{"id":1793,"date":"2025-08-19T11:39:48","date_gmt":"2025-08-19T11:39:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lopsssdoner.com\/?p=1793"},"modified":"2025-08-19T11:39:50","modified_gmt":"2025-08-19T11:39:50","slug":"yargi-kararlarinin-uygulanmamasindan-dogan-sorumluluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/2025\/08\/19\/yargi-kararlarinin-uygulanmamasindan-dogan-sorumluluk\/","title":{"rendered":"YARGI KARARLARININ UYGULANMAMASINDAN DO\u011eAN SORUMLULUK"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>&nbsp;<em>Av. Bahad\u0131r Turan DURMAZ<\/em><br><\/strong><em>&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; ANKARA BAROSU<br>&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; turandurmaz@gmail.com<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bir Frans\u0131z yazar\u0131n idare tan\u0131m\u0131;<br>\u201c<em>\u2026hasta ruhlu ve insanl\u0131ktan uzak\u2026dostluk yoluyla var\u0131labilecek \u00e7\u00f6z\u00fcmleri reddeden, didi\u015fme konusunda a\u00e7g\u00f6zl\u00fc, \u0130dare Mahkemelerini i\u015ften ba\u015flar\u0131n\u0131 alamaz hale getiren, yarg\u0131 yerleri kendisini haks\u0131z \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131nda da, genellikle bu kararlar\u0131 uygulamaktan ka\u00e7an\u2026 uyu\u015fmazl\u0131ktan zevk al\u0131r gibi\u2026 m\u00fcsadeye dayanan g\u00fcc\u00fc de sanki en g\u00f6rkemli noktas\u0131na kendisinden isteneni geri \u00e7evirdi\u011fi zaman ula\u015f\u0131yor san\u0131lan \u2026 biraz daha cana yak\u0131n olma fikri bile kendisini kahreden \u2026\u201d ***<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>A &#8211; G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><br>\u0130dare etmekle h\u00fck\u00fcm vermenin, ayr\u0131 g\u00f6revler oldu\u011funa ve ayr\u0131 organlarca yerine getirilmesi gerekti\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131na kolay var\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Her d\u00f6nemde ve her hukuki d\u00fczende, kamu hizmetini etkili ve verimli bir bi\u00e7imde sa\u011flamakla g\u00f6revli olan y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n; daha \u00f6nceden veya kendisince belirlenmi\u015f belirli hukuk kurallar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak faaliyette bulunmad\u0131\u011f\u0131, idare edenlerin ki\u015fisel arzu ve yararlar\u0131n\u0131 yerine getirme amac\u0131n\u0131 g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ve kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc bir sindirme ve bask\u0131 arac\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Y\u00f6netilenleri bu keyfilikten kurtarabilmek i\u00e7in idarenin i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok denetim y\u00f6ntemleri geli\u015ftirilmi\u015f ve uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Hukuk anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve idari rejimin de\u011fi\u015fmesi veya geli\u015fmesiyle denetim y\u00f6ntemleri de geli\u015fmi\u015ftir. Ancak, bu denetim y\u00f6ntemleri aras\u0131nda en etkili olan\u0131, idarenin eylem ve i\u015flemlerinin hukuka uygunlu\u011funun yarg\u0131n\u0131n denetimine tabi tutulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesine g\u00f6re \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti Sosyal Hukuk Devletidir.\u201d Hukuk devleti; kamu hizmeti g\u00f6renlere hukuki g\u00fcvenceler sa\u011flayan, g\u00fcvence sa\u011flamak i\u00e7in koydu\u011fu kurallara ba\u011fl\u0131 olan ve verilen yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 ilgililerin ba\u015fvurusuna gerek kalmadan infaz eden devleti ifade eder. Kurallara ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n denetimini elbette ki yarg\u0131 yapacakt\u0131r. Buradan da ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yarg\u0131 sisteminin var olmas\u0131 gerekti\u011fi ve yarg\u0131 taraf\u0131ndan verilen kararlara uyulmak zorunda olundu\u011fu anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Hukuk devletinin vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131ndan inceleme konusuyla ilgili olanlar;<br>* Kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn temsilcisi olan idare, faaliyetlerinde hukuka uygun davranmak zorundad\u0131r.<br>* \u0130darenin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, kamu hizmetinden yararlananlarca \u00f6nceden belirlenebilir olmas\u0131 gerekir. (\u0130darenin takdir yetkisinin oldu\u011fu durumlarda bile Anayasa\u2019n\u0131n 10. maddesi gere\u011fi ayn\u0131 durumda olanlara kar\u015f\u0131 ayn\u0131 y\u00f6nde uygulama yapmas\u0131 gerekti\u011fi \u015f\u00fcphesizdir.)<br>* \u0130darenin, yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131k ve bununla da ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 zorunludur. \u0130darenin yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131k olmamas\u0131 durumunda, yarg\u0131n\u0131n ve hukuk devletinin varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek do\u011fru olmaz. Ayn\u0131 \u015fekilde al\u0131nan yarg\u0131 kararlar\u0131na uyulmamas\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z yarg\u0131 erkini anlams\u0131z ve etkisiz hale getirmektir.<br>* \u0130darenin mali sorumlulu\u011fu ( Anayasa 125. madde); idarenin, kamu hizmeti g\u00f6renlere verdi\u011fi zararlardan dolay\u0131 sorumlu tutulmas\u0131n\u0131 ifade eder. Kural, idarenin kusurun varl\u0131\u011f\u0131 halinde sorumlu oldu\u011fudur; ancak baz\u0131 hallerde idarenin kusursuz sorumlulu\u011funu da kabul etmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>\u2026(Hukuk devletinin temel unsuru b\u00fct\u00fcn devlet faaliyetlerinin hukuk kurallar\u0131na uygun olmas\u0131d\u0131r). Hukuk devleti, insan haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6steren bu haklar\u0131 koruyucu, adil bir hukuk d\u00fczenini kuran bunu devam ettirmeye kendini zorunlu sayan ve b\u00fct\u00fcn faaliyetlerinde hukuka ve Anayasa\u2019ya uyan bir devlet olmak gerekir. Hukuk devletinde kanun koyucu da dahil olmak \u00fczere devletin b\u00fct\u00fcn organlar\u0131 \u00fcst\u00fcnde hukukun mutlak bir hakimiyete haiz olmas\u0131, kanun koyucunun yasama faaliyetlerinde kendisini her zaman Anayasa ve hukukun \u00fcst\u00fcn kurallar\u0131 ile ba\u011fl\u0131 tutmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Zira kanunun da \u00fcst\u00fcnde kanun koyucunun bozamayaca\u011f\u0131 temel hukuk prensipleri ve Anayasa vard\u0131r(Anayasa Mahkemesi 11.10.1963 tarih 1963\/124E. AMKD, Cilt 1, s.429)\u2026<\/em>\u201d(1)<\/p>\n\n\n\n<p>Anayasa 2. maddesindeki \u201cHukuk Devleti\u201d ilkesi 125., 137\/2., 138\/4. maddeleri ile de somutla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birka\u00e7 istisna d\u0131\u015f\u0131nda idarenin her t\u00fcrl\u00fc eylem ve i\u015flemlerine kar\u015f\u0131 yarg\u0131 yolu a\u00e7\u0131k tutulmu\u015f, uygulamada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan yetkisiz amirin konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emrini yerine getirerek sorumluluktan kurtulma bahanesini ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f, sadece idarenin de\u011fil yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131n\u0131n da mahkeme kararlar\u0131na hi\u00e7bir surette de\u011fi\u015ftirmeden ve geciktirmeden uymas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>\u2026Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin hukuk devleti oldu\u011fu vurgulanmakta ve 138. maddesinin son f\u0131kras\u0131nda \u201cYasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131 ile idare, mahkeme kararlar\u0131n\u0131 uygulamak zorundad\u0131r; bu organlar ve idare, mahkeme kararlar\u0131n\u0131 hi\u00e7bir surette de\u011fi\u015ftiremez ve bunlar\u0131n yerine getirilmesini geciktiremez\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131k, kesin ve buyurucu bir kurala yer verilmektedir. 2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Yasas\u0131\u2019n\u0131n 28. maddesinin 4001 say\u0131l\u0131 yasayla de\u011fi\u015fik 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n t\u00fcmcesi de \u201cDan\u0131\u015ftay, B\u00f6lge \u0130dare Mahkemeleri, \u0130dare ve Vergi Mahkemeleri\u2019nin esasa ve y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131na ili\u015fkin kararlar\u0131n\u0131n icaplar\u0131na g\u00f6re idare, gecikmeksizin i\u015flem tesis etmeye ve eylemde bulunmaya mecburdur\u201d \u015feklindeki kural\u0131yla Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde yer alan \u201chukuk devleti\u201d ilkesine uygun bir d\u00fczenleme getirmektedir. S\u00f6z konusu ilke kar\u015f\u0131s\u0131nda, idarenin maddi ve hukuki ko\u015fullara g\u00f6re uygulanabilir nitelikte olan bir yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 \u201caynen\u201d ve \u201cgecikmesiz\u201d uygulamaktan ba\u015fka bir se\u00e7ene\u011fi bulunmamaktad\u0131r\u2026<\/em>\u201d (2)<\/p>\n\n\n\n<p>Anayasa\u2019n\u0131n an\u0131lan bu d\u00fczenlemeleri yans\u0131mas\u0131n\u0131, \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Yasas\u0131 (\u0130YUK) 28. maddesinde; \u201c<em>Dan\u0131\u015ftay, B\u00f6lge \u0130dare Mahkemeleri\u2019nin, \u0130dare ve Vergi Mahkemelerinin esasa ve y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131na ili\u015fkin kararlar\u0131n\u0131n icaplar\u0131na g\u00f6re idare gecikmeksizin i\u015flem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Mahkeme kararlar\u0131n\u0131n kamu g\u00f6revlilerince kasten yerine getirilmemesi halinde ilgili idare veya karar\u0131 yerine getirmeyen kamu g\u00f6revlisi aleyhine tazminat davas\u0131 a\u00e7abilir.<\/em>\u201d \u015feklinde bulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Devlet g\u00fcc\u00fc ancak hukuka uygun kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e y\u00f6netilenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan faydal\u0131 bir hal alacakt\u0131r. Bunu temin i\u00e7in yirminci y\u00fczy\u0131lda geli\u015fmi\u015f bat\u0131 \u00fclkeleri, devletin fonksiyonlar\u0131n\u0131 en aza indirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bununla beraber devletin hukuk denetimi alt\u0131na girmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 ile y\u00fcr\u00fctme s\u00fcrekli olarak s\u00fcrt\u00fc\u015fme halindedirler, bu sadece bizim \u00fclkemize \u00f6zg\u00fc de\u011fil d\u00fcnyan\u0131n her yerinde b\u00f6yledir. ABD\u2019nin \u00fcnl\u00fc ba\u015fkanlar\u0131ndan Thomas JEFFERSON \u201csiyaset\u00e7ileri zaptedebilmenin tek yolu, onlar\u0131 Anayasa\u2019ya ba\u011flamakt\u0131r\u201d demi\u015ftir. Bu ger\u00e7ekten hareketle art\u0131k \u00fclkeler idareyi zaptedebilecek Anayasal h\u00fck\u00fcmler getirmi\u015fler bir \u015fekilde idareyi hukuka ba\u011fl\u0131 hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar ve halen de \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dclkemizde de durum pek farkl\u0131 de\u011fildir. 10 May\u0131s 1868 y\u0131l\u0131nda Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n kuruldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu g\u00fcnk\u00fc anlamda i\u015fleve sahip de\u011filse de, idari i\u015flem ve eylemlerin hukuk denetimine al\u0131nmas\u0131nda bu kurulu\u015fu \u00f6nemli bir ad\u0131m olarak kabul etmek gerekir. Ancak 1 Kas\u0131m 1922 tarihinde Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n da di\u011fer Osmanl\u0131 kurumlar\u0131 gibi kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>1924 Anayasa\u2019s\u0131n\u0131n 51. maddesinde \u201cidare davalar\u0131na bakmak ve idari uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zmek \u00fczere bir Dan\u0131\u015ftay kurulur\u201d ifadesi yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ifadeye uygun olarak 6 Temmuz 1927 tarihinde Dan\u0131\u015ftay yeni yap\u0131s\u0131yla g\u00f6reve ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1961 Anayasas\u0131\u2019nda da idarenin hukuk denetimine \u00f6nem verildi\u011fini ve Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesi, B\u00f6lge \u0130dare Mahkemeleri, \u0130dare Mahkemeleri, Vergi Mahkemelerinin kuruldu\u011funu ve 2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu2nun \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.1982 Anayasa\u2019s\u0131 da 1961 Anayasa\u2019s\u0131n\u0131n bu yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 benimsemi\u015ftir. Ancak bu Anayasa\u2019da yarg\u0131 denetimini k\u0131s\u0131tlayan baz\u0131 maddeler vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 kararlar (.105,125), Y\u00fcksek Askeri \u015eura Kararlar\u0131 (m.125), Hakimler ve Savc\u0131lar Y\u00fcksek Kurulu Kararlar\u0131 (159) yarg\u0131 denetiminin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu istisnalar pek y\u00fcksek sesle olmasa da toplumda tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Zamanla bunlar\u0131n da kalkmas\u0131, hukuk devleti ilkesinin gere\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hi\u00e7bir devlet, yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131n\u0131n t\u00fcm i\u015flem ve eylemlerini hukuk denetimine almadan ger\u00e7ek anlamda bir hukuk devleti oldu\u011funu iddia edemez.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u00fcr\u00fctmenin hukuku hi\u00e7e sayarak en \u00e7ok i\u015flem yapt\u0131\u011f\u0131 kesimlerden birisi \u00fcst d\u00fczey kamu g\u00f6revlileridir. Her h\u00fck\u00fcmet de\u011fi\u015fikli\u011finde y\u00fczlerce belki binlerce kamu g\u00f6revlisi g\u00f6revinden al\u0131n\u0131r veya \u00fclkenin en \u00fccra k\u00f6\u015felerine s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Halbuki yasalar \u00fcst d\u00fczey kamu g\u00f6revlilerinin g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 konusunda idareye sadece kamu yarar\u0131 ve hizmet gerekleri konusunda takdir yetkisi vermi\u015ftir. \u0130darenin bu yetkiyi kullan\u0131rken \u00e7ok titiz davranmas\u0131 ve g\u00f6revden alma gerek\u00e7esini a\u00e7\u0131k ve somut bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klamas\u0131 gerekir. Uygulamada idarenin bu titizli\u011fi g\u00f6stermedi\u011fi gibi, idari yarg\u0131n\u0131n kararlar\u0131n\u0131 bile savsaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya kanuna kar\u015f\u0131 hile denebilecek i\u015flemler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>Konu ile ilgili inceleme; di\u011fer sorumluluk hallerinden \u00fcst\u00fcn bir sorumluluk hali olan yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131ndan(3) do\u011fan sorumluluk esaslar\u0131na g\u00f6re, uygulamaya y\u00f6nelik, konu ile ilgili sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn ne olabilece\u011fi, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayanlar\u0131n sorumluluklar\u0131n\u0131n neler oldu\u011fu konular\u0131nda sadece konuyu ilgilendiren hususlar bak\u0131m\u0131ndan yap\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 sorununu i\u015flerken, karar \u00e7e\u015fitlerine de\u011finilecek ve konuya esas te\u015fkil eden \u0130YUK 28. maddesindeki kararlar\u0131n neler oldu\u011fu ve \u00f6zellikleri incelenecektir.<br><strong>B &#8211; YARGI KARARLARI<br><\/strong><br><strong>1. ADL\u0130 YARGI KARARLARI<br><\/strong><br>Adli yarg\u0131; \u00f6zel hukuk ki\u015filerinin birbirleri aras\u0131ndaki veya \u00f6zel hukuk ki\u015fileri ile idare aras\u0131ndaki, idari eylem veya i\u015flem say\u0131lmayan hallerde, konusu \u00e7o\u011funlukla para ile \u00f6l\u00e7\u00fclebilen uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yarg\u0131 yeridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Adli yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n infaz\u0131, devlet\u2019in icra ve infaz kurumlar\u0131nca ve devlet g\u00fcc\u00fc kullan\u0131larak infaz edilece\u011finden adli yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n infaz\u0131nda, baz\u0131 istisnai durumlar d\u0131\u015f\u0131nda, uygulanmama problemi ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaz(4).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. \u0130DAR\u0130 YARGI KARARLARI<br><br>a.&nbsp;<\/strong>\u0130PTAL KARARLARI<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ptal davas\u0131, korunmas\u0131z birey kar\u015f\u0131s\u0131nda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 ve \u00fcst\u00fcn yetkilere sahip idarenin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu idari i\u015flemler hakk\u0131nda yetki, \u015fekil, sebep, konu, maksat y\u00f6nlerinden biri veya birka\u00e7\u0131 ile hukuka ayk\u0131r\u0131 olduklar\u0131ndan dolay\u0131 iptalleri i\u00e7in menfaatleri ihlal edilenler taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lan davalar\u0131 ifade eder.