareketler

<\/strong>\u0130snat yetene\u011finin fiilini i\u015fledi\u011fi esnada failde bulunmas\u0131 zorunludur.  Kural\u0131n istisnas\u0131 yoktur. Ancak, burada, bir su\u00e7u i\u015flemeden \u00f6nce kendisini isnat yetene\u011finden yoksun k\u0131lan, bu durumda bulunurken su\u00e7 i\u015fleyen fail, fiilinden sorumlu olacak m\u0131d\u0131r, olacaksa neye g\u00f6re sorumlu olacakt\u0131r meselesi ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
Bu konuda ne 657 s. Kanunda, ne de bu kanunda (2)<\/strong> bir a\u00e7\u0131kl\u0131k bulunmaktad\u0131r. Ger\u00e7ekten, Kanun, sadece bir kimseye cebir ve \u015fiddet, korkutma ve tehdit alt\u0131nda su\u00e7 i\u015fleten ki\u015fiyi ( m.28 ),  su\u00e7un i\u015flenmesinde bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 ara\u00e7 olarak kullanan ki\u015fiyi ( m. 37\/2 ) fail sayarken;  kanunun su\u00e7 sayd\u0131\u011f\u0131 bir fiili i\u015flemek i\u00e7in kendisini isnat yetene\u011finden yoksun k\u0131larak bir su\u00e7 arac\u0131 haline getiren ve bu yolla  i\u015flemeyi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 su\u00e7u i\u015fleyen kimse hakk\u0131nda bir d\u00fczenleme yapmam\u0131\u015ft\u0131r. 
Ger\u00e7ekten, \u00f6r., isnat yetene\u011fine sahipken i\u015flemeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir su\u00e7u i\u015flemek cesaretini kendinde bulamayan bir kimse, alkol veya uyu\u015fturucu alarak kendisini isnat yetene\u011finden yoksun k\u0131lar, o durumda bulunurken  su\u00e7u  i\u015flerse, fiilinden sorumlu olacak midir, olacaksa neye g\u00f6re sorumlu olacakt\u0131r? Bu konuyla ilgili olarak, doktrinde, ayr\u0131ca,  kendisinde makas de\u011fi\u015ftirmemek cesaretini bulamayan, cesaretlenmek i\u00e7in bilerek ve isteyerek kendisini sarho\u015f eden, dolay\u0131s\u0131yla bu durumda bulunurken yolda olan bir trenin yoldan \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan tren memuru; uykusunun derin oldu\u011funu bildi\u011fi halde bebe\u011fini yata\u011f\u0131na alan annenin uykudayken bebe\u011fi havas\u0131z b\u0131rakarak \u00f6ld\u00fcrmesi; direksiyon ba\u015f\u0131nda bir an i\u00e7in uyuyarak bir kazaya neden olan s\u00fcr\u00fcc\u00fc \u00f6rnek g\u00f6sterilmektedir.
Buradan, sebebinde serbest hareketlerde, sorumlulu\u011fun esas\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu sorunu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, b\u00f6yle bir durumda olan bir kimse, fiilinden sorumlu olacak m\u0131d\u0131r; e\u011fer olacaksa, ortada kural\u0131n bir istisnas\u0131 m\u0131 vard\u0131r; kural\u0131n istisnas\u0131 yoksa, su\u00e7tan sorumlulu\u011funun esas\u0131 ne olmaktad\u0131r ?
Bir kimse ba\u015fka bir kimse taraf\u0131ndan bir su\u00e7ta ara\u00e7 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kanun, kullanan\u0131 cezaland\u0131rmaktad\u0131r. B\u00f6yle olunca, bir kimse kendisini isnat yetene\u011finden yoksun k\u0131larak bu durumdayken bir su\u00e7un i\u015flerse, kendini bir su\u00e7 aleti konumuna soktu\u011fundan, o kimsenin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 kural\u0131n istisnas\u0131 olmaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc su\u00e7ta bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 kullanmaktan farks\u0131z olarak, fail, burada,  bir ba\u015fkas\u0131 yerine  kendisini bir su\u00e7 aleti konumuna sokarak su\u00e7 i\u015flemektedir. K\u0131sacas\u0131, fail, sonunda, do\u011frudan kendi \u015fahs\u0131n\u0131 c\u00fcrm\u00ee plan\u0131n\u0131n arac\u0131 k\u0131lmaktad\u0131r. Doktrin, failin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 hakk\u0131nda, kanunda a\u00e7\u0131k bir d\u00fczenlemenin bulunmas\u0131na gerek olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatindedir. Sebebinde serbest hareketlerin \u00f6zelli\u011fi; failin isnat yetene\u011finin oldu\u011fu bir esnada, bir su\u00e7 i\u015flemek i\u00e7in kendisini isnat yetene\u011finden mahrum etmesi, b\u00f6ylece su\u00e7u  i\u015flemeye ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131,  isnat yetene\u011finin yoklu\u011funda,  su\u00e7u i\u015flemeyi s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bir d\u00fczenleme ister olsun ister olmas\u0131n, bu nitelikteki bir fiili, herhalde kanunun cezas\u0131z b\u0131rakmamas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/p>\n\n\n\n