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ptal kararlar\u0131; Anayasa\u2019n\u0131n, idarenin hukuka uygunlu\u011funun denetlenmesi amac\u0131yla yarg\u0131 organ\u0131na verdi\u011fi yetkinin sonucudur. \u0130darenin hukuka ayk\u0131r\u0131 i\u015flemlerinden dolay\u0131 haklar\u0131 ihlal edilenlere, haklar\u0131n\u0131n yarg\u0131 organ\u0131nca iadesidir de diyebiliriz. \u0130ptal kararlar\u0131 hukuk d\u00fczenini korur ve idarenin yasalara uygun hareket etmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>\u0130ptal davalar\u0131n\u0131n esas amac\u0131; bir hakk\u0131n ihlal edilip edilmedi\u011fi ve b\u00f6yle bir ihlal sonucunda ortaya \u00e7\u0131kacak zarar\u0131n tazmini de\u011fildir. Bu davalar bir idari tasarrufun (karar\u0131n veya i\u015flemin) hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla iptalini, ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7 edinen, ba\u015fka bir de\u011fi\u015fle idari i\u015fleme, karara y\u00f6neltilmi\u015f davalard\u0131r. Bu davalarda idari bir i\u015flemin hukuk kurallar\u0131na uygun olup, olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelenmekte ve hukuk kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 halinde bu i\u015flemin iptali yoluna gidilmektedir. \u0130ptal davas\u0131n\u0131n konusu, idari bir i\u015flemin hukuk kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemek ve ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 halinde i\u015flemi ortadan kald\u0131rmakt\u0131r. \u0130ptal davas\u0131n\u0131n amac\u0131 ise; idarenin hukuka ayk\u0131r\u0131 karar almas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek, b\u00f6ylece idarenin hukuk kurallar\u0131na riayetini sa\u011flamak ve hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu tespit edilen kararlar\u0131 ortadan kald\u0131rmak suretiyle hukuk d\u00fczenini korumakt\u0131r.<\/em>\u201d(5)<\/p>\n\n\n\n<p>aa. SONU\u00c7LARI<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ptal kararlar\u0131;<br>\u2022 Kesin h\u00fck\u00fcm te\u015fkil ederler, idarenin i\u015flemini hukuk aleminde hi\u00e7 varolmam\u0131\u015f gibi, tesis edildi\u011fi tarihten itibaren b\u00fct\u00fcn etki ve sonu\u00e7lar\u0131yla beraber kald\u0131r\u0131rlar. \u0130ptal edilen i\u015flem, idarenin d\u00fczenleyici i\u015flemlerinden ise; haklar\u0131 ihlal edilenlerden sadece davac\u0131 olanlar\u0131 de\u011fil davac\u0131 olmayan di\u011fer haklar\u0131 ihlal edilenleri de etkiler. Ancak iptal konusu i\u015flem bireysel i\u015flem ise; bu durumda bu karardan sadece davac\u0131lar yararlanacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022 \u0130ptal edilen i\u015flem, tesis edildi\u011fi tarihten itibaren hukuk aleminde hi\u00e7 varolmam\u0131\u015f kabul edilir. Bunu \u00e7ok iyi anlamak gerekir. \u0130ptal edilen i\u015flemi eski hale getirmekle yetkili ve g\u00f6revli kamu g\u00f6revlileri, iptal kararlar\u0131n\u0131, gerek kendilerine g\u00f6re yorumlamalar\u0131 gerek \u015fahsi husumetler ve gerekse bilgi eksikli\u011finden dolay\u0131 uygulamada akla hayale gelmeyecek uygulanma\/uygulanmama problemleriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmas\u0131na neden olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>bb. UYGULANMA \u015eEKL\u0130<\/p>\n\n\n\n<p>Yukar\u0131da da de\u011finildi\u011fi \u00fczere iptal kararlar\u0131 geriye y\u00fcr\u00fcrler. Geriye y\u00fcr\u00fcmek terimini iyi kavran\u0131rsa konuyla ilgili sorun kalmayacakt\u0131r. \u0130ptal kararlar\u0131nda, tesis edildi\u011fi tarihten itibaren kald\u0131r\u0131lan bir i\u015fleme ba\u011fl\u0131 olarak tesis edilmi\u015f di\u011fer i\u015flemlerde ortadan kalkacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kararlar\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmesi i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman idare, yeni i\u015flemler tesis etmek durumunda kalabilir. Problemlerde zaten tesis edilmeyen veya yanl\u0131\u015f tesis edilen geriye y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc i\u015flemlerden kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6rnek verilecek olursa; g\u00f6revinden al\u0131nan memurun a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 dava sonucunda al\u0131nan iptal karar\u0131n\u0131 idare, memuru g\u00f6reve iade ederek gere\u011fi gibi uygulam\u0131\u015f say\u0131lmaz. Zira g\u00f6revden alma i\u015fleminin hukuk aleminde hi\u00e7 var olmam\u0131\u015f gibi say\u0131lmas\u0131 gerekir. Aksi halde bu \u0130YUK 28. maddesindeki sorumluluklar\u0131 do\u011furur. \u0130dare, verilen iptal karar\u0131 do\u011frultusunda memuru g\u00f6revine iade ettikten sonra sanki g\u00f6revinden hi\u00e7 al\u0131nmam\u0131\u015f gibi, memurun almas\u0131 gereken \u00f6zl\u00fck, maa\u015f ve di\u011fer haklar\u0131n\u0131 da iade etmek zorundad\u0131r. Davac\u0131n\u0131n dilek\u00e7esinde bunlar\u0131 ayr\u0131ca belirtmesine gerek yoktur. Bu iptal karar\u0131n\u0131n gere\u011fi gibi yerine getirilmemesinden kaynakl\u0131 bir sorun oldu\u011fu i\u00e7in, bu soruna ba\u011fl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar uygulanacakt\u0131r. \u0130dare her ne surette olursa olsun yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 gere\u011fi gibi yerine getirmekten ne ka\u00e7\u0131nabilir nede kurtulabilir. [Bkz. Dan\u0131\u015ftay 1. Dairesi 07.06.1982 tarih 1982\/112E. ve 1982\/130K.(6)]<\/p>\n\n\n\n<p>cc. KAZANILMI\u015e HAKLARA ETK\u0130S\u0130<\/p>\n\n\n\n<p>Dan\u0131\u015ftay, iptal edilen ana i\u015flem sonucunda ona ba\u011fl\u0131 olarak tesis edilen di\u011fer i\u015flemlerinde ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan dolay\u0131 haklar\u0131 ihlal edilenlerin haklar\u0131n\u0131n me\u015fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve me\u015fru olmayan hakk\u0131n aranamayaca\u011f\u0131n\u0131, i\u00e7tihatlar\u0131nda kabul etmi\u015ftir. \u00d6rnek verilecek olunursa; kamu g\u00f6revlisinin g\u00f6revden al\u0131nma i\u015fleminin iptal edilmesi durumunda onun yerine atanan g\u00f6revlinin, g\u00f6revinden al\u0131nmas\u0131 gerekir. \u0130\u015fte bu durumda sonradan g\u00f6revinden al\u0131nan bu kamu g\u00f6revlisi hakk\u0131 me\u015fru de\u011fildir ve me\u015fru olmayan hak aranamaz. Ancak burada kazan\u0131lm\u0131\u015f hak ilkesine de\u011finmeden ge\u00e7memiz yanl\u0131\u015f olacakt\u0131r. Kazan\u0131lm\u0131\u015f hak iki \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kabilir; iptal edilen ana i\u015flem dolay\u0131s\u0131yla ondan \u00f6nceki i\u015flemin y\u00fcr\u00fcrl\u00fck kazanmas\u0131 ve iptal edilen i\u015fleme ba\u011fl\u0131 olarak tesis edilen di\u011fer i\u015flemlerin iptali suretiyle y\u00fcr\u00fcrl\u00fck kazanan(eski) i\u015fleme ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmesi durumu veya hukuka ayk\u0131r\u0131 olan d\u00fczenleyici i\u015fleme ba\u011fl\u0131 olarak; iptal edilene kadar tesis edilen i\u015flemler. Burada kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n do\u011fup do\u011fmad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda kesin \u00e7izgiler bulunmamaktad\u0131r. Yarg\u0131 merciileri somut olaylar\u0131 inceleyerek karar vermektedirler. [Bkz. Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi 09.02.2000 tarih 1997\/2609E. ve 2000\/437K.(7)]<\/p>\n\n\n\n<p><strong>b.&nbsp;<\/strong>Y\u00dcR\u00dcTMEN\u0130N DURDURULMASI KARARLARI<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131; idare aleyhine iptal davas\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda, iptali istenen i\u015flemi ge\u00e7ici olarak ask\u0131ya alan bir karard\u0131r.<br>Y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 kararlar\u0131n\u0131n verilebilmesi i\u00e7in;<br>ba &#8211; \u0130darenin icra edilebilir bir i\u015fleminin bulunmas\u0131,<br>bb &#8211; \u0130\u015flemin a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131,<br>bc &#8211; \u0130cra edilmesi durumunda telafisi g\u00fc\u00e7 veya imk\u00e2ns\u0131z zararlar\u0131n do\u011fmas\u0131,<br>bd &#8211; Teminat verilmesi(istisnalar\u0131 vard\u0131r) gerekir.<br>Y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n verilebilmesi i\u00e7in b ve c maddelerindeki ko\u015fullar\u0131n birlikte varl\u0131\u011f\u0131 gerekmektedir. Y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 kararlar\u0131, idari i\u015flemlerin hukuka uygunlu\u011funun etkin bi\u00e7imde denetlenmesinin vazge\u00e7ilmez unsurudur. Bu kararlar i\u00e7in idarenin i\u015flemi icra etmi\u015f olmas\u0131na gerek yoktur, icra edilebilir nitelikteki bir i\u015flem tesis etmesi yeterlidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcy\u00fcp y\u00fcr\u00fcmeyece\u011fi konusunda \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler mevcuttur ancak gerek Dan\u0131\u015ftay(8) ve gerekse \u00f6\u011fretide(9) kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 kararlar\u0131 geriye y\u00fcr\u00fcrler.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130YUK 28\/1. maddesi uyar\u0131nca idare, y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 somut olaya g\u00f6re i\u015flem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu i\u015flem ve eylemler, elbette ki dava konusu i\u015flemi iptal edilmi\u015f varsayarak, i\u015flemin tesisinden \u00f6nceki hukuki durumun geri getirilmesinden ibarettir(10). Ancak iptal karar\u0131ndan fark\u0131; y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n idarece tesis olunan i\u015flemi, hukuk aleminden kald\u0131rmayan sadece ask\u0131ya alan ge\u00e7ici nitelikte bir karar olmas\u0131d\u0131r(11). Y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu iptal davas\u0131n\u0131n reddi durumunda y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131 da ortadan kalkacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131 verilirken, i\u015flemin a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131 ko\u015fulunun aranmas\u0131, bu karar\u0131n uygulanmas\u0131 zorunlulu\u011funun \u00f6nemini g\u00f6stermektedir. Uygulanma zorunlulu\u011fu \u0130YUK 28. maddesi ile teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu, i\u015flemin kesin olarak hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. \u0130dare hi\u00e7bir surette y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamaktan ka\u00e7\u0131namaz. Uygulamada, bu karar\u0131 uygulamama gerek\u00e7eleri olarak; bu karara esas te\u015fkil eden davan\u0131n sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131n beklenmesi gerekti\u011fi, y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n hukuka uygun olmad\u0131\u011f\u0131, idare i\u015fleyi\u015fine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu vs. gibi daha da \u00e7o\u011falt\u0131labilecek bir\u00e7ok bahane, karar\u0131 uygulamama gerek\u00e7eleri olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmekte ve uygulamadan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak uygulamayanlar \u0130YUK 28. maddesi uyar\u0131nca sorumludurlar ve ayr\u0131ca TCK 257. maddesi uyar\u0131nca da su\u00e7 i\u015flemi\u015f say\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir ba\u015fka sorun ise; y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n dava sonu\u00e7lan\u0131ncaya kadar uygulanmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, dava redle sonu\u00e7lanm\u0131\u015fsa y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n verildi\u011fi tarih ile iptal davas\u0131n\u0131n sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131 tarih aras\u0131nda kalan s\u00fcrede meydana gelen zarar\u0131n tazminine ili\u015fkindir. B\u00f6yle durumlarda ilgili, idare aleyhine tazminat davas\u0131 a\u00e7abilir(\u0130YUK 28\/3). Zira ortada uygulanmayan bir yarg\u0131 karar\u0131 mevcuttur. Karar nihai olmasa bile \u0130YUK 28\/1 maddesi uyar\u0131nca uygulanmas\u0131 zorunlu bir karard\u0131r. Davan\u0131n redle sonu\u00e7lanmas\u0131, y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 halini hukuka uygun hale getirmez.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>c.&nbsp;<\/strong>TAM YARGI DAVALARI<\/p>\n\n\n\n<p>Tam yarg\u0131 davalar\u0131nda kamu hizmetinden yararlananlar, idarenin eylem ve i\u015flemlerinden do\u011fan zararlar\u0131n tazminini veya idare taraf\u0131ndan ihlal edilen haklar\u0131n\u0131n iadesini isterler. Uygulamada tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n kabul\u00fc halinde idarenin yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamas\u0131na pek rastlan\u0131lmamaktad\u0131r. Tam yarg\u0131 davalar\u0131, belirli bir miktar\u0131 i\u00e7erenler ve i\u00e7ermeyenler olarak \u0130YUK 28\/2.maddesi taraf\u0131ndan ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015f, belirli bir miktar\u0131 i\u00e7eren tam yarg\u0131 davalar\u0131 i\u00e7in icra ve infaz yolunun genel h\u00fck\u00fcmlere g\u00f6re olaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Yani \u0130cra ve \u0130flas Yasas\u0131\u2019n\u0131n h\u00fck\u00fcmleri uygulanarak ilam\u0131n icras\u0131 yoluna gidilecektir. Zira tam yarg\u0131 davalar\u0131 adli yarg\u0131daki edim davalar\u0131ndan farkl\u0131 de\u011fildir. S\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da kamu mal ve alacaklar\u0131n\u0131n haczedilebilir olmas\u0131 problemler do\u011furabilecektir. Son y\u0131llarda \u00f6zellikle belediyelerin ba\u015fvurdu\u011fu \u201cdo\u011fmu\u015f ve do\u011facak b\u00fct\u00fcn gelir ve malvarl\u0131klar\u0131n\u0131 kamu hizmetine tahsis ettikleri\u201d \u015feklinde bir kararla zaten s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da olan haczedilebilir mal ve alacaklar iyice azalt\u0131lmaktad\u0131r(12). Fakat bu, yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 sorununu olu\u015fturmayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca yasa koyucu konuyla ilgili olarak ayr\u0131 bir d\u00fczenlemeye gitmi\u015ftir. 1050 say\u0131l\u0131 Muhasebeyi Umumiye Yasas\u0131\u2019n\u0131n 59. maddesinde \u00f6denmeyen ilama ba\u011fl\u0131 bor\u00e7lar\u0131n, Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00e7esi ile katma b\u00fct\u00e7elerde yer alan ilama ba\u011fl\u0131 bor\u00e7lar tertiplerinden \u00f6denir, \u015feklinde d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 nedeniyle tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n kabul\u00fc kararlar\u0131n\u0131n uygulanmama sorununa pek rastlan\u0131lmamaktad\u0131r. Bazen iptal kararlar\u0131 da belirli bir mebla\u011f\u0131n \u00f6denmesini gerektirebilir. Bu gibi iptal kararlar\u0131n\u0131n da, tam yarg\u0131 davalar\u0131 gibi genel h\u00fck\u00fcmler \u00e7er\u00e7evesinde icra ve infaz edilmesini kabul etmek \u201chukuk devleti\u201d ilkesince de yerinde olacakt\u0131r. Zira idarenin yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 kendili\u011finden yerine getirmek zorunda olmas\u0131na ra\u011fmen, yerine getirmemesi devam edegelen bir sorun te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Atlan\u0131lmamas\u0131 gereken bir ba\u015fka konu ise; tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun iptal davalar\u0131 ile birlikte a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve iptal davas\u0131na konu bir i\u015flemden do\u011fan, dinamik yap\u0131da olan zarar\u0131n tespitinin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131ndan dolay\u0131 dava dilek\u00e7esinde miktar\u0131n belirtilememi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Dan\u0131\u015ftay i\u00e7tihatlar\u0131nda da kabul edildi\u011fi \u00fczere; bu durumu \u0130YUK 15\/1-d&#8217;ye ayk\u0131r\u0131 bulmak do\u011fru olmaz aksine bu \u015fekilde dava a\u00e7\u0131labilece\u011fi kabul edilmelidir. Bu gibi durumlarda miktar\u0131n hesaplanmas\u0131 idareye b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. Miktar\u0131 belirli olmayan bu \u00e7e\u015fit tam yarg\u0131 davalar\u0131n\u0131n infaz\u0131 \u0130YUK 28\/1&#8217;e g\u00f6re olacakt\u0131r. Ancak yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz \u00fczere bu tip yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n da infaz\u0131n\u0131n \u0130YUK 28\/2. maddesine benzer bir d\u00fczenleme ile yap\u0131lmas\u0131 yerinde olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir di\u011fer husus ise; tam yarg\u0131 davas\u0131 kabul olunan ilgilinin, bu karar\u0131n ge\u00e7 icras\u0131ndan dolay\u0131 faiz istemini ancak Bor\u00e7lar Yasas\u0131 101\/1.maddesi uyar\u0131nca bor\u00e7lu idareyi ihbaren temerr\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fckten sonra isteyebilmesidir. \u0130YUK 28\/6. maddesi bu konuya de\u011finmi\u015ftir ancak gecikme faizinin ne zamandan itibaren y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fine a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmemi\u015ftir. Bunun haricinde karar\u0131n ge\u00e7 uygulanmas\u0131ndan dolay\u0131 her hangi bir tazminat&nbsp; ( \u0130YUK madde 28\/3&#8217;teki gibi) davas\u0131 a\u00e7\u0131labilmesi ge\u00e7erli mevzuatlar uyar\u0131nca m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kan\u0131m\u0131zca bu eksikli\u011fin giderilmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130dari s\u00f6zle\u015fmelerin uygulanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda taraflar aras\u0131nda \u00e7\u0131kan uyu\u015fmazl\u0131klar dolay\u0131s\u0131yla tazminat istemiyle a\u00e7\u0131lan davalar, tam yarg\u0131 davalar\u0131 olarak kabul edilip, bu davalar\u0131n uygulanma y\u00f6ntemine tabidir(13).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>d.&nbsp;<\/strong>VERG\u0130 MAHKEMELER\u0130N\u0130N G\u00d6REV ALANINA G\u0130REN DAVALAR<\/p>\n\n\n\n<p>Bu alana giren kararlar\u0131, Vergi Mahkemeleri veya Vergi Mahkemelerinin tek hakimli olarak bakt\u0131\u011f\u0131 davalarda itiraz durumunda B\u00f6lge \u0130dare Mahkemeleri verir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130YUK 28. maddesinin 5. f\u0131kras\u0131 \u201c<em>Vergi uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131na ili\u015fkin mahkeme kararlar\u0131n\u0131n idareye tebli\u011finden sonra bu karalara g\u00f6re tespit edilecek vergi, resim, har\u00e7lar ve benzeri mali y\u00fck\u00fcmler ile zam ve cezalar\u0131n miktar\u0131 ilgili idarece m\u00fckellefe bildirilir.<\/em>\u201d h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7ermektedir. H\u00fck\u00fcmden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n idareye tebli\u011finden sonra, idare yeniden hesaplama yoluna gidecektir. Buradan idare aleyhine a\u00e7\u0131lan davan\u0131n k\u0131smen veya tamamen kabul edilmi\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Aksi halde yeniden hesaplama gere\u011fi do\u011fmayacakt\u0131r. Yeniden hesaplama yap\u0131ld\u0131ktan sonra ilgili idare, hesaplamay\u0131 ilgili m\u00fckellefe tebli\u011f etmelidir.&nbsp; E\u011fer fazladan vergi veya ceza alaca\u011f\u0131 tahsil edilmi\u015fse bunu da ilgili m\u00fckellefe iade etmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p>Uygulamada olu\u015fabilecek problemler daha yasa metnini okurken zihinlerde canlanm\u0131\u015ft\u0131r. Haks\u0131zl\u0131\u011fa sebep olan idare, bu haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yine kendi inisiyatifinde d\u00fczeltmeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Bu polis taraf\u0131ndan d\u00f6v\u00fclen birinin yine ayn\u0131 polisten yard\u0131m istemesine benzer. \u0130darenin genel olarak problem \u00e7\u0131karma nedeni de budur zaten. Mahkeme karar\u0131n\u0131 alan idarenin yeniden hesap yaparken yine gerekli dikkat ve \u00f6zeni g\u00f6stermedi\u011fini veya konunun mahkemeye ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131ndan duyulan h\u0131rsla hareket etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse; idare h\u0131rs duyacak yap\u0131da de\u011fildir ancak; idarenin insan unsuru olmadan hareketten yoksun kalaca\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r. Bu durumda yap\u0131lan ikinci hesaplama i\u00e7in, ki bu bir idari i\u015flemdir, ayr\u0131 bir iptal davas\u0131 a\u00e7man\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerinde durmaya kan\u0131mca gerek yoktur. B\u00f6yle bir iptal davas\u0131n\u0131n hi\u00e7 a\u00e7\u0131lamayaca\u011f\u0131na veya de\u011fi\u015fik bir durum olarak a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131na karar veren Dan\u0131\u015ftay i\u00e7tihatlar\u0131 mevcuttur. Ancak unutulmamas\u0131 gereken bir husus; idarenin karar\u0131 uygulamak i\u00e7in tesis etti\u011fi yeni i\u015flemin iptal konusu olamayaca\u011f\u0131d\u0131r; ancak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinin durdurulmas\u0131n\u0131n istenilmesinde sak\u0131nca yoktur. Yeniden tesis edilen i\u015flemin amac\u0131 verilen yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamak maksatl\u0131d\u0131r. Bu maksatla yap\u0131lan bir i\u015flem e\u011fer gere\u011fi gibi yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulayamam\u0131\u015fsa burada yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n gere\u011fi gibi uygulanmamas\u0131 hali s\u00f6z konusu olur ve bu durumda da yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131ndan do\u011fan sorumluluk tezah\u00fcr eder. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n gere\u011fi gibi uygulanmamas\u0131 konusunda yaz\u0131m\u0131z\u0131n i\u00e7eri\u011finde daha detayl\u0131 de\u011finildi\u011finden burada ayr\u0131ca de\u011finmeye gerek yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C &#8211; YARGI KARARLARININ UYGULANMAMASI<br><br><\/strong>Anayasa\u2019n\u0131n 138. maddesinin son f\u0131kras\u0131nda yer alan \u201c<em>Yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131yla idare mahkeme kararlar\u0131n\u0131 hi\u00e7bir suretle de\u011fi\u015ftiremez ve bunlar\u0131n yerine getirilmesini geciktiremez\u201d h\u00fck\u00fcmle beraber 2577 say\u0131l\u0131 \u0130YUK\u2019un 28\/1. maddesindeki \u201cDan\u0131\u015ftay, B\u00f6lge \u0130dare Mahkemeleri, \u0130dare ve Vergi Mahkemelerinin esasa ve y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131na ili\u015fkin kararlar\u0131n\u0131n icaplar\u0131na g\u00f6re idare gecikmeksizin i\u015flem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu s\u00fcre hi\u00e7bir \u015fekilde karar\u0131n idareye tebli\u011finden ba\u015flayarak otuz (30) g\u00fcn\u00fc ge\u00e7emez<\/em>\u201d h\u00fckm\u00fc idareye; \u201c<strong>derhal<\/strong>\u201d ve \u201c<strong>aynen<\/strong>\u201d uygulama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Anayasa\u2019n\u0131n 138. maddesinde yer ald\u0131\u011f\u0131 gibi, idare, yarg\u0131 kararlar\u0131 \u00fczerinde de\u011fi\u015fiklik yapmak ve bunlar\u0131 istedikleri gibi uygulamak serbestisine sahip de\u011fildir. Bilindi\u011fi gibi yarg\u0131 organlar\u0131, idarenin yerine ge\u00e7ip idari i\u015flem tesis edecek \u015fekilde karar vermezler. Yaln\u0131zca idari i\u015flem veya eylemin hukuka uygunlu\u011funu denetlerler. \u0130dare, bu i\u015flem ve eylemlerin yarg\u0131 karar\u0131yla ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 durumunda yeniden hukuka uygun olan idari i\u015flem ve eylemlere ili\u015fkin d\u00fczenleme yapmak ve bunlar\u0131 yerine getirmek zorundad\u0131r. Bu ise hukuk devletinin ve erkler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n zaruri bir neticesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7o\u011fu zaman idarenin yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 yerine getirmesi bir i\u015flem tesisi veya eylemi ile m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir. \u00d6rne\u011fin; g\u00f6revinden al\u0131nan kamu g\u00f6revlisine eski unvan\u0131n\u0131 iade etmek veya iptal edilen bir vergi i\u00e7in fazla vergi vermi\u015f olanlara fazlay\u0131 iade etmek \u015feklinde olabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130darenin yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 yerine getirmemesi, hi\u00e7 uygulamama veya gere\u011fi gibi uygulamama \u015feklinde olabilir. Yani idarenin karar\u0131 hi\u00e7 uygulamad\u0131\u011f\u0131 veya gere\u011fi gibi uygulamad\u0131\u011f\u0131 her iki halde de idarenin sorumlulu\u011funa gidilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1. H\u0130\u00c7 UYGULAMAMA<br><\/strong><br>\u0130darenin yarg\u0131 kararlar\u0131na kay\u0131ts\u0131z kalmas\u0131, hi\u00e7bir eylem ve i\u015flemde bulunmamas\u0131 halidir. Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan i\u015flemlerin yap\u0131lmay\u0131p idarenin hareketsiz kalmas\u0131, uygulamaman\u0131n en tipik \u00f6rne\u011fidir. Ruhsatlar\u0131 iptal olunan yap\u0131lar\u0131n imar mevzuat\u0131na uygun hale getirilmemesi, otuz g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre ge\u00e7ti\u011fi halde g\u00f6revine ba\u015flat\u0131lmas\u0131 gereken memurun g\u00f6revine ba\u015flat\u0131lmamas\u0131 gibi durumlar hi\u00e7 uygulamamaya \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir (14).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. GERE\u011e\u0130 G\u0130B\u0130 UYGULAMAMA<br><br><\/strong>Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n hi\u00e7 uygulanmamas\u0131ndan farkl\u0131 olarak idare hareketsiz kalmamakta, yarg\u0131 kararlar\u0131 do\u011frultusunda bir i\u015flem tesis etmekte veya eylemde bulunmaktad\u0131r. Ancak idarenin tesis etti\u011fi i\u015flemler, karar\u0131 gere\u011fince yerine getirmedi\u011fi gibi, ula\u015f\u0131lmak istenen hukuksal koruma ve menfaati bertaraf edecek, ihlale u\u011fratacak niteliktedir.<br>\u201c<em>\u2026yarg\u0131 yerlerince verilen kararlar\u0131n, ilgili mercilerce uygulanmas\u0131 as\u0131l olup, bu yoldaki hukuki i\u015flemlerinde yine ayn\u0131 merciler taraf\u0131ndan hukuk kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lmas\u0131 hukuka ba\u011fl\u0131 devlet ilkesinin bir gere\u011fidir.<\/em>\u201d(15)<br>Gere\u011fi gibi uygulamama \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bunlar\u0131; ge\u00e7 uygulama, noksan uygulama ve bi\u00e7imsel uygulama ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda inceleyece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>a.&nbsp;<\/strong>GE\u00c7 UYGULAMA<br>\u0130YUK 28\/1. maddesine g\u00f6re; idare, gecikmeksizin yarg\u0131 kararlar\u0131na uygun olarak i\u015flem tesis etmeye ve eylemde bulunmaya mecburdur. Gecikmeksizin t\u00fcmcesinden anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u201cmakul s\u00fcre\u201d dir. Bu s\u00fcre hi\u00e7bir \u015fekilde karar\u0131n idareye tebli\u011finden ba\u015flayarak otuz (30) g\u00fcn\u00fc ge\u00e7emez. \u0130ptal karar\u0131 hukuki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 taraflara tebli\u011finden itibaren do\u011furmaktad\u0131r ( Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi&nbsp; 11.11.1998 tarih 1997\/354E. ve 1998\/2626K.). Tebli\u011f hususunda esas al\u0131nacak olan tarih, idarenin genel evrak kay\u0131t tarihidir. Bunun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak karar\u0131 uygulamaya yetkili memura tebli\u011f \u015fart\u0131 aramak uygulamada b\u00fcy\u00fck problemler do\u011furacakt\u0131r. \u0130darenin yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulama zorunlulu\u011fu karar\u0131n kendisine ula\u015fmas\u0131yla ba\u015flar ve idare karar\u0131n ula\u015fmas\u0131ndan sonra makul bir s\u00fcre i\u00e7erisinde karar\u0131n gere\u011fini yapmak zorundad\u0131r. \u0130YUK 28\/1. maddesinde belirtilen otuz (30) g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre; idarenin gerekli i\u015flem ve eylemleri yapmas\u0131 i\u00e7in laz\u0131m olan azami s\u00fcredir. Yoksa idareye tan\u0131nm\u0131\u015f, idarenin serbest tasarruf edebilece\u011fi bir s\u00fcre de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Karar\u0131n ne zaman uyguland\u0131\u011f\u0131 konusu uygulamada problem olu\u015fturabilecek gibi g\u00f6r\u00fcnse de; yasada \u00f6nemli olan, karar\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in gerekli i\u015flemlerin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarih de\u011fildir. Otuz g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre i\u00e7inde yap\u0131lan i\u015flem ve eylemler karar\u0131n zaman\u0131nda uyguland\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. \u00d6rne\u011fin; g\u00f6revine iade edilmesi gereken bir kamu g\u00f6revlisi i\u00e7in, karar\u0131n tebli\u011finden itibaren otuz g\u00fcnl\u00fck s\u00fcre i\u00e7inde i\u015flem yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ama i\u015flemlerin ba\u015fkaca sebeplerden dolay\u0131 yeti\u015fmedi\u011fi bahanesi ile sorumluluktan kurtulunulamaz. Zira, g\u00f6revlinin g\u00f6revine otuz i\u00e7inde iadesi sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla idare bu tarihe kadar ge\u00e7en s\u00fcrede olu\u015fan zararlardan (maddi, manevi zarar, gecikme faizi, vs.) sorumludur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>b.&nbsp;<\/strong>EKS\u0130K UYGULAMA<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130darenin yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamama hallerinden biride eksik uygulama halidir. \u0130dare yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamada karar\u0131n tam olarak uygulanmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan i\u015flemleri eksik tesis eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi, \u015fube m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden al\u0131nan davac\u0131n\u0131n a\u00e7m\u0131\u015f oldu\u011fu davada y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131na uygun olarak g\u00f6reve iade karar\u0131 vermi\u015ftir. Bu karar do\u011frultusunda ayn\u0131 d\u00f6nemde on alt\u0131 (<em>16<\/em>) \u015fube m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn on be\u015fi (<em>15<\/em>) ile hizmet s\u00f6zle\u015fmesi yenilendi\u011fi halde davac\u0131 ile hizmet s\u00f6zle\u015fmesi yenilenmemi\u015ftir.&nbsp; B\u00f6ylece g\u00f6reve iade sa\u011flanarak yarg\u0131 karar\u0131 uygulanm\u0131\u015f, s\u00f6zle\u015fmenin di\u011fer \u015fube m\u00fcd\u00fcrleriyle beraber yenilenmeyerek karar uygulanmas\u0131 eksik kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>c.&nbsp;<\/strong>B\u0130\u00c7\u0130MSEL UYGULAMA<\/p>\n\n\n\n<p>Ayn\u0131 zamanda muvazaal\u0131 uygulamada denilen bi\u00e7imsel uygulamamada da; idare, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 s\u00fcresi i\u00e7inde icaplar\u0131na g\u00f6re i\u015flem tesis etmektedir. Ancak k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde, tesis etti\u011fi i\u015flemi ortadan kald\u0131rarak, uygulama halini bir formaliteden \u00f6teye ge\u00e7irmemektedir. Hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 sebebiyle ortadan kald\u0131r\u0131lan i\u015flem veya eylemin bu \u015fekilde bi\u00e7imsel olarak yap\u0131p tekrar eski durumuna getirilmesi idarenin sorumlulu\u011funun do\u011fmas\u0131na engel de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Konuyu en iyi \u201c\u0130ptal karar\u0131 \u00fczerine g\u00f6revine ba\u015flat\u0131l\u0131p \u00fc\u00e7(3) g\u00fcn sonra g\u00f6revden al\u0131nan davac\u0131 hakk\u0131ndaki karar uygulanm\u0131\u015f say\u0131lmaz\u201d \u015feklindeki Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi\u2019nin 26.11.1987 tarih 1986\/183E. ve 1987\/1659K. say\u0131l\u0131 karar\u0131 anlatmaktad\u0131r. Karardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi; bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n yerine getirme say\u0131lmay\u0131p Anayasa\u2019n\u0131n 2. ve 138. maddelerine de ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu y\u00fczden idarenin tazmin sorumlulu\u011funa gidilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3. H\u00dcKM\u00dcN YER\u0130NE GET\u0130R\u0130LMES\u0130NDE \u0130MKANSIZLIK<br><br><\/strong>Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamama konusunda hi\u00e7bir takdir yetkisi bulunmayan idarenin, baz\u0131 hallerde emredici kurallar uyar\u0131nca veya fiili imkans\u0131zl\u0131k sebebiyle karar\u0131 uygulama y\u00f6n\u00fcnde imk\u00e2ns\u0131zl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015fmaktad\u0131r. Ancak bu imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde idare sadece uygulama zorunlulu\u011fundan kurtulur. Uygulanmama sonucu olu\u015facak maddi ve manevi zararlar\u0131n tazmin sorumlulu\u011fu devam eder.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>a.&nbsp;<\/strong>HUKUK\u0130 \u0130MKANSIZLIK<\/p>\n\n\n\n<p>Hukuki imk\u00e2ns\u0131zl\u0131k hali; istisnai bir durumdur, iptal davalar\u0131nda s\u00f6z konusu olur ve iptal davas\u0131na esas te\u015fkil eden idari i\u015flemi tesisten sonra meydana gelir(16). Hukuki imk\u00e2ns\u0131zl\u0131k nedeniyle, idarenin yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamas\u0131 iradesi d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Bir \u00f6rnekle devam etmek, konuyu kavrama a\u00e7\u0131s\u0131nda uygun olacakt\u0131r. Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesinin 24.04.1996 tarih 1995\/4152E. ve 1996\/1717K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; uygulamada hukuki imkans\u0131zl\u0131k halinin bulundu\u011fu olayda; davac\u0131, A merkez valili\u011fine atanmas\u0131na ili\u015fkin i\u015flemin iptalini istemi\u015f ve yarg\u0131 taraf\u0131ndan iptal karar\u0131 verilmi\u015ftir. Ancak iptal karar\u0131 verilmeden \u00f6nce Cumhurba\u015fkan\u0131, davac\u0131y\u0131 Dan\u0131\u015ftay \u00fcyesi olarak atam\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu atama i\u015flemi tek yanl\u0131, kesin ve uygulanmas\u0131 zorunlu idari bir i\u015flemdir. Bu sebeple idarenin iptal karar\u0131n\u0131n uygulamada hukuki imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131 do\u011fmu\u015ftur. \u00d6rnekten de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131na ba\u015fka bir hukuk kural\u0131 engel olmaktad\u0131r(17). Hukuki imk\u00e2ns\u0131zl\u0131k hali; istisnai bir durumdur. Ayr\u0131ca imk\u00e2ns\u0131zl\u0131k halinden s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in, g\u00f6sterilen hukuki engelin a\u015f\u0131lamayacak nitelikte olmas\u0131 gerekir(18).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>b.&nbsp;<\/strong>F\u0130\u0130L\u0130 \u0130MKANSIZLIK<br>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131nda fiili imkans\u0131zl\u0131k hali mevcuttur. \u00d6rnekle anlatmak gerekirse; g\u00f6reve iadesi istenen davac\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, y\u0131k\u0131m karar\u0131 sonucu y\u0131k\u0131m\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131, fiili imk\u00e2ns\u0131zl\u0131k hallerindendir(19).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A &#8211; YARGI KARARLARINI UYGULAMAMADAN DO\u011eAN SORUMLULUK<br>1. \u0130DAREN\u0130N SORUMLULU\u011eU<br><\/strong>\u0130dari yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n yerine getirilmemesi, kamu otoritesi kar\u015f\u0131s\u0131nda nispeten g\u00fc\u00e7s\u00fcz durumda bulunan kamu hizmetinden yararlananlar\u0131n hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne zarar vermektedir. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayan idare aleyhine yarg\u0131 yoluna ba\u015fvurmak da gereksiz g\u00f6r\u00fclece\u011fi i\u00e7in kimse hakk\u0131n\u0131 idareye kar\u015f\u0131 dava a\u00e7mak yoluyla arayamayacakt\u0131r. Hukuk devleti i\u00e7in b\u00f6yle bir durumun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 kabul edilemez. Ancak idarenin tazmin sorumlulu\u011funun ortadan kalkmas\u0131; ortada bir zarar\u0131n bulunmamas\u0131 veya zarar\u0131n m\u00fccbir sebep, beklenmeyen hal, zarar g\u00f6renin veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin kusurunun mevcudiyeti halinde m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir(20).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>a.&nbsp;<\/strong>KUSURLU SORUMLULUK<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamamada hizmet kusuru ve ki\u015fisel kusurun i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesinden dolay\u0131, \u0130YUK 28\/4. maddesinde hem idare hem de kamu g\u00f6revlisi aleyhine maddi ve manevi tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131labilmesi imk\u00e2n\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada, idare bak\u0131m\u0131ndan m\u00fc\u015fterek ve m\u00fcteselsil sorumlulu\u011fun do\u011fdu\u011fu s\u00f6ylemek do\u011fru olur. Ancak a\u00e7\u0131lan davalarda her ikisinin de daval\u0131 olarak g\u00f6sterilmesi uygulamada kabul edilmemektedir. Yani davac\u0131 yaln\u0131zca idare veya kamu g\u00f6revlisi aleyhine dava a\u00e7abilecektir. Kamu g\u00f6revlisinin r\u00fccu ili\u015fkisinden dolay\u0131 sorumlulu\u011fu ise; kusur tiplerinin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesi ve aslen de Anayasa ve 657 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n 13. maddesi gere\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n<p>aa. H\u0130ZMET KUSURU<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130darenin sorumlulu\u011funa esas te\u015fkil eden unsur, hizmet kusurudur. Hizmet kusuru, idarenin bir hizmetinin kurulmas\u0131nda, d\u00fczenlenmesinde yada i\u015fleyi\u015findeki aksakl\u0131\u011f\u0131 ifade eder. \u0130darenin kusurlu davranmas\u0131 s\u00f6z konusu olamayacakt\u0131r. \u015e\u00f6yle ki; idare t\u00fczel ki\u015filik olmas\u0131 hasebiyle, i\u015flem ve eylemlerini kamu g\u00f6revlileri eliyle yapar. Buradaki kusur esasen kamu g\u00f6revlilerinin kusurudur. Kamu g\u00f6revlilerinin bu kusurlar\u0131n\u0131n hizmet kusuru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti gerekir. Kamu g\u00f6revlileri, g\u00f6revleri s\u0131ras\u0131nda ve g\u00f6revleriyle ili\u015fkili kusurlar\u0131 yo\u011fun olarak hizmet kusuru olarak kabul edilmektedir. Hizmet kusuru, kamu g\u00f6revlilerinin ki\u015fisel kusurlar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Kamu g\u00f6revlileri i\u015flerini yaparken, ki\u015fisel kusurla (kin,garez vs.) hareket etmi\u015f olsa bile hizmet kusuru varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korur. Kamu g\u00f6revlisinin ki\u015fisel kusuruyla hareket etmesi idarenin eylem veya i\u015flemi gere\u011fi gibi yerine getirmemi\u015f oldu\u011fu sonucunu de\u011fi\u015ftirmez (21). Bu gibi hallerde; hizmet kusuru, idareye isnat ve atfedilebilen bir kusuru de\u011fil, idarenin dolayl\u0131 olarak sorumlulu\u011funa sebep olan kusuru ifade eder. Hizmet kusuru, daha \u00f6nce de de\u011findi\u011fimiz \u00fczere; hizmetin i\u015flememesi, ge\u00e7 i\u015flemesi, k\u00f6t\u00fc i\u015flemesi, hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k gibi hallerde mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n<p>bb. K\u0130\u015e\u0130SEL KUSUR<\/p>\n\n\n\n<p>Kamu g\u00f6revlisinin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hizmetle ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan kusurunu ifade eder. Ancak inceleme konumuzla alakal\u0131 olarak Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131 da g\u00f6zeterek de\u011ferlendirecek olursak yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamaman\u0131n da ki\u015fisel kusur olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ayr\u0131ca kin, garez, husumet, d\u00fc\u015fmanl\u0131k gibi duygular aranmayaca\u011f\u0131 konusunda i\u00e7tihat birli\u011fi olu\u015fmu\u015ftur. Kamu g\u00f6revlisinin ki\u015fisel kusurunu idareye at\u0131f ve isnat etme olana\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Nitekim bu husus; en az yasa kadar \u00fczerinde durulan ve \u0130YUK 28. maddesinin v\u00fccut bulmas\u0131na sebebiyet veren Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kurulu\u2019nun 24.09.1979 tarih 1978\/7E. ve 1979\/2K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ki\u015fisel kusurun varl\u0131\u011f\u0131 halinde kamu g\u00f6revlisinin hukuki sorumlulu\u011fu do\u011facakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>b.&nbsp;<\/strong>KUSURSUZ SORUMLULUK<\/p>\n\n\n\n<p>Baz\u0131 hallerde idarenin eylem ve i\u015flemleriyle, olu\u015fan zarar aras\u0131nda illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 durumunda \u201csosyal devlet\u201d ilkesi uyar\u0131nca idarenin kusursuz sorumlulu\u011fundan bahsedilmektedir. Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla idarenin kusursuz sorumlulu\u011fu sebepleri olarak hukuki veya fiili imkans\u0131zl\u0131k hali veya kamu g\u00f6revlisinin ki\u015fisel kusuru dolay\u0131s\u0131yla uygulanmama g\u00f6sterilebilir. Her ne kadar kamu g\u00f6revlilerinin ki\u015fisel kusurunda idarenin dolayl\u0131 kusurunun varl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirse de; idare, bir kusuru olmamas\u0131na ra\u011fmen bu hallerden sorumludur. Kan\u0131m\u0131zca r\u00fccu ili\u015fkisi dolay\u0131s\u0131yla idarenin sorumluluk halini de bu kapsamda de\u011ferlendirmek yanl\u0131\u015f olmaz(22).<\/p>\n\n\n\n<p>U\u011fran\u0131lan zarar\u0131 maddi ve manevi tazminat olarak ikiye ay\u0131rmak gerekecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>aa. MADD\u0130 TAZM\u0130NAT<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130darenin, yarg\u0131 karar\u0131na uyma zorunlulu\u011fu Anayasa\u2019n\u0131n 138. maddesinin son f\u0131kras\u0131nda \u201c<em>Yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131 ile idare mahkeme kararlar\u0131na uymak zorundad\u0131r.<\/em>\u201d denilerek emredici bir d\u00fczenleme ile belirtilmi\u015ftir. 2577 say\u0131l\u0131 \u0130YUK\u2019un 28. maddesinin 3. bendinde ki \u201c<em>Dan\u0131\u015ftay, B\u00f6lge \u0130dare Mahkemeleri, \u0130dare ve Vergi Mahkemeleri kararlar\u0131na g\u00f6re i\u015flem tesis edilmeyen ve eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Dan\u0131\u015ftay ve ilgili \u0130dare Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r<\/em>.\u201d ifadesi ile yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 durumunda idarenin sorumlulu\u011funa gidilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u0130darenin Anayasa h\u00fckm\u00fcn\u00fc hi\u00e7e say\u0131p, yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 anlams\u0131z b\u0131rakmak amac\u0131yla hareket etmesi idarenin veya uygulamayan kamu g\u00f6revlisinin sorumlulu\u011funu gerektirir. \u0130ptal ve y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 kararlar\u0131n\u0131n yerine getirilmemesi idarenin kusurlu sorumlulu\u011funa yol a\u00e7ar. Dan\u0131\u015ftay i\u00e7tihatlar\u0131nda da kazai ilamlar\u0131n maddi ve yasal bir imkans\u0131zl\u0131k mevcut bulunmad\u0131k\u00e7a derhal infaz edilmemesinin a\u011f\u0131r hizmet kusuru te\u015fkil etti\u011fini kabul etmi\u015ftir. B\u00f6ylece \u0130YUK 28. madde ile idareye objektif bir sorumluluk hali y\u00fcklenmi\u015ftir. Ancak idarenin tazminat sorumlulu\u011funa gidilebilmesi i\u00e7in, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 nedeniyle tazmini gerekli bir zarar do\u011fmu\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>\u0130darenin tazmin sorumlulu\u011funa gidilebilmesi i\u00e7in idarenin hukuka ayk\u0131r\u0131 bir davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 bir zarar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve bu zararla idarenin eylemi aras\u0131nda bir illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 gerekmektedir. \u0130ptal kararlar\u0131n\u0131n hi\u00e7 yerine getirilmemesi, ge\u00e7 ya da de\u011fi\u015ftirilerek yerine getirilmesi yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen madde h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 olup b\u00f6yle bir hareketin hizmet kusuru te\u015fkil edece\u011fine \u015f\u00fcphe yoktur. Hizmet kusurunun mevcudiyetinin ve tazmin sorumlu\u011funu gerektirece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r ancak ilam\u0131n yerine getirilmemesi hizmet kusuru ise de tazmin i\u00e7in tahakkuk eden bir zarar\u0131n bulunmas\u0131 gerekir<\/em>.\u201d( Dan\u0131\u015ftay 5.Dairesi 19.10.1977 tarih 1976\/7868E. ve 1977\/4694K.)<\/p>\n\n\n\n<p>Bu zarar\u0131n kesin ve ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f bulunmas\u0131 idare hukukunun temel ilkelerindendir. Ba\u015fka de\u011fi\u015fle mutasavver zararlar i\u00e7in maddi tazminattan s\u00f6z edilme olana\u011f\u0131 yoktur. ( Dan\u0131\u015ftay 6. Dairesi 21.05.1985 tarih 1985\/880E. ve 1985\/143K.)<\/p>\n\n\n\n<p>Yukar\u0131da verilen kararlardan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi; maddi tazminata konu olan zarar, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131ndan do\u011fmal\u0131d\u0131r. Zarar, ki\u015finin malvarl\u0131\u011f\u0131ndaki aktiflerin eksilmesi \u015feklinde olabilece\u011fi gibi, aktifinde ger\u00e7ekle\u015fmesi kesin olan bir art\u0131\u015ftan yoksun kalmas\u0131 \u015feklinde de olabilir. Zarar\u0131n meydana gelmedi\u011fi durumlarda idarenin bundan sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hakimdir. Ancak b\u00fct\u00fcn kararlara dayanak g\u00f6sterilen \u201chukuk devleti\u201d ilkesi uyar\u0131nca b\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunmak m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Sadece karar\u0131n uygulanmamas\u0131, hukuk aleminde bir zarar do\u011furmu\u015ftur zaten. Hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve kamu vicdan\u0131ndaki adalet duygusunun yara almas\u0131, kan\u0131m\u0131zca ba\u015fkaca zarar aramaya gerek b\u0131rakmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130dare, kendi eylem ve i\u015flemlerinden do\u011fan zararlar\u0131 \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.\u201d ( Anayasa 125\/son). \u0130YUK 28\/3 maddesindeki d\u00fczenlemeyle, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayan idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davas\u0131 a\u00e7mak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6ncelikle \u015funu belirtmemiz gerekir ki; idare, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 tazminat \u00f6deyerek uygulamaktan ka\u00e7\u0131namaz. Elbette \u201chukuk devleti\u201d ilkesinin zorunlu sonucu olarak mahkeme kararlar\u0131 uygulanacakt\u0131r ve ayr\u0131ca gerekiyorsa u\u011fran\u0131lan maddi ve manevi zarar tazmin edilecektir. Tazminat \u00f6deyerek yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamadan ka\u00e7\u0131nmak parayla adaleti sat\u0131n almaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r ki b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve uygulama \u015f\u00fcphesiz &#8220;hukuk devleti&#8221; ilkesine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u0130YUK 28\/3. maddesini bu y\u00f6nde yorumlamaya imkan yoktur, nitekim Dan\u0131\u015ftay i\u00e7tihatlar\u0131 da bu y\u00f6ndedir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;<em>&#8230;.\u00f6zetlenen mahkeme karar\u0131nda de\u011finilen T.C. Anayasas\u0131n\u0131n 125.,2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Yasas\u0131n\u0131n 28. maddeleri uyar\u0131nca hukuken as\u0131l olan yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n yerine getirilmesidir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle tazminat \u00f6demek suretiyle yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n bertaraf edilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/em>&#8221; [Dan\u0131\u015ftay 6. Dairesi 19.02.1992 tarih 1990\/848E. ve 1992\/632 K.(23)]<\/p>\n\n\n\n<p>bb. MANEV\u0130 TAZM\u0130NAT<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>. \u2026Anayasa h\u00fck\u00fcmlerini hi\u00e7e sayarak yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamama kast\u0131 ile hareket etti\u011fi ve bu \u015fekilde a\u011f\u0131r bir hizmet kusuru i\u015fledi\u011fi a\u00e7\u0131k olup, a\u011f\u0131r hizmet kusuru nedeniyle davac\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 manevi zarar\u0131n idarece tazmini gerekmektedir.<br><br>\u00d6\u011fretide de kabul edildi\u011fi \u00fczere manevi tazminat, patrimuanda meydana gelen bir eksilmeyi kar\u015f\u0131lamaya y\u00f6nelik bir tazmin arac\u0131 olmay\u0131p, manevi tatmin arac\u0131d\u0131r. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc giderim yollar\u0131n\u0131n bulunmay\u0131\u015f\u0131 veya yetersiz kal\u0131\u015f\u0131, manevi tazminat\u0131n parasal olarak belirlenmesini zorunlu hale getirmektedir. Olay\u0131n geli\u015fimi ve sonucu, ilgilinin durumu itibariyle u\u011frad\u0131\u011f\u0131 manevi zarara kar\u015f\u0131l\u0131k takdir edilecek manevi tazminat\u0131n, manevi tatmin arac\u0131 olmas\u0131ndan dolay\u0131 zenginle\u015fmeye yol a\u00e7mayacak miktarda, fakat idarenin olaydaki kusurunun niteli\u011fini ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade edecek \u00f6l\u00e7\u00fcde saptanmas\u0131 zorunlu bulunmaktad\u0131r.<br><br>Di\u011fer taraftan, tazminat sadece maddi de\u011ferlerde meydana gelen eksilmelerle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir giderim yolu de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda ki\u015finin, ya\u015fam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan olumsuzluklar nedeniyle duydu\u011fu her t\u00fcrl\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131 ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcden kaynaklanan manevi zararlar\u0131n da manevi tazminat \u00f6denerek tazmini Anayasal ve yasal d\u00fczenlemelerin gere\u011fi oldu\u011fundan\u2026<\/em>\u201d [Dan\u0131\u015ftay 5.Dairesi 29.09.2004 tarih 2000\/3316E. ve 2004\/3372K.