D\u0130PNOTLAR:
(1) B\u00fcy\u00fck mutasavv\u0131f, Kaygusuz Abdal, \u201c NEFES \u201d isimli \u015fiirinde,  \u201c Adem\u2019i bal\u00e7\u0131ktan yo\u011furdun yapt\u0131n\/ Yap\u0131p da neylersin bundan sana ne\/ Halk ettin insan\u0131 sald\u0131n cihana\/ sal\u0131p da neylersin, bundan sana ne & Bakkal m\u0131s\u0131n teraziyi neylersin\/ \u0130\u015fin g\u00fcc\u00fcn yoktur g\u00f6n\u00fcl eylersin\/ Kulun g\u00fcnah\u0131n\u0131 tart\u0131p neylersin\/ Ge\u00e7i ver su\u00e7undan bundan sana ne & Katran kazan\u0131n\u0131 d\u00f6k\u00fcver gitsin\/ M\u00fcmin olan kullar d\u00eedara yetsin\/ Emr eyle y\u0131lana tamuyu yutsun\/ S\u00f6nd\u00fcr \u015fu ate\u015fi bundan sana ne & Sefil d\u00fc\u015ft\u00fcm bu alemde na\u00e7ar\u0131m\/ K\u0131ldan k\u00f6pr\u00fc yaratm\u0131\u015fs\u0131n ge\u00e7erim\/ \u015fol k\u00f6pr\u00fcden ge\u00e7emezsem u\u00e7ar\u0131m\/ Ge\u00e7ir kullar\u0131n\u0131 bundan sana ne & Kaygusuz Abdal der: Cennet yaratt\u0131n\/ Cehenneme nice kullar\u0131 att\u0131n\/ Nicesin ate\u015f-i a\u015fk ile yakt\u0131n\/ Yak\u0131p da neylersin bundan sana ne \u201c diyerek ( Vasfi Mahir Kocat\u00fcrk, Tekke \u015eiirleri Antolojisi, Bulu\u015f Kitabevi, Ankara 1955, 155 ) daha XV. Y\u00fczy\u0131lda, davran\u0131\u015f\u0131ndan sorumlu tutulan  insan\u0131n, \u00e7eli\u015fkili yazg\u0131s\u0131n\u0131,  b\u00fcy\u00fck bir isyanla dile getirmi\u015ftir.
(2) Kanunda isnat yetene\u011fini kald\u0131ran nedenler aras\u0131nda \u201c Ge\u00e7ici nedenler\u2026.\u201d  madde ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan  34. maddesinin gerek\u00e7esinde, doktrinde genelde sebebinde serbest hareketlere \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilen,  \u201cyata\u011f\u0131nda  bebe\u011fini emzirdi\u011fi s\u0131rada uykuya dalan ve onun \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olan  anne \u201c \u00f6rne\u011finin , kanunun anlad\u0131\u011f\u0131 anlamda isnat yetene\u011fini kald\u0131ran \u201c ge\u00e7ici nedenler\u201d ile ilgili oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Ger\u00e7ekten, Kanun, 34\/1. maddesinde  \u201c ge\u00e7ici bir nedenle i\u015fledi\u011fi fiilin hukuki anlam ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 alg\u0131layamayan  veya fiille ilgili olarak davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011fi \u00f6nemli derecede azalm\u0131\u015f olan ki\u015fiye ceza verilmez \u201c  derken,  gerek\u00e7ede annenin uyku halinde isnat yetene\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederken,  \u201c uykuya  ge\u00e7meden  \u00f6nceki d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir \u201c diyerek  anneyi cezaland\u0131rmas\u0131,  isnat yetene\u011fini kald\u0131ran ge\u00e7ici nedenlerle ilgili de\u011fildir, sebebinde serbest hareketlerle ilgilidir. \u00d6yle san\u0131yoruz ki, kanun koyucu, yeterli \u00f6zeni g\u00f6stermeyerek, sebebinde serbest hareketlerle, ge\u00e7ici nedenleri birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.  kanun, 34\/1. maddede, ge\u00e7ici nedenler isnat yetene\u011finden yoksun kalan \u201cki\u015fiye ceza verilmez\u201d demekte;  ancak gerek\u00e7ede verdi\u011fi \u00f6rnekte, kuraldan ayr\u0131larak faili cezaland\u0131r\u0131rken, cezaland\u0131rman\u0131n esas\u0131n\u0131,  bu kez sebebinde serbest hareketlere ba\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Zeki Haf\u0131zo\u011fullar\u0131                                                                                                                                                               […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1799","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1799"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1800,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1799\/revisions\/1800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}