(24)]<\/p>\n\n\n\n<p>Manevi tazminata h\u00fckmedilebilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle m\u00fcdahale sonucunda manevi bir zarar\u0131n olu\u015fmas\u0131 ve bu m\u00fcdahaleyi yapan\u0131n da bu olayda kusurlu hareket etmesi gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Manevi tazminat\u0131n unsurlar\u0131;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>aaa.&nbsp;<\/strong>H\u0130ZMET KUSURU<\/p>\n\n\n\n<p>Dan\u0131\u015ftay, a\u011f\u0131r hizmet kusurunu; emredici kurallara ra\u011fmen, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamak olarak nitelemi\u015ftir. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamay\u0131 kusur i\u00e7in yeterli g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>bbb.&nbsp;<\/strong>MANEV\u0130 ZARAR OLU\u015eMASI<\/p>\n\n\n\n<p>Manevi zarar\u0131n ne oldu\u011fu konusunda daha net bilgi vermek i\u00e7in biraz somutla\u015ft\u0131rmak gerekirse; manevi de\u011ferlerde meydana gelen eksilmeler, \u00f6l\u00fcm, bedensel zarar, ki\u015filik haklar\u0131na sald\u0131r\u0131, ki\u015finin ya\u015fam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan olumsuzluklar nedeniyle duydu\u011fu her t\u00fcrl\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131 ve \u00fcz\u00fcnt\u00fc, ilgilinin \u015feref ve onurunun zedelenmesi \u015feklinde \u00f6zetlenebilir. Dan\u0131\u015ftay i\u00e7tihatlar\u0131nda manevi tazminat\u0131 zenginle\u015fme arac\u0131 olmayaca\u011f\u0131ndan bahisle tazminata h\u00fckmedilmesi, yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 konusunda cayd\u0131r\u0131c\u0131 olmamaktad\u0131r. Ancak Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu\u2019nun yak\u0131n tarihte verdi\u011fi bir karar\u0131nda; manevi tazminat, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde art\u0131k eski kal\u0131plar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131larak cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k unsuruna da a\u011f\u0131rl\u0131k verilmektedir. Geli\u015fen hukukta bu yakla\u015f\u0131m, ki\u015filerin bedenine ve ruhuna kar\u015f\u0131 y\u00f6neltilen haks\u0131z eylemlerde veya taksirli davran\u0131\u015flarda tatmin duygusu yan\u0131nda cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k uyand\u0131ran oranlarda manevi tazminat takdir edilmesi gere\u011fini ortaya koymakta; ki\u015fi haklar\u0131n\u0131n her \u015feyin \u00f6n\u00fcnde geldi\u011fi \u00f6nemle vurgulamaktad\u0131r(25). Yarg\u0131tay\u2019\u0131n gecikmi\u015fte olsa bu isabetli karar\u0131nda, art\u0131k yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayanlar sembolik miktarlarla kurtulamay\u0131p, cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k unsuruyla beraber keyfi davran\u0131\u015flar\u0131ndan bir nebze de olsa uzakla\u015facaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>cc. MANEV\u0130 TAZM\u0130NATTA FA\u0130Z \u0130STEM\u0130<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dclke ko\u015fullar\u0131 ve davalar\u0131n sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131n uzun s\u00fcrmesi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda manevi tazminat talepleriyle beraber yasal faiz talep edilmesi hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmeyecektir. Manevi tazminatla beraber istenen yasal faize uygulamada ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi olarak tazminat davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihin esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. [Bkz. Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi 29.09.2004 tarih 2004\/1224E. ve 2004\/3364K.(26)]<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. KAMU G\u00d6REVL\u0130S\u0130N\u0130N SORUMLULU\u011eU<br><\/strong><br>\u0130dare bir t\u00fczel ki\u015fi olmas\u0131ndan dolay\u0131, hukuk aleminde sonu\u00e7 do\u011furacak i\u015flem ve eylemleri kamu g\u00f6revlileri eliyle yaparlar. Bir hukuk kurumu olan idarenin yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla hukuku \u00e7i\u011fnemesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamak idarenin karar\u0131 uygulayabilecek konumdaki kamu g\u00f6revlilerinin tutumuna ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>a.&nbsp;<\/strong>HUKUK\u0130 SORUMLULUK<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130YUK 28\/4. maddesi \u201c<em>Mahkeme kararlar\u0131n\u0131n (otuz) g\u00fcn i\u00e7inde kamu g\u00f6revlilerince kasten yerine getirilmemesi halinde ilgili, idare aleyhine dava a\u00e7abilece\u011fi gibi, karar\u0131 yerine getirmeyen kamu g\u00f6revlisi aleyhine de tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131labilir.<\/em>\u201d demektedir. Madde metninden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n otuz (30) g\u00fcn i\u00e7erisinde uygulanmamas\u0131 ve uygulamaman\u0131n kas\u0131tla(27) yap\u0131lmas\u0131 aranmaktad\u0131r. Burada tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131labilmesi i\u00e7in otuz(30) g\u00fcnl\u00fck s\u00fcreden anlamam\u0131z gereken, makul s\u00fcre olmal\u0131d\u0131r. Bu tarz bir yakla\u015f\u0131m kan\u0131m\u0131zca \u0130YUK 28\/1. maddesi uyar\u0131nca da do\u011fru olacakt\u0131r. Uygulanmama hali \u201cYarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmamas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamamada kast\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 do\u011frultusunda de\u011ferlendirmek yerinde olacakt\u0131r. Yarg\u0131tay, emredici kurallara ra\u011fmen yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamay\u0131 kas\u0131t i\u00e7in yeterli g\u00f6rmektedir.&nbsp; Kamu g\u00f6revlisinin kast\u0131n\u0131n ayr\u0131ca ispat\u0131na gerek olmad\u0131\u011f\u0131, kamu g\u00f6revlisinin de kast\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamakla sorumluluktan kurtulamayaca\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. Baz\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131nda da kast i\u00e7in, karar\u0131n tebli\u011finden sonra ilgilinin, idareye karar\u0131n yerine getirilmesi i\u00e7in m\u00fcracaat\u0131n\u0131 aram\u0131\u015ft\u0131r. Kan\u0131m\u0131zca bu m\u00fcracaat zorunlu olmamakla beraber, h\u00e2kimin kas\u0131t takdiri i\u00e7in ek bir bilgi olmaktan \u00f6teye gitmemelidir. Ancak yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n hukuki veya fiili bir imkans\u0131zl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden yerine getirilmemesi durumunda kural olarak kast\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilemez.<\/p>\n\n\n\n<p>Kamu g\u00f6revlisinin ki\u015fisel kusuru nedeniyle hukuki sorumlulu\u011funa gidilece\u011fi, bu durumda ise Bor\u00e7lar Yasas\u0131\u2019n\u0131n uygulanaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bor\u00e7lar Yasas\u0131\u2019n\u0131n da&nbsp; -tazminat \u015fekline g\u00f6re-&nbsp; 41-49. maddeleri uygulanacakt\u0131r. Bor\u00e7lar Yasas\u0131 41.madde uyar\u0131nca sorumluluk i\u00e7in hukuka ayk\u0131r\u0131 fiil, zarar, kusur ve zararla kusur aras\u0131nda illiyet ba\u011f\u0131 aranmaktad\u0131r. Kusurla zarar aras\u0131ndaki illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n tespitinde en \u00f6nemli unsur; yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamakla g\u00f6revli ve yetkili ki\u015finin daval\u0131 olabilmesidir. Daval\u0131n\u0131n niteli\u011fine konunun ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde de\u011finilecektir. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamama durumunda kusur ile zarar aras\u0131nda illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilir. Kamu g\u00f6revlisinin kast\u0131 ile kusuru ayn\u0131 paralelde gitmektedir. Hal b\u00f6yle olunca kusur ve kast varl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131k kazanm\u0131\u015fken a\u00e7\u0131lan davan\u0131n hakl\u0131 olabilmesi i\u00e7in ki\u015fisel kusurun varl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte zarar\u0131n olu\u015fmas\u0131 da aranmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamak hukuka ayk\u0131r\u0131 fiili olu\u015fturmaktad\u0131r. Ancak uygulamada bazen uygulanmayan y\u00fcr\u00fctmeyi durdurma karar\u0131n\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu iptal davas\u0131n\u0131n reddedilmesi durumunda, kamu g\u00f6revlisinin tazminatla sorumlu tutulup tutulamayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015ftur. Kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re; y\u00fcr\u00fctmeyi durdurma karar\u0131n\u0131n \u0130YUK 28. madde uyar\u0131nca uygulanmak zorunda oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130ptal davas\u0131 redle sonu\u00e7lanm\u0131\u015f olsa bile y\u00fcr\u00fctmeyi durdurma karar\u0131 ile red karar\u0131 aras\u0131nda olu\u015fan zarar\u0131n tazmini gerekir. Di\u011fer bir de\u011fi\u015fle iptal davas\u0131n\u0131n ilerde reddedilmesi y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131ndan do\u011fan bu zarar\u0131n \u00f6detilmesine engel de\u011fildir. Bu davada; idarenin iptale konu olan i\u015fleminin hukuka uygunlu\u011funu, iptal davas\u0131n\u0131n redle sonu\u00e7lanmas\u0131yla a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmu\u015f olabilir. Ancak verilen bir y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131 karar\u0131na uymaman\u0131n hukuka uygun bir taraf\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 a\u015fikard\u0131r. Anlat\u0131lan sebeplerden dolay\u0131 idari i\u015flemin hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde durulmas\u0131na ve iptal sonucunun beklenmesine gerek yoktur (Y\u0130BGKK 22.10.1979 tarih 1978\/7E ve 1979\/2K).<\/p>\n\n\n\n<p>aa. DAVANIN DO\u011eRUDAN KAMU G\u00d6REVL\u0130S\u0130 ALEYH\u0130NE A\u00c7ILAB\u0130LMES\u0130 SORUNU<\/p>\n\n\n\n<p>Anayasa 129\/5\u2019te \u201c<em>Memurlar ve di\u011fer kamu g\u00f6revlilerinin yetkilerini kullan\u0131rken i\u015fledikleri kusurdan do\u011fan tazminat davalar\u0131 kendilerine r\u00fccu edilmek kayd\u0131yla yasada g\u00f6sterilen usul ve \u015fartlara uygun olarak ancak idare aleyhine a\u00e7\u0131labilir<\/em>.\u201d demekle ve bu h\u00fck\u00fcm yans\u0131mas\u0131n\u0131 657 Say\u0131l\u0131 Yasan\u0131n 13. maddesinde; \u201c<em>Ki\u015filer kamu hukukuna tabi g\u00f6revlerle ilgili olarak u\u011frad\u0131klar\u0131 zararlardan dolay\u0131 bu g\u00f6revleri yerine getiren personel aleyhine de\u011fil ilgili kurum aleyhine dava a\u00e7arlar<\/em>.\u201d \u015feklinde g\u00f6stermektedir. Soruna esas te\u015fkil eden \u0130YUK h\u00fckm\u00fc ise; kamu g\u00f6revlisinin sorumlulu\u011funa gidilebilece\u011fini ifade eden \u0130YUK 28\/4. maddesinde \u201c<em>Mahkeme karar\u0131n\u0131n otuz(30) g\u00fcn i\u00e7inde kamu g\u00f6revlilerince kasten yerine getirilmemesi halinde ilgili idare aleyhine dava a\u00e7abilece\u011fi gibi karar\u0131 yerine getirmeyen kamu g\u00f6revlisi aleyhine de tazminat davas\u0131 a\u00e7abilir<\/em>.\u201d \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Soruna esas te\u015fkil ediyor denmesinin sebebi yasa h\u00fck\u00fcmlerinin \u00e7eli\u015fiyor olarak g\u00f6r\u00fcnmesinden dolay\u0131d\u0131r. Buradaki sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in \u00f6ncelikle kamu g\u00f6revlisinin durumunun \u201cki\u015fisel kusur\u201d te\u015fkil edip etmedi\u011finin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 ile olacakt\u0131r. Ki\u015fisel kusura ve hizmet kusuruna daha \u00f6nceki konularda de\u011finilmesinden dolay\u0131 sadece konunun ayd\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan k\u0131s\u0131mlar\u0131nda tekrar ayn\u0131 konulara de\u011finilecektir. Zarara sebep olan kusurlu davran\u0131\u015f\u0131n, kamu g\u00f6revlisinin g\u00f6revi gere\u011fince ve g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 durumunda hizmet kusur olarak tan\u0131mlayabiliriz. Yani di\u011fer bir de\u011fi\u015fle g\u00f6revi dolay\u0131s\u0131 ile yapmak zorunda oldu\u011fu davran\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ki\u015fisel kusurun varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sadece yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamaman\u0131n yeterli oldu\u011funa daha \u00f6nce de\u011finilmi\u015fti. Ki\u015fisel kusurun varl\u0131\u011f\u0131 halinde ise do\u011frudan kamu g\u00f6revlisi aleyhine dava a\u00e7\u0131labilmesi olanakl\u0131 olacakt\u0131r. Ancak a\u00e7\u0131lan bu davan\u0131n, idareye kar\u015f\u0131 ayr\u0131 bir tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 engellememesi gerekir.(Bkz. Yarg\u0131tay 4. Hukuk Dairesi 04.04.1979 tarih 1979\/399E. ve 1979\/4578K. say\u0131l\u0131 karar\u0131)&nbsp; An\u0131lan bu sebeplerden dolay\u0131 kamu g\u00f6revlisi aleyhine do\u011frudan tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131labilmesi emredici kurallara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>bb. DAVALI<\/p>\n\n\n\n<p>Sorumluluk hali i\u00e7in kamu g\u00f6revlisinin; g\u00f6revli, yetkili ve kas\u0131tl\u0131 olarak davranmas\u0131 gereklidir. Yaln\u0131zca yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamama hali kas\u0131t i\u00e7in yeterli oldu\u011funa daha \u00f6nce de\u011finilmi\u015ftir. Kamuda yap\u0131lan ortak \u00e7al\u0131\u015fmalarda, bu ortak \u00e7al\u0131\u015fmaya belli \u00f6l\u00e7\u00fcde kat\u0131lan t\u00fcm g\u00f6revlilerin do\u011fan sonu\u00e7tan sorumlu olmalar\u0131 as\u0131ld\u0131r. Ayr\u0131ca, tazminle sorumlu kamu g\u00f6revlilerinin kimler oldu\u011funun tespitine \u00f6rnek verilecek olunursa; idare i\u00e7i i\u00e7 i\u015flemler hari\u00e7 olmak \u00fczere, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 amac\u0131yla haz\u0131rlanan belgeye imza atmayanlar\u0131n karar\u0131 uygulamamada direndikleri a\u015fikard\u0131r. Haz\u0131rlanan belgeye imza atanlar\u0131n karar\u0131 uygulama y\u00f6n\u00fcnde iradeleri vard\u0131r. Sorumlu kamu g\u00f6revlilerinin tespiti idare taraf\u0131ndan yap\u0131lacakt\u0131r. Amirin emrine uyulmu\u015ftur gibi bir bahaneyle konusu su\u00e7 te\u015fkil eden emirleri yerine getirenlerin sorumluluktan kurtulamayacaklar\u0131 Anayasa taraf\u0131ndan h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Belirtilen hususlarda dikkat edilmesi gereken nokta; g\u00f6revlinin g\u00f6revini yaparken kendisine de belli \u00f6l\u00e7\u00fcde yetki ve sorumluluk verilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r (28).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>b.&nbsp;<\/strong>CEZA\u0130 SORUMLULUK<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayan kamu g\u00f6revlisinin hukuki sorumlulu\u011funun yan\u0131nda cezai sorumlulu\u011fu da s\u00f6z konusudur. Zira, YCGK. 1978\/303 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda, y\u00fcr\u00fctme organ\u0131 ve idarenin mahkeme kararlar\u0131na uymak zorunda bulunmas\u0131na ili\u015fkin Anayasa buyru\u011funu an\u0131lan organlara taktir hakk\u0131 tan\u0131madan buyurmas\u0131n\u0131 bir g\u00f6rev olarak y\u00fckledi\u011fini bu g\u00f6revin yerine getirilmemesinde ihmal g\u00f6sterilmesi derece derece g\u00f6revi savsaklamak ve g\u00f6revi k\u00f6t\u00fcye kullanmak su\u00e7lar\u0131n\u0131 olu\u015fturaca\u011f\u0131n\u0131 h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.&nbsp; Ayn\u0131 \u015fekilde yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayan kamu g\u00f6revlisinin bu eyleminin g\u00f6revi k\u00f6t\u00fcye kullanma su\u00e7u olu\u015fturdu\u011funu Dan\u0131\u015ftay 2. Dairesi 1965\/2884E ve 1966\/1203K say\u0131l\u0131 karar\u0131nda kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Konuyla ilgili olarak Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 2003\/4-63E. ve 2003\/37K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayan bir tutum ile uygulanmaz hale getirecek \u015fekilde su\u00e7 te\u015fkil eden bir emri yerine getiren kamu g\u00f6revlisinin bu keyfi hareketi ile, ilgili ki\u015finin haklar\u0131n\u0131 ihlal ederek onun zarara u\u011framas\u0131na sebep oldu\u011funu kabul etmi\u015f ve bu eylemi dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun (765 say\u0131l\u0131) 228. maddesi uyar\u0131nca cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n uygun olaca\u011f\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>\u2026yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n hukuksal sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n etkisiz b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131 dosyada bulunan bilgi ve belgelerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan\u2026 g\u00f6rev onay\u0131nda imzas\u0131 bulunan ..\u2019un eylemine uyan TCK\u2019n\u0131n 228. maddesi uyar\u0131nca l\u00fczumu muhakemesine, yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n Asliye Ceza Mahkemesinde yap\u0131lmas\u0131na\u2026.<\/em>\u201d [Dan\u0131\u015ftay 2. Dairesi 12.11.2002 tarih 2002\/790E. ve 2002\/3784K.(29)]<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamama eylemine uyan su\u00e7, yeni T\u00fcrk Ceza Yasas\u0131\u2019n\u0131n 257. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015ftir. 257. maddede \u00f6zel kast aranmaktad\u0131r(30). Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131, g\u00f6revin gereklerine ayk\u0131r\u0131 hareket etmek say\u0131lmakla birlikte, bu su\u00e7un olu\u015fabilmesi i\u00e7in ki\u015fisel ma\u011fduriyet, kamu zarar\u0131 yahut \u00e7\u0131kar sa\u011flama unsurlar\u0131 aranmaktad\u0131r. Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan dikkate al\u0131nan husus, ma\u011fduriyetin olu\u015fup olu\u015fmamas\u0131d\u0131r. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamama sebebiyle TCK 257 anlam\u0131nda su\u00e7un varl\u0131\u011f\u0131 sabit oldu\u011fu halde, ilgilinin zarar\u0131n\u0131n olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesiyle kamu g\u00f6revlisinin sorumlulu\u011funa gitmemek ne hukuk devletine ne ba\u011f\u0131ms\u0131z yarg\u0131ya ne de kendi karar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda olmas\u0131 gereken yarg\u0131ya yak\u0131\u015facak bir hareket olmayacakt\u0131r. Kan\u0131m\u0131zca, ma\u011fduriyetin veya zarar\u0131n olu\u015fmayaca\u011f\u0131 hallere rastlan\u0131lma ihtimali \u00e7ok azda olsa, rastlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda, yarg\u0131 karar\u0131na uymayarak, hukuka ve adalet inanc\u0131na olan g\u00fcvenin zedelenmesinin kamu zarar\u0131 olarak nitelendirilmesi gerekmektedir. B\u00f6ylelikle bu su\u00e7 cezas\u0131z kalmam\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>aa. AYNI SU\u00c7TAN \u0130K\u0130NC\u0130 KEZ CEZA ALINMASI<\/p>\n\n\n\n<p>Kamu g\u00f6revlisinin; yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamas\u0131ndan dolay\u0131 su\u00e7lu bulunmas\u0131ndan sonra, ikinci kez karar\u0131n uygulanmas\u0131 talepli ba\u015fvuruya ra\u011fmen, karar\u0131n uygulanmama halinin devam ettirilmesi ikinci bir su\u00e7 te\u015fkil edecek ve ayn\u0131 su\u00e7tan ikinci kez ceza almas\u0131na sebep olacakt\u0131r. [Bkz. Dan\u0131\u015ftay 2. Dairesi 06.02.2003 tarih 2002\/1161E. ve 2003\/226K.(31)]<\/p>\n\n\n\n<p>Ayn\u0131 eylemden dolay\u0131 daha \u00f6nce karar verilmi\u015f ve yarg\u0131lamas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f bir kimse hakk\u0131nda, ayn\u0131 kimsenin ayn\u0131 eylemden dolay\u0131 tekrar yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak;<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamama eyleminden sonra bu eylem hukuki kesintiye u\u011frar ise, ayn\u0131 eylem ikinci bir su\u00e7 olu\u015fturur. Hukuki kesinti; yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131ndan zarar g\u00f6ren ilgilinin, idareye yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 yolunda talebini tebli\u011f etmesiyle veya mahkemenin daval\u0131 \u00fczerine l\u00fczumu muhakemeye karar vermesiyle veya uygulamayan kamu g\u00f6revlisi aleyhine iddianame d\u00fczenlenmesi \u015feklinde tezah\u00fcr edebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 sebebiyle bir kez mahkumiyet karar\u0131 verilmesi ya da davan\u0131n ertelenmesi karar\u0131n ilelebet uygulanmamas\u0131 sonucunu do\u011furmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci kez ayn\u0131 su\u00e7un tekrar olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in, ilk ceza karar\u0131ndan sonra hukuki bir kesintiye u\u011fran\u0131lmas\u0131, sonras\u0131nda daval\u0131n\u0131n ayn\u0131 eylemini yinelemek ad\u0131na yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamaya devam etmesi su\u00e7un olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in yeterlidir. Tabi burada daval\u0131n\u0131n ayn\u0131 ki\u015fi olmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk ceza karar\u0131ndan sonra, hukuki kesinti i\u00e7in su\u00e7tan zarar g\u00f6renin idareye tekrar ba\u015fvurmas\u0131nda idari cevap s\u00fcresi olan altm\u0131\u015f (60) g\u00fcn\u00fc bekleyip beklememesi sorunu g\u00fcndeme gelecektir. Kan\u0131m\u0131zca altm\u0131\u015f (60) g\u00fcn beklenmesi, \u0130YUK 28\/1. maddesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil edecektir, zira bu madde de karar\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in en fazla otuz (30) g\u00fcn \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ki zaten bu otuz (30) g\u00fcn ge\u00e7irilmi\u015f ve bu y\u00fczden ceza verilmi\u015ftir. Ancak buna ra\u011fmen ilgili yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 derhal ve gecikmeksizin uygulamak zorundad\u0131r. Kesintiye esas olarak ba\u015fvuruyu ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re ba\u015fvurudan itibaren \u201cmakul s\u00fcre\u201dnin beklenilmesi karar\u0131n uygulanaca\u011f\u0131 taraf i\u00e7in hakkaniyet gere\u011fi gerekli oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015f olarak ise; ilk verilen ceza karar\u0131nda cezaya konu olan yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 gerekti\u011fine de\u011finiliyorsa hukuki kesintiye ihtiya\u00e7 duyulmayarak istisnai bir durumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek gerekir ve makul s\u00fcrede uygulanmamas\u0131 durumunda ikinci kez su\u00e7 olu\u015ftu\u011fu kabul edilmelidir. Uygulamada olu\u015fabilecek problemlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek amac\u0131yla \u00f6ng\u00f6r\u00fclen makul s\u00fcrenin \u0130YUK 28\/1. maddesine k\u0131yasen otuz (30) g\u00fcn\u00fc ge\u00e7memesi gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeni Ceza Yasas\u0131\u2019nda ayn\u0131 cezan\u0131n ikinci kez verilmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmemekle beraber Yarg\u0131tay\u2019\u0131n bu konudaki eksikli\u011fi i\u00e7tihatlar\u0131yla giderece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>aa. \u0130K\u0130NC\u0130 KEZ TAZM\u0130NAT DAVASI A\u00c7ILMASI<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131ndan dolay\u0131 ikinci kez ceza verilebilmesi, kan\u0131m\u0131zca ikinci kez tazminle sorumlu tutulabilmenin de \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci kez tazmin talebi, ikinci kez ceza verilebilmesi ile ilgili anlat\u0131lan ko\u015fullar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde m\u00fcmk\u00fcn olabilmelidir. Uygulamada bu konuya dair bir \u00f6rne\u011fe rastlanmamakla beraber, ikinci kez tazminat taleplerine verilecek gerek\u00e7eli kararlarla bu konu daha da netle\u015fecektir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>b.&nbsp;<\/strong>\u0130DAR\u0130 SORUMLULUK<\/p>\n\n\n\n<p>Kamu g\u00f6revlilerinin mahkeme karar\u0131n\u0131 yerine getirmemelerinden dolay\u0131 idari sorumlulu\u011funa gidilmesini d\u00fczenleyen yasal bir d\u00fczenleme mevcut de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mevcut bir d\u00fczenlemenin olmamas\u0131, hukuki ve cezai olarak sorumlu olan kamu g\u00f6revlisinin idari y\u00f6nden de sorumlu tutulabilmesini hakkaniyet gere\u011fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r. Bu konuda d\u00fczenleme olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n idare taraf\u0131ndan uygulanan yapt\u0131r\u0131mlara izin verilmesi gerekir; nitekim bu y\u00f6nde Dan\u0131\u015ftay Dava Daireleri Kurulu\u2019nun 15.02.1980 tarih 1979\/44E. ve 1980\/146K. say\u0131l\u0131 kararlar\u0131yla ayn\u0131 kan\u0131da olundu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir. Dan\u0131\u015ftay Dava Daireleri Kurulu\u2019nun an\u0131lan karar\u0131nda, ilgili daha \u00f6nce uygulamak zorunda oldu\u011fu yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamam\u0131\u015f, bu y\u00fczden ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu idare taraf\u0131ndan g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015f ve g\u00f6revden al\u0131nma gerek\u00e7esi olarak yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamas\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u0130lgili, g\u00f6revden al\u0131nma i\u015fleminin iptali i\u00e7in yarg\u0131 mercilerine ba\u015fvurmu\u015f ancak idarenin karar\u0131nda hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi i\u00e7in reddedilmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayan ilgili yarg\u0131 karar\u0131na muhta\u00e7 duruma gelmi\u015ftir. Ancak yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 tan\u0131mayan ve gere\u011fini yerine getirmeyen, bu kez idareye kar\u015f\u0131 kendisi davac\u0131 duruma d\u00fc\u015fen kamu g\u00f6revlisine, hukuki koruma ve himaye tan\u0131nmamas\u0131 hukuk devleti ilkesinin bir gere\u011fidir. Bu ba\u011flamda yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayan veya gere\u011fi gibi uygulamayan kamu g\u00f6revlilerine Memurun Muhakemat\u0131 Hakk\u0131ndaki Kanun h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanamayaca\u011f\u0131na dair bir h\u00fck\u00fcm getirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>c.&nbsp;<\/strong>S\u0130YAS\u0130 SORUMLULUK<\/p>\n\n\n\n<p>Mahkeme kararlar\u0131n\u0131n yerine getirilmemesi, Bakanlar Kurulu \u00fcyeleri i\u00e7in, siyasi sorumlulu\u011fa da sebep olur(32).&nbsp; Siyasal sorumluluk, Anayasa 109. maddesi uyar\u0131nca gensoru y\u00f6ntemiyle yap\u0131labilir(33). Genel itibarla bu sorumluluk vatanda\u015f\u0131n dilek\u00e7e hakk\u0131n\u0131n bir sonucudur. Vatanda\u015f\u0131n dilek\u00e7e hakk\u0131n\u0131 kullanmas\u0131 neticesinde, dilek\u00e7e inceleme komisyonu bir karar verir ve ilgili bakanl\u0131\u011fa g\u00f6nderir, bakanl\u0131k bu karar\u0131 uygulamak zorunda de\u011fildir. Ancak dikkate almamas\u0131 durumunda komisyon, Meclis denetleme y\u00f6ntemlerini kullanabilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>d.&nbsp;<\/strong>RUC\u00dc \u0130L\u0130\u015eK\u0130S\u0130 DOLAYISI \u0130LE SORUMLULUK<\/p>\n\n\n\n<p>Konuya ili\u015fkin Anayasa\u2019n\u0131n129\/5. maddesinin a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fc bulunmaktad\u0131r. Kan\u0131m\u0131zca burada idareye taktir yetkisi tan\u0131mak yanl\u0131\u015f olur, kamu g\u00f6revlisinin kusurlu eyleminden dolay\u0131 idare e\u011fer zarar\u0131 tazmin etmi\u015fse bunu ancak kamu g\u00f6revlisine r\u00fccu etmek kayd\u0131yla yapm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. 657 say\u0131l\u0131 kanunun 13. maddesindeki r\u00fccu hakk\u0131 sakl\u0131d\u0131r ifadesi ile; bu maddenin Anayasa\u2019n\u0131n 129. maddesinden \u00f6nce y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f olmas\u0131 nedeniyle ve her halde Anayasa maddesinin \u00fcst norm olarak de\u011ferlendirilmesi gere\u011fi, \u201cr\u00fccu\u201d nun bir hak de\u011fil zorunluluk oldu\u011funu kabul etmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p>Nitekim konuyla ilgili Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesinin 09.03.1998 tarih 1997\/3179E. ve 1998\/626K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda, Anayasa 129\/5. maddesinde kendilerine r\u00fccu edilmek kayd\u0131yla ibaresi, kamu g\u00f6revlilerinin yetkilerini kullan\u0131rken i\u015fledikleri kusurlar nedeniyle idare aleyhine a\u00e7\u0131lan davalarda tazminata h\u00fckmedilmesi halinde, idarenin \u00f6demek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 tazminat\u0131 yasal yollara ba\u015fvurarak ilgili kamu g\u00f6revlilerinden tahsil etme zorunlulu\u011funu ifade etti\u011fine ve Anayasal zorunluluk nedeniyle bu gibi hallerde davac\u0131lar\u0131n dava dilek\u00e7elerinde ayr\u0131ca ve mutlaka r\u00fccu talebinde bulunmalar\u0131 gerekmedi\u011fine karar vermi\u015ftir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere kamu g\u00f6revlisi aleyhine dava a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 hallerde r\u00fccu ili\u015fkisi ile sorumlu tutulmaktad\u0131r. Zira \u0130YUK 28. maddesinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere idare ve kamu g\u00f6revlisinin sorumlulu\u011fu m\u00fc\u015fterek ve m\u00fcteselsil bir sorumluluktur. Di\u011fer bir husus ise; kamu g\u00f6revlisine r\u00fccu zorunlulu\u011fudur. Bu zorunluluk kamu g\u00f6revlisinin g\u00f6revini kusurlu olarak y\u00fcr\u00fctmesi halinde vard\u0131r. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamak kusur i\u00e7in yeterli bir sebeptir. Yarg\u0131 karar\u0131nda sorumlu kamu g\u00f6revlisi tespit edilmeli ve idare r\u00fccuya zorlanmal\u0131d\u0131r. Nitekim son y\u0131llarda Dan\u0131\u015ftay i\u00e7tihatlar\u0131nda, sorumlu kamu g\u00f6revlisini tespit ederek karar\u0131n bir \u00f6rne\u011fini Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na tebli\u011f etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Tazminata konu olan uygulanmayan yarg\u0131 karar\u0131, tazminata h\u00fckmedilmesinden sonra uygulansa ve tazminat\u0131 \u00f6deyen ilgili idare sorumlu kamu g\u00f6revlisine ruc\u00fc etmez ise bu, Ceza Yasas\u0131 anlam\u0131nda sorumluluk do\u011furacak ve sorumlu kamu g\u00f6revlisine ruc\u00fc etmeyen ilgili(bu konuyla g\u00f6revli amir) bu durumdan dolay\u0131 idarenin u\u011fram\u0131\u015f oldu\u011fu zarar\u0131 tazmin etmek durumunda kalacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Varolan yasa h\u00fck\u00fcmleri do\u011frultusunda, kamu g\u00f6revlisinin idarenin zarar\u0131na sebep olmas\u0131 durumunda kamu g\u00f6revlisinden tahsil usullerini d\u00fczenleyen 5018 say\u0131l\u0131 Kamu Mali Y\u00f6netimi ve Kontrol Yasas\u0131\u2019n\u0131n 71. maddesine dayanarak bir y\u00f6netmelik tasar\u0131s\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Tasar\u0131da, zarara sebep olan kamu g\u00f6revlisinden tahsil yoluna gidilmesi, e\u011fer tahsil imk\u00e2n\u0131 bulunmuyorsa borcun taksitlendirilmesi gibi d\u00fczenlemeler mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B &#8211; YARGI KARARLARININ UYGULANMAMASINDAN DOLAYI A\u00c7ILACAK DAVALARDA USUL<br>1. G\u00d6REVL\u0130 ve YETK\u0130L\u0130 MAHKEME<br>a.&nbsp;<\/strong>\u0130DARE ALEYH\u0130NE<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lgili yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 yerine getirmeyen idare aleyhine Dan\u0131\u015ftay ve ilgili mahkemede maddi ve manevi tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131labilir. Buradaki g\u00f6revli ve yetkili mahkeme verdi\u011fi yarg\u0131 h\u00fckm\u00fc uygulanmayan mahkemedir. Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n ilk derece mahkemesi olarak bakt\u0131\u011f\u0131 bir dava ise Dan\u0131\u015ftay, \u0130dare ve Vergi Mahkemelerinin bakt\u0131\u011f\u0131 davada verdi\u011fi bir karar ise o mahkeme tazminat davas\u0131na bakmakla g\u00f6revli ve yetkilidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>b.&nbsp;<\/strong>KAMU G\u00d6REVL\u0130S\u0130 ALEYH\u0130NE<\/p>\n\n\n\n<p>Yarg\u0131tay ki\u015fisel kusurun varl\u0131\u011f\u0131 halinde BK. 41 ve 49. maddelere g\u00f6re bir zarar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131p \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ve ortaya \u00e7\u0131kan sonuca g\u00f6re kamu g\u00f6revlisi aleyhine tazminata h\u00fckmedilmesi gerekti\u011fini kabul etmi\u015ftir. Kamu g\u00f6revlisinin ki\u015fisel kusurundan do\u011fan zararlar\u0131n tazmini i\u00e7in davaya bakmakla g\u00f6revli yarg\u0131 mercii adliye mahkemeleridir. Adli yarg\u0131 mercilerinden de HUMK ilgili madde gere\u011fince talep edilen tazminat miktar\u0131na g\u00f6re; Sulh Hukuk Mahkemeleri veya Asliye Hukuk Mahkemeleri g\u00f6revli olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kamu g\u00f6revlisinin cezai sorumlulu\u011funa gidilmesi durumunda ise Asliye Ceza Mahkemeleri g\u00f6revlidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Avukat Tezcan \u00c7ak\u0131r\u2019\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re t\u00fcm bilimsel ve yarg\u0131sal kararlara kar\u015f\u0131n, idari yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan ger\u00e7ek nedenin \u201ckamu kurum ve kurulu\u015fu aleyhine verilen karar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak olanla, karar\u0131 verenin ayn\u0131 ki\u015fi veya makam oldu\u011fu\u201d ger\u00e7e\u011finden ilham alarak, 2577 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n 28. maddesinin \u015f\u00f6yle de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fini savunmaktay\u0131z;<br>\u201c<em>\u2026daval\u0131 idare, otuz g\u00fcn i\u00e7inde iptal veya y\u00fcr\u00fctmenin durdurulmas\u0131na ili\u015fkin karar\u0131n gere\u011finin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair karar\u0131n\u0131 mahkemeye bildirmek zorundad\u0131r. Davac\u0131n\u0131n uygulama yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na dair ba\u015fvurusu \u00fczerine, karar\u0131 veren mahkemesince savunma al\u0131nd\u0131ktan sonra karar\u0131 uygulamayan y\u00f6neticiler hakk\u0131nda bir y\u0131ll\u0131k \u00f6zl\u00fck haklar\u0131 toplam\u0131ndan az olmamak \u00fczere idari yapt\u0131r\u0131m cezas\u0131 uygulan\u0131r. Ayr\u0131ca, ilgili ki\u015finin a\u00e7aca\u011f\u0131 tazminat davas\u0131, idari yarg\u0131da ve seri usulle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr\u2026<\/em>\u201d, \u201c<em>\u2026davac\u0131n\u0131n uygulama yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na dair ba\u015fvurusu nedeniyle idari yapt\u0131r\u0131m cezas\u0131na h\u00fckmedilen hallerde, Dan\u0131\u015ftay Savc\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu durum hakk\u0131nda iddianame d\u00fczenleyerek ceza davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar\u2026<\/em>\u201d b\u00f6ylesi bir kural\u0131n yasala\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00fcc\u00fc elinde bulunduran \u00f6nce siyasiler ve sonras\u0131nda b\u00fcrokratlar\u0131n istemeyece\u011fi bir ger\u00e7ek olsa bile yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 ile ilgili uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm yeri mutlaka idari yarg\u0131 olmal\u0131d\u0131r. \u0130darenin i\u015fleyi\u015fine ve konunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne daha yak\u0131n olan yarg\u0131 merciinin idari yarg\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. ZAMANA\u015eIMI<br><br>a.&nbsp;<\/strong>\u0130DARE ALEYH\u0130NE<\/p>\n\n\n\n<p>Anayasa da \u201chukuk devleti\u201d ilkelerine ba\u011fl\u0131 olarak konulan h\u00fck\u00fcmler do\u011frultusunda \u0130YUK 28. madde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ancak bu d\u00fczenlemede s\u00fcre ve uygulamaya y\u00f6nelik a\u00e7\u0131kl\u0131k bulunmamaktad\u0131r. Buradaki bo\u015fluk; Dan\u0131\u015ftay, i\u00e7tihatlar\u0131yla doldurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n bu konuyla ilgili daha \u00f6nce ki i\u00e7tihatlar\u0131nda \u0130YUK 28\/3. maddesi usul olarak tam yarg\u0131 davas\u0131 gibi de\u011ferlendirilmi\u015f ve buna ba\u011fl\u0131 olarak, ilgilinin bu davay\u0131 a\u00e7abilmesi i\u00e7in \u00f6nce idareye ba\u015fvurma ko\u015fulunu aranm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fvuru yap\u0131ld\u0131ktan sonra da \u0130YUK\u2019un genel prensiplerine g\u00f6re dava a\u00e7ma s\u00fcresini belirlemi\u015ftir. Bu davay\u0131 tam yarg\u0131 veya iptal davas\u0131 olarak de\u011ferlendirmek do\u011fru olmayacakt\u0131r. Zira, Prof. Dr. Metin G\u00fcnday\u2019\u0131n da kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re \u0130YUK 2. maddesinde dava t\u00fcrlerinin say\u0131lmas\u0131, bunlardan ba\u015fkaca olarak ayn\u0131 yasan\u0131n 28. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 nedeniyle a\u00e7\u0131lacak olan tazminat davalar\u0131ndan s\u00f6z edilmi\u015f olmas\u0131, yasa koyucunun bu davalar\u0131n \u00f6teki idari davalardan ayr\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n son y\u0131llardaki i\u00e7tihatlar\u0131, bu y\u00f6nde istikrarl\u0131 ve isabetli bir \u015fekilde de\u011fi\u015fmi\u015ftir. \u0130YUK 28\/3. maddesinde d\u00fczenlenen davan\u0131n zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresini Bor\u00e7lar Yasas\u0131 135. maddesi uyar\u0131nca 10 y\u0131l olarak kabul etmi\u015f ve ilgililerin yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131ndan do\u011fan maddi ve manevi tazminat istemlerini bu s\u00fcre i\u00e7inde talep edebilecekleri y\u00f6n\u00fcnde kararlar vermi\u015ftir. Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n son y\u0131llardaki i\u00e7tihatlar\u0131 incelendi\u011finde 10 y\u0131ll\u0131k zamana\u015f\u0131m\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131 yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n idareye tebli\u011finden itibaren en ge\u00e7 otuz g\u00fcn sonras\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>\u2026 \u0130YUK madde 28 uyar\u0131nca idarenin yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 gecikmesizin ve aynen uygulamak zorunda oldu\u011fu; bu konuda ilgililerin ba\u015fvurusunu beklemeden, kendili\u011finden ve en ge\u00e7 yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n bildiriminden ba\u015flayarak otuz g\u00fcn i\u00e7inde harekete ge\u00e7mek zorunda oldu\u011fu ku\u015fkusuzdur. Di\u011fer taraftan ilgililerin haklar\u0131ndaki yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulanmas\u0131n\u0131 10 y\u0131ll\u0131k zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresi i\u00e7inde isteyebilece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak; yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 sonucu s\u00fcre gelen hukuk d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131n 2577 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n 28\/3. maddesi uyar\u0131nca tazmini i\u00e7in dava a\u00e7madan \u00f6nce idareden bir \u2018\u00f6n karar\u2019 alma zorunlulu\u011fu yoktur<\/em>.\u201d [Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi 11.04.2001 tarih 1999\/6313E. ve 2001\/1183K.(34)]<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lgili idareye ba\u015fvurmadan maddi ve manevi zarar\u0131n tazmini i\u00e7in do\u011frudan mahkemeye ba\u015fvurabilir. Ancak ilgili zarar\u0131n tazmini i\u00e7in idareye ba\u015fvurmu\u015fsa buna verilen cevap ayr\u0131 bir idari i\u015flem olacakt\u0131r ki bu ise e\u011fer ilgili, idarenin bu i\u015fleminin iptalini isteyecekse \u0130YUK madde 10,11 deki d\u00fczenlemeleri i\u015fletme gere\u011fi ve \u0130YUK madde 7\u2019deki s\u00fcreleri uygulamas\u0131 gere\u011fini do\u011furacakt\u0131r. Bu konuya \u00f6rnek olarak Dan\u0131\u015ftay 6. Dairesi 09.10.1996 tarih 1995\/7076E. ve 1996\/4029K. say\u0131l\u0131 karar\u0131 verilebilir. Kan\u0131m\u0131zca bu ba\u015fvuru \u00f6nemini; \u0130YUK 28\/3\u2019teki tazminat talebinin 10 y\u0131ll\u0131k zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 ba\u015fvuru tarihi olarak de\u011fi\u015ftirmesi ve karar\u0131n uygulanmamas\u0131 konusunda yetkili kamu g\u00f6revlisinin kast\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ek bir \u00f6l\u00e7\u00fct olarak g\u00f6stermesi gereklidir. \u0130dareye yap\u0131lan ba\u015fvurunun tazminat talebine esas al\u0131n\u0131p, \u0130YUK madde 7\u2019deki s\u00fcrelerde dava a\u00e7\u0131lmamas\u0131 durumunda, davan\u0131n reddedilmesinde hukuka uyarl\u0131k bulunmaz. Zira yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 idarenin uygulamamas\u0131 ne bir idari i\u015flem nede bir idari eylemdir. Bu Anayasa taraf\u0131ndan korunan ve korunmas\u0131nda \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fclemeyecek bir yarg\u0131 karar\u0131d\u0131r. Bunu uygulatmak i\u00e7in \u0130YUK madde 7\u2019deki s\u00fcrelere tabi tutmak yasan\u0131n ruhuna ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil edecektir. Hukuku uygulama amac\u0131 i\u00e7in kurulmu\u015f yarg\u0131 organ\u0131n\u0131n bu y\u00f6nde karar almas\u0131 kendi kendini etkisiz k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Hukuku bir matematik gibi yorumlamak esnek yap\u0131da olan yasa maddelerini kazuistle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Zira unutulmamas\u0131 ve g\u00f6zard\u0131 edilmemesi gereken en \u00f6nemli konu; yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n bahsedilen s\u00fcrelerin ge\u00e7irilmesi ile ge\u00e7erlili\u011fini yitirmemesidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>b.&nbsp;<\/strong>KAMU G\u00d6REVL\u0130S\u0130 ALEYH\u0130NE<\/p>\n\n\n\n<p>Tazmin davas\u0131na Bor\u00e7lar Yasas\u0131n\u0131n esas al\u0131naca\u011f\u0131na de\u011finilmi\u015fti. Zamana\u015f\u0131m\u0131 konusunda da Bor\u00e7lar Yasas\u0131 60. madde uyar\u0131nca ilgilinin, zarar ve faili \u00f6\u011frenmesinden itibaren bir (1) y\u0131l her hal\u00fckarda on (10) y\u0131l i\u00e7inde dava a\u00e7\u0131lmas\u0131 gerekir. Ceza Yasas\u0131 uyar\u0131nca su\u00e7 te\u015fkil ediyorsa, Ceza Yasas\u0131n\u0131n daha uzun bir s\u00fcre \u00f6ng\u00f6rmesi durumunda o s\u00fcrenin uygulanaca\u011f\u0131 da an\u0131lan madde de d\u00fczenlenmi\u015ftir. Konumuz da, Ceza Yasas\u0131n\u0131n 257. maddesi dikkate al\u0131naca\u011f\u0131ndan ve bu maddedeki zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcre Bor\u00e7lar Yasas\u0131\u2019ndakinden daha k\u0131sa oldu\u011fundan dolay\u0131 Bor\u00e7lar Yasas\u0131\u2019ndaki de\u011findi\u011fimiz zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcreleri uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C &#8211; SONU\u00c7<br><\/strong><br>Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamamadan do\u011fan sorumluluk halleri anlat\u0131m\u0131 her ne kadar uygulamada sorunsuz \u015fekilde i\u015fleyecek gibi g\u00f6r\u00fcnse de, yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamayanlar\u0131n genellikle bu \u00fclke bakan, ba\u015fbakan, iktidara yak\u0131n belediye ba\u015fkanlar\u0131, \u00f6nemli kademelerdeki b\u00fcrokratlar oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131nca ne yaz\u0131kt\u0131r ki, sorumlu idare veya kamu g\u00f6revlisi aleyhine a\u00e7\u0131lan tazminat davalar\u0131 yarg\u0131 erkini korumas\u0131 gereken mahkemeler taraf\u0131ndan, yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 eylemi sabit olmas\u0131na ra\u011fmen REDDED\u0130LMEKTED\u0130R(35). Bu \u00e7eli\u015fkiyi anlayabilmek ne kadar g\u00fc\u00e7 olsa da \u00fclkemizi muz cumhuriyetlerinden ay\u0131racak \u201cHukuk Devleti\u201d ilkesine ba\u011fl\u0131 bir Cumhuriyet\u2019in elde edilebilmesi i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenler hakk\u0131nda toplumdaki b\u00fct\u00fcn bireylerin kafa yormas\u0131 zorunluluk halini alm\u0131\u015ft\u0131r.<br>Mahkeme kararlar\u0131n\u0131n yerine getirilmemesi, bir hukuk devletinde o kadar \u00f6nemlidir ki, mahkeme kararlar\u0131n\u0131n yerine getirilmemesi yasaya ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015ftan daha a\u011f\u0131r bir kusur kabul edilmektedir(36).<\/p>\n\n\n\n<p>Hukuk devletinde yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131na verilen \u00f6nem ilk \u00f6nce Anayasa\u2019dan daha sonra ilgili di\u011fer mevzuatlardan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u0130darenin hukuka uygun hareket etmesini sa\u011flamada en etkili ara\u00e7 olan yarg\u0131 mercilerince verilen kararlar\u0131n idare taraf\u0131ndan uygulanmas\u0131 zorunlulu\u011fu, hukuk devleti anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir gere\u011fidir(37). Yasan\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemedi\u011fi hallerde olu\u015fan bo\u015flu\u011fu adli ve idari i\u00e7tihatlar tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u00e7tihatlarda birlik olmama durumu yasama taraf\u0131ndan g\u00f6zetilmeli, uygulanmayan kararlar\u0131n her zaman kendi lehlerine olmayaca\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilmemeli, herkes gibi yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamayanlar\u0131nda bir g\u00fcn yarg\u0131 kararlar\u0131na ihtiya\u00e7 duyacaklar\u0131n\u0131 unutmadan i\u00e7tihatlar\u0131 esas alarak yasada eksik bulunan haller ve uygulamada sorun olan y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki yasalar i\u00e7in yeni d\u00fczenlemeler yoluna gidilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 daha etkin hale getirebilmek i\u00e7in sistemde bir tak\u0131m de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmas\u0131 \u015fartt\u0131r. \u0130darenin eylem ve i\u015flemlerinde ilgiliye savunma hakk\u0131 vermesi, yap\u0131lan eylem veya i\u015flemlerin gerek\u00e7eli olmas\u0131, yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131 uygulamayanlara idari yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanmas\u0131 gibi de\u011fi\u015fikliklerle bir nebzede olsa yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n daha etkin bi\u00e7imde uygulanmas\u0131 sa\u011flanabilir. Bir di\u011fer yol olarak; Osmanl\u0131 Devletinde idar\u00ee yarg\u0131 sisteminin olmamas\u0131 nedeniyle halk\u0131n idareye y\u00f6nelik \u015fik\u00e2yetlerini incelemek \u00fczere, &#8220;Kad\u0131\u00fbl-Kudat&#8221; ad\u0131yla \u00f6zel g\u00f6revli kad\u0131 (h\u00e2kim) tayin edilmi\u015fti. Bu ki\u015filer, padi\u015fah da dahil, idarenin i\u015flem, eylem, tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 halk\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvurular\u0131 de\u011ferlendirerek etkin bir denetim sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130sve\u00e7 Kral\u0131 12.Charles\u2019in o y\u0131llarda (18. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131) Osmanl\u0131\u2019ya s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131 esnas\u0131nda \u00f6rnek alarak kendi \u00fclkesinde \u201cOmbudsmanl\u0131k\u201d ad\u0131 alt\u0131nda benzer bir kurum kurmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu kurum, aralar\u0131nda Fransa, \u0130ngiltere, \u0130talya, \u0130spanya ve Hindistan&#8217;\u0131n da bulundu\u011fu y\u00fcz\u00fc a\u015fk\u0131n devlette \u00fclke, b\u00f6lge, kent veya sekt\u00f6r itibar\u0131yla hizmet vermektedir. Ayr\u0131ca Avrupa Birli\u011fi de, Avrupa Birli\u011fi b\u00fcrokrasisi taraf\u0131ndan yap\u0131lacak yanl\u0131\u015f uygulamalara kar\u015f\u0131 \u00fcye \u00fclke vatanda\u015flar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 korumak \u00fczere &#8220;ombudsman&#8221; kurumunu olu\u015fturmu\u015ftur. Kurum olarak &#8220;ombudsman&#8221;, bug\u00fcn parl\u00e2mento taraf\u0131ndan, parl\u00e2mento ad\u0131na idareyi denetlemek i\u00e7in se\u00e7ilmi\u015f kimse veya kimseleri ifade etmektedir. &#8220;Ombudsman&#8221; kelimesinin T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak; &#8220;halk denet\u00e7isi&#8221;, &#8220;kamu denet\u00e7isi&#8221;, &#8220;kamu hakemi&#8221;, &#8220;arabulucu&#8221;, &#8220;halk avukat\u0131&#8221;, &#8220;yurtta\u015f s\u00f6zc\u00fcs\u00fc&#8221; gibi ifadeler kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dclkemizde de bu gereksinim \u00fczerine 2000 y\u0131l\u0131nda \u201cKamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu\u201d ad\u0131 alt\u0131nda bir kurum kurulmas\u0131 amac\u0131yla meclise yasa tasar\u0131s\u0131 sunulmu\u015f, 15 Haziran 2006 y\u0131l\u0131nda kabul edilmi\u015ftir. 5521 kanun numaras\u0131 ile kabul edilen Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu Kanunu\u2019nun amac\u0131 ger\u00e7ek ve t\u00fczel ki\u015filerin \u015fikayetlerini de\u011ferlendirerek, idarenin eylem ve i\u015flemlerinin hukuka uygunluk y\u00f6n\u00fcnden ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, incelenmesi ve idareye \u00f6nerilerde bulunmas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemler ile re&#8217;sen imzalad\u0131\u011f\u0131 kararlar ve emirler, yasama yetkisinin kullan\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin i\u015flemler, yarg\u0131 faaliyetlerine ili\u015fkin i\u015flemler ile yarg\u0131 mensuplar\u0131n\u0131n i\u015flem ve eylemleri, T\u00fcrk Sil\u00e2hl\u0131 Kuvvetlerinin salt asker\u00ee hizmete ili\u015fkin faaliyetleri, kurumun g\u00f6revlerinin d\u0131\u015f\u0131nda tutulmu\u015ftur. Kuruma, \u201c<em>Hi\u00e7bir organ, makam, merci veya ki\u015fi, Ba\u015fdenet\u00e7iye ve denet\u00e7ilere g\u00f6revleriyle ilgili olarak emir ve talimat veremez, genelge g\u00f6nderemez, tavsiye ve telkinde bulunamaz.\u201d&nbsp;<\/em>h\u00fckm\u00fcyle ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k verilerek sorunlar\u0131n \u00fczerine gidebilmede daha da kararl\u0131 olabilmesi ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Yasan\u0131n incelenmesi s\u0131ras\u0131nda 17. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda incelenemeyecek ba\u015fvurular say\u0131l\u0131rken, (b) bendinde; \u201cYarg\u0131 organlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclmekte olan veya yarg\u0131 organlar\u0131nca karara ba\u011flanm\u0131\u015f uyu\u015fmazl\u0131klar\u201d denmektedir. Kan\u0131m\u0131zca burada yarg\u0131 organlar\u0131nca karara ba\u011flanm\u0131\u015f uyu\u015fmazl\u0131klar denilen ilamlar uygulanm\u0131\u015f ve sorunsuz ilamlard\u0131r. Yarg\u0131 karar\u0131 \u00fczerine yorum yap\u0131lamayaca\u011f\u0131ndan bahisle kurumun i\u015fleyi\u015fini yava\u015flataca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile bu t\u00fcr ba\u015fvurular\u0131n incelenemeyece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Kurum ile ilgili ele\u015ftirilerin ba\u015f\u0131nda Anayasal dayanaktan yoksun olarak kurulan Kamu Denet\u00e7ili\u011fi Kurumu, Anayasan\u0131n 6. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131n\u0131n, \u201cHi\u00e7bir kimse veya organ kayna\u011f\u0131n\u0131 Anayasadan almayan bir devlet yetkisini kullanamaz\u201d h\u00fckm\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda etkin \u00e7al\u0131\u015famayacak olmas\u0131, i\u015flevini sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde yerine getiremeyecek olmas\u0131 ve ayr\u0131ca kanunlar\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 ile Anayasa Mahkemesi\u2019ne ba\u015fvuramayacak olmas\u0131 bunun ise Avrupa\u2019da ki benzer kurumlar \u00f6rnek olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bir eksiklik oldu\u011fu gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak bu kurumun, hukuk devleti geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne derece etkili olabilece\u011fi elbette ki uygulamayla g\u00f6r\u00fclebilecektir. Esasen kurumun yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 halleri ile ilgili problemlerde tam olarak istenilen sonuca ula\u015f\u0131lmas\u0131nda etkili olamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz. Bu kurumla beraber mevcut kurumlar\u0131n yetkilerini geni\u015fleterek i\u015fletilmesi nispeten daha do\u011fru olacakt\u0131r. Y\u00fcr\u00fctmenin di\u011fer ba\u015f\u0131 olan Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019na direkt olarak ba\u011fl\u0131 olan Devlet Denetleme Kurumu\u2019nun yetkilerini idarede yerindelik denetimi yapabilecek ve yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamayan kamu g\u00f6revlileri hakk\u0131nda idari yapt\u0131r\u0131mlar uygulayabilecek \u015fekilde yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131labilir. \u0130dari yarg\u0131 organlar\u0131ndaki kamu s\u00f6zc\u00fcs\u00fc niteli\u011findeki savc\u0131lar yerine Adli yarg\u0131daki gibi re\u2019sen harekete ge\u00e7me yetkisine sahip savc\u0131lar\u0131n bulunmas\u0131 ve bu savc\u0131lara her idari karar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131n takibi i\u00e7in g\u00f6rev verilmesi ve Devlet Denetleme Kurulu ile aralar\u0131nda i\u015fbirli\u011finin kurulmas\u0131 \u015feklinde \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca Prof. Dr. Turan Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re; yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131n\u0131n ayr\u0131 bir su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmesi ve bu su\u00e7un kamu g\u00f6revine atanma ve se\u00e7ilme yeterlili\u011fini kaybettirecek nitelikte olmas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca bu su\u00e7un kovu\u015fturulmas\u0131, do\u011frudan Cumhuriyet Savc\u0131lar\u0131na b\u0131rak\u0131lmal\u0131, bakanlar bak\u0131m\u0131ndan ise Y\u00fcce Divan\u2019a g\u00f6nderme yetkisi, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131na tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. A\u00e7\u0131k \u015fekilde Anayasa\u2019y\u0131 ihlal eyleminin cezas\u0131z b\u0131rak\u0131lmas\u0131, kamu g\u00f6revlilerinin bu y\u00f6nde korunmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/p>\n\n\n\n<p>Devletin kendi organlar\u0131n\u0131n, yarg\u0131 kararlar\u0131na uymad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede vatanda\u015f\u0131n kurallara uymas\u0131n\u0131 beklemek do\u011fru olmaz. \u0130dare t\u00fczel ki\u015fisi olarak hukuk aleminde g\u00f6revlilerinin eliyle i\u015flem ve eylemlerde bulunurlar. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamak veya uygulamamakta kamu g\u00f6revlilerinin inisiyatifine kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fin&nbsp; esas\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn temel dire\u011fi; kendisine b\u00f6yle bir inisiyatif tan\u0131yan kamu g\u00f6revlisine \u00f6yle yapt\u0131r\u0131mlar uygulanmal\u0131d\u0131r ki yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulamad\u0131\u011f\u0131 zaman ka\u00e7acak yeri kalamas\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve g\u00fcvenilirli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in idarenin hukuk i\u00e7inde tutulmas\u0131 gerekir. Bir yerden ba\u015flan\u0131lmas\u0131 gerekiyor ise oda idarenin ve dolay\u0131s\u0131 ile onun ba\u015f\u0131ndaki kamu g\u00f6revlilerinin hukuka uygun davranmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktan ge\u00e7mektedir. Hukuk Devleti ilkesinin orta yerinde her ge\u00e7en g\u00fcn b\u00fcy\u00fcyen bu \u201cur\u201d\u2019un s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir an evvel \u00f6nce idari birimler i\u00e7erisinde yap\u0131sal de\u011fi\u015fiklikler ve ard\u0131ndan etkin uygulamay\u0131 sa\u011flayacak detayl\u0131 yasalar \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, uygulamayan kamu g\u00f6revlileri adli, idari, siyasi ve cezai y\u00f6nlerden sorumlu tutulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u0130PNOTLAR<br><\/strong>*** &#8211;&nbsp; Makale ba\u015f\u0131nda yer alan idarenin davran\u0131\u015f bi\u00e7imi tan\u0131m\u0131, \u0130l Han \u00d6zay, \u0130dari Rejim ve Yarg\u0131sal Korunma, \u0130stanbul, 1986\u2019n\u0131n cilt kapa\u011f\u0131 \u00fczerindeki Frans\u0131zca metin ve onun 149. sayfas\u0131ndaki 259 nolu dipnotunun \u00f6zet \u00e7evirisi, yine \u0130l Han \u00d6zay, G\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Y\u00f6netim kitab\u0131n\u0131n 13. sayfas\u0131nda bu tan\u0131ma yer veri\u015fmi\u015ftir. Bu durum romanlara bile ge\u00e7mi\u015ftir. Nitekim dostoievski\u2019nin \u201cLes Possedes\/Ecinniler\u201d isimli eserinin bir yerinde \u201cherhangi bir ki\u015fiyi, en anlams\u0131z adam\u0131 bir istasyonda gi\u015fenin arkas\u0131na yerle\u015ftirin ve kendisine ilgisiz bir bilet sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 verin. Herif, bilet istedi\u011finizde size g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6sterebilmek i\u00e7in \u2018Beklesene, \u2026 senin g\u00f6rece\u011fin var\u2026\u2019 gibisinden kendine ilah Jupiter havalar\u0131 verir. B\u00fct\u00fcn bunlar bir t\u00fcr \u201civresse administrative\u201d yani \u201cidari sarho\u015fluk\u201d.<br>1 &#8211; Anayasa Mahkemesi 1986\/3E. ve 1986\/15K. AMKD, Say\u0131 22, s.174-175<br>2 &#8211; Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi 29.09.2004 tarih 2000\/3316E. ve 2004\/3372K say\u0131l\u0131 karar\u0131; Kaynak; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=5&amp;eyil=2000&amp;eno=3316&amp;jboEvent=Metin<br>3 &#8211; Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131, yasalarda d\u00fczenlenen sorumluluk hallerinden \u00fcst\u00fcn bir sorumluluk halidir. Zira, yasalarda d\u00fczenlenen sorumluluk hallerinin varl\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131 kararlar\u0131 ile olur, yarg\u0131 kararlar\u0131 etkili olam\u0131yorsa d\u00fczenlenen sorumluluk halleri anlam ifade etmez. Ba\u015fka bir de\u011fi\u015fle yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 halinin yapt\u0131r\u0131m\u0131 di\u011fer hallerden farkl\u0131 usullere tabi tutulmal\u0131. Nitekim gerek Yarg\u0131tay\u2019\u0131n gerekse Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n i\u00e7tihatlar\u0131 bu y\u00f6ndedir.<br>4 &#8211; CANDAN, Turgut; \u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmas\u0131, Maliye Postas\u0131, 1991<br>5 &#8211; Dan\u0131\u015ftay 10. Dairesi 28.05.2004 tarih 2002\/4061E. ve 2004\/5219K. say\u0131l\u0131 karar\u0131; Kaynak; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=10&amp;eyil=2002&amp;eno=4061&amp;jboEvent=Metin<br>6 &#8211; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=1&amp;eyil=1982&amp;eno=112&amp;jboEvent=Metin<br>7 &#8211; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=5&amp;eyil=1997&amp;eno=2609&amp;jboEvent=Metin<br>8- Dan\u0131\u015ftay 8.D.21.10.1982 tarih 1981\/551E. ve 1982\/1196K., DD.50-51,s.354; Dan\u0131\u015ftay 5.D. 20.09.1994 tarih 1994\/4960E. ve 1994\/4062K., DD.90,s.604; Dan\u0131\u015ftay 10.D. 18.06.1983 tarih 1983\/124E. ve 1983\/153K., DD.52-53,s.37;DDDK 14.04.1978 tarih 1975\/383E. ve 1978\/286K.,DD.32-33,s.311 in \u00c7A\u011eLAYAN, Ramazan: \u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Sonu\u00e7lar\u0131 ve Uygulamas\u0131, Ankara, 2004, s.206, dp.469<br>9 &#8211; G\u00d6Z\u00dcB\u00dcY\u00dcK, SARICA, DURAN, KABO\u011eLU; \u00d6ZDEN, Y.G\u00fcng\u00f6r; AKSOY, Muammer in \u00c7A\u011eLAYAN, Ramazan, ., s.205, dp.466<br>10 &#8211; \u00d6ZDE\u015e, Orhan; \u0130dari Yarg\u0131da Y\u00fcr\u00fctmenin Durdurulmas\u0131 ve Niteli\u011fi, DD.32-33, 1979, s.8<br>11 &#8211; Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi 20.09.1994 tarih 1994\/4960E. ve 1994\/4062K.; Kaynak; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=5&amp;eyil=1994&amp;eno=4960&amp;jboEvent=Metin<br>12 &#8211; \u0130dari yarg\u0131n\u0131n bu kararlar\u0131 iptal etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir fakat belediye ayn\u0131 tarz kararlar\u0131 yine almakta ve bu d\u00f6ng\u00fc devam etmektedir.<br>13 &#8211; ALTAY, Evren: \u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmamas\u0131ndan Do\u011fan Uyu\u015fmazl\u0131klar, Ankara, 2004, s.85<br>14 &#8211; CANDAN, Turgut: \u0130dari yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131, Maliye Postas\u0131, 1991, s.43<br>15 &#8211; Dan\u0131\u015ftay 10. Dairesi 28.05.2004 tarih 2002\/4061E. ve 2004\/5219K; Kaynak; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=10&amp;eyil=2002&amp;eno=4061&amp;jboEvent=Metin<br>16 &#8211; ALTAY, Evren&nbsp; s.196<br>17 &#8211; ULER, Y\u0131ld\u0131r\u0131m: \u0130dari Yarg\u0131da \u0130ptal Kararl\u0131n\u0131n Sonu\u00e7lar\u0131, Ankara, 1970 s.99<br>18 &#8211; Dan\u0131\u015ftay 5. Dairesi, 10.02.1987 tarih 1986\/951E. ve 1987\/179K.<br>19 &#8211; ALTAY, Evren . s.253<br>20 &#8211; ALTAY, Evren .&nbsp; s.273<br>21 &#8211; G\u00dcNDAY, Metin; \u0130dare Hukuku 8.Bask\u0131, Ankara, 2003, s.332-333<br>22 &#8211; ALTAY, Evren . s.295)<br>23 &#8211; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=6&amp;eyil=1990&amp;eno=848&amp;jboEvent=Metin<br>24 &#8211; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=5&amp;eyil=2000&amp;eno=3316&amp;jboEvent=Metin<br>25 &#8211; Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu &#8211; 23.06.2004 tarih 2004\/13291E. ve 2004\/370K., \u0130stanbul Barosu Dergisi, 2005\/1<br>26 &#8211; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=5&amp;eyil=2004&amp;eno=1224&amp;jboEvent=Metin<br>27 &#8211; Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca uygulamaman\u0131n kas\u0131t i\u00e7in yeterli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse burada yarg\u0131 karar\u0131n\u0131 uygulanmayan kamu g\u00f6revlisinin kast\u0131n\u0131n aranmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek do\u011fru olur.<br>28 &#8211; Yarg\u0131tay 4. Hukuk Dairesi 01.05.2000 tarih 2000\/4061E. ve 2000\/4252K.<br>29 &#8211; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=2&amp;eyil=2002&amp;eno=790&amp;jboEvent=Metin<br>30 &#8211; Yarg\u0131tay 4. Ceza Dairesi 16.06.2005 tarih 2004\/30E. ve 2005\/27K.<br>31 &#8211; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=2&amp;eyil=2002&amp;eno=1161&amp;jboEvent=Metin<br>32 &#8211; KARAVEL\u0130O\u011eLU, Celal: \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu II, 1993, s.686; \u00d6ZDE\u015e, Orhan:\u201d\u0130dari Yarg\u0131da Y\u00fcr\u00fctmenin Durdurulmas\u0131 ve Niteli\u011fi\u201d, Sorumluluk Hukukunda yeni Geli\u015fmeler III Sempozyum, \u0130stanbul, 1980, s.25; KABAO\u011eLU, \u00d6.\u0130brahim: \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler Hukuku, Diyarbak\u0131r, 1989, s.657; \u00c7A\u011eLAYAN, Ramazan,&nbsp; s.313<br>33 &#8211; \u00d6ZBUDUN, Ergun: T\u00fcrk Anayasa Hukuku, Ankara, 1993, s.295; \u00c7A\u011eLAYAN, Ramazan: \u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Sonu\u00e7lar\u0131 ve Uygulamas\u0131, Ankara, 2004<br>34 &#8211; http:\/\/www.danistay.gov.tr\/kerisim\/EsasNoKararC.jsp?dai=5&amp;eyil=1999&amp;eno=6313&amp;jboEvent=Metin<br>35 &#8211; Avukat Senih \u00d6zay taraf\u0131ndan Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi 1998\/13E, 1999\/749K say\u0131l\u0131 dosyas\u0131na sunulan temyiz dilek\u00e7esinde gerek adli yarg\u0131 gerekse idari yarg\u0131da sorumlu idare ve kamu g\u00f6revlileri aleyhine a\u00e7\u0131lan tazminat davalar\u0131n\u0131n reddedildi\u011fi beyan edilmektedir.<br>36 &#8211; SARICA, Rag\u0131p, \u0130dari Kaza, \u0130stanbul 1949, s.283; \u00d6ZDEM\u0130R, Necdet, Hizmet Kusur Teorisi ve \u0130darenin Sorumlulu\u011fu, Ankara, 1963, s.80<br>37 &#8211; Dan\u0131\u015ftay 10. Dairesi 25.09.1997 tarih 1995\/1710E. ve 1997\/3131K say\u0131l\u0131 karar\u0131<\/p>\n\n\n\n<p><strong>KAYNAK\u00c7A<br><\/strong>ALTAY, Evren, :&nbsp;<strong>\u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmamas\u0131ndan Do\u011fan Uyu\u015fmazl\u0131klar<\/strong>, Ankara, 2004, s.85, s.196, s.253, s.273, s.295<br>ALTAY, Evren, : \u201c\u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmamas\u0131 Sorunu,\u201d Hukuk Kurultay\u0131, Ankara, 2000, s.358-363<br>CANDAN, Turgut, : \u201c\u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmas\u0131,\u201d Maliye Postas\u0131, 1991, s.43<br>\u00c7A\u011eLAYAN, Ramazan, :&nbsp;<strong>\u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Sonu\u00e7lar\u0131 ve Uygulanmas\u0131<\/strong>, Ankara, 2004, s.205, s.206, s.313<br>G\u00dcNDAY, Metin, :&nbsp;<strong>\u0130dare Hukuku<\/strong>, Ankara, 2003, s.332-333<br>G\u00dcNDAY, Metin, : \u201c\u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmamas\u0131 Sorunu,\u201d Hukuk Kurultay\u0131, Ankara, 2000, s.351-357<br>KABAO\u011eLU, \u00d6.\u0130brahim, :&nbsp;<strong>\u00d6zg\u00fcrl\u00fckler Hukuku<\/strong>, Diyarbak\u0131r, 1989, s.657<br>KARAVEL\u0130O\u011eLU, Celal, :&nbsp;<strong>\u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu II<\/strong>, Ankara, 1993, s.686<br>SARICA, Rag\u0131p, :&nbsp;<strong>\u0130dari Kaza<\/strong>, \u0130stanbul, 1949, s.283<br>\u00d6ZAY, \u0130l Han, : \u0130ki bine Kavu\u015furken G\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Y\u00f6netim, \u0130stanbul, 1994, s.15, s.27<br>\u00d6ZBUDUN, Ergun, :&nbsp;<strong>T\u00fcrk Anayasa Hukuku<\/strong>, Ankara, 1993, s.295<br>\u00d6ZDEM\u0130R, Necdet, :&nbsp;<strong>Hizmet Kusur Teorisi ve \u0130darenin Sorumlulu\u011fu<\/strong>, Ankara, 1963, s.80<br>\u00d6ZDE\u015e, Orhan, : \u201c\u0130dari Yarg\u0131da Y\u00fcr\u00fctmenin Durdurulmas\u0131 ve Niteli\u011fi,\u201d&nbsp; Dan\u0131\u015ftay Dergisi 32-33, 1979, s.8<br>\u00d6ZDE\u015e, Orhan, : \u201c\u0130dari Yarg\u0131da Y\u00fcr\u00fctmenin Durdurulmas\u0131 ve Niteli\u011fi,\u201d Sorumluluk Hukukunda Yeni Geli\u015fmeler III Sempozyum, \u0130stanbul, 1980, s.25<br>ULER, Y\u0131ld\u0131r\u0131m, :&nbsp;<strong>\u0130dari Yarg\u0131da \u0130ptal Kararlar\u0131n\u0131n Sonu\u00e7lar\u0131<\/strong>, Ankara, 1970, s.99<br>YET, Orhun, : \u201c\u0130dari Yarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmas\u0131nda Kamu G\u00f6revlilerinin Ki\u015fisel Sorumlulu\u011fu,\u201d Hukuk Kurultay\u0131, Ankara, 2000, s.364-367<br>YILDIRIM, Turan, : \u201cYarg\u0131 Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmamas\u0131 Sorunu,\u201d \u0130dari Yarg\u0131 Sempozyumu, Ankara, 2000, s.2-4<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td colspan=\"2\">(X) (Bu makale Hukuk G\u00fcndemi Dergisi 4. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp;Av. Bahad\u0131r Turan DURMAZ&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1793","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makalelink"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1793"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1794,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793\/revisions\/1794"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.abchukuk